Πριν από ακριβώς έναν χρόνο, τον Μάιο του 2025, η κυβέρνηση έκανε μια ακόμη απόπειρα -με τον πιο συγκροτημένο τρόπο, ίσως εκείνη τη φορά- να δώσει «σάρκα και οστά» στην πολιτική της «μηδενικής ανοχής» της βίας μέσα στα πανεπιστήμια, που έχει αποτελέσει κεντρική δέσμευση ήδη από την ανάληψη της διακυβέρνησης, το 2019.
Τον Ιούνιο του 2025, ο Κυριάκος Μητσοτάκης, έχοντας απέναντί του στο Μέγαρο Μαξίμου τους πρυτάνεις των πανεπιστημίων, ανακοίνωνε την αυστηροποίηση των πειθαρχικών κυρώσεων και την ανάληψη ευθυνών από τις διοικήσεις των ιδρυμάτων, ζητώντας τους την κατάρτιση εντός διμήνου, σχεδίων δράσης ασφαλείας. Ο πρωθυπουργός διαμήνυε ως «μια αδιαπραγμάτευτη εντολή» ότι «δε μπορούμε να ανεχτούμε ένα περιβάλλον στο οποίο κάποιος θα νιώθει όμηρος τραμπουκισμών και βίας» και ότι «η νομιμότητα θα εδραιωθεί στις σχολές, γιατί η κοινωνία ζητά να ισχύσει ο νόμος», προτάσσοντας μέτρα, που έφταναν έως την έκπτωση των Πρυτάνεων που δεν ανταποκρίνονται στις υποχρεώσεις τους.
Στα μέτρα της κυβέρνησης περιλαμβάνονταν η αναστολή της φοιτητικής ιδιότητας για δύο χρόνια για όσους διώκονται ποινικά για πράξεις βίας ή σημαντικές καταστροφές, η οριστική διαγραφή σε περίπτωση καταδίκης, ενώ ο στόχος για ελεγχόμενη είσοδο στα ΑΕΙ, εξακολουθεί να είναι ζητούμενο.
Ένα χρόνο αργότερα, μία από τις πρώτες ειδήσεις της ημέρας είναι τα σοβαρά επεισόδια που σημειώθηκαν στο ΑΠΘ, όταν ομάδα αντιεξουσιαστών, κρατώντας ρόπαλα, εισέβαλε στην Πολυτεχνική Σχολή και επιτέθηκε σε μέλη της φοιτητικής παράταξης των ΕΑΑΚ, παραμονή των φοιτητικών εκλογών, με τα βίντεο της συμπλοκής να αποτυπώνουν εικόνες ακραίας βίας. Από τη συμπλοκή τραυματίστηκαν επτά άτομα, στο σημείο έσπευσαν ασθενοφόρα του ΕΚΑΒ που παρέλαβαν τους τραυματίες, ενώ ισχυρές αστυνομικές δυνάμεις αναπτύχθηκαν έξω και μέσα στο κτίριο της Πολυτεχνικής Σχολής, προχωρώντας και σε προσαγωγές ατόμων.
Τη στιγμή, που στη χώρα κυρίαρχο θέμα συζήτησης είναι, όλους τους τελευταίους μήνες, η λειτουργία των πρώτων μη κρατικών πανεπιστημίων και η επικείμενη συζήτηση για την Συνταγματική Αναθεώρηση, που θα ανοίξει με τον πιο κομβικό τρόπο την συζήτηση για την αλλαγή του άρθρου 16, το ερώτημα παραμένει. Τι έχει αλλάξει, τελικά, στα ελληνικά πανεπιστήμια;
Η παραδοχή ότι η πανεπιστημιακή αστυνομία, που αρχικώς επιχειρήθηκε να συσταθεί, απέτυχε, είναι κοινή και την συμμερίζεται ακόμη και η κυβέρνηση, που πριν από έναν χρόνο έκανε το βήμα να θέσει προ των ευθυνών τους τις ίδιες τις διοικήσεις των ιδρυμάτων. Έτσι, με το νόμο 5224 που ψηφίστηκε το καλοκαίρι του 2025, διαμορφώθηκε ένα νέο πλαίσιο λήψης μέτρων, άρα και ευθυνών. Η κυβέρνηση παρείχε στα Πανεπιστήμια - η λειτουργία των οποίων διέπεται από το αυτοδιοίκητο- όλα τα εργαλεία που είναι αναγκαία για τη διασφάλιση της εύρυθμης λειτουργίας και της στιβαρής αντιμετώπισης φαινομένων βίας και ανομίας εντός των χώρων του Πανεπιστημίου.
Τα δεδομένα, που προκύπτουν από το ρεπορτάζ, είναι ότι στις 31 Δεκεμβρίου 2025, όπως προβλέπεται από το νόμο, όλα τα Πανεπιστήμια κατέθεσαν τα σχέδια ασφαλείας. Η επόμενη φάση προβλέπει κοινό πρότυπο ασφαλείας για όλα τα ιδρύματα, με βάση το οποίο θα γίνει η επικαιροποίηση τους, όπως ορίζει ο νόμος. Παράλληλα σε πέντε πανεπιστήμια, ΕΚΠΑ, ΑΠΘ, ΕΜΠ, ΟΠΑ και Πάντειο, βρίσκεται σε εξέλιξη με τη συνδρομή του ΚΕΜΕΑ (Κέντρο Μελέτης Ασφάλειας του Υπουργείου Προστασίας του Πολίτη), επιτόπια αξιολόγηση των αναγκών ασφαλείας.
Το Υπουργείο Παιδείας δηλώνει ότι, όπως έχει δεσμευθεί με απόλυτη καθαρότητα δημόσια αλλά και στις συνόδους των Πρυτάνεων, θα χρηματοδοτήσει τόσο την αγορά και εγκατάσταση της υλικοτεχνικής υποδομής καθώς και την πρόσληψη, όπου απαιτείται, επιπλέον προσωπικού στις μονάδες Ασφάλειας των Πανεπιστημίων, σημειώνοντας, πάντως, ότι η προμήθεια της υλικοτεχνικής υποδομής, υπόκειται στους κανόνες των δημοσίων συμβάσεων προκειμένου να υπάρχει απόλυτη διαφάνεια, γεγονός που επιφέρει σχετικές καθυστερήσεις.
Υπογραμμίζεται, ακόμη, ότι σε επεισόδια που σημειώθηκαν πρόσφατα στο ΑΠΘ και στο ΕΜΠ, εφαρμόστηκαν όσα προβλέπει ο νόμος για τους εμπλεκόμενους. Για παράδειγμα, για τα επεισόδια που προκλήθηκαν στο ΕΜΠ, τον περασμένο Οκτώβριο, ο Πρύτανης, καθ. Γιάννης Χατζηγεωργίου, εφάρμοσε, κατά γράμμα, το νόμο και σε συνέχεια των ποινικών διώξεων, ασκήθηκαν και οι προβλεπόμενες πειθαρχικές διώξεις στους φοιτητές ή στο ΑΠΘ, μετά και τον προπηλακισμό του αντιπρύτανη, καθ. Ιάκωβου Μιχαηλίδη, υπεβλήθη μήνυση κατά των υπαιτίων, με την Πρόεδρο Πρωτοδικών να ζητά κατεπείγουσα προκαταρκτική εξέταση των υπαιτίων, με βάση τα άρθρα 168 και 330 του Ποινικού Κώδικα και τις Πρυτανικές αρχές, μετά την άσκηση της ποινικής δίωξης, να καλούνται να ασκήσουν και τις πειθαρχικές κυρώσεις, που σαφώς προβλέπει ο νόμος.
Είναι σαφές ότι πλέον ένα πλαίσιο υπάρχει και ίσως τα πρώτα βήματα για τον περιορισμό των περιστατικών βίας στα πανεπιστήμια, να έχουν αρχίσει να γίνονται. Όπως είναι σαφές, ότι σε πολλές περιπτώσεις, η εικόνα των πανεπιστημίων έχει αρχίσει να αλλάζει, με καταλήψεις, για παράδειγμα, που διαρκούσαν χρόνια, να λήγουν. Το «στοίχημα», όμως, για την κυβέρνηση, τις πρυτανικές αρχές και την πλειοψηφία των φοιτητών, οι οποίοι θέλουν να λειτουργούν και να αναπτύσσονται μέσα σε μια πανεπιστημιακή διαδικασία, που θα μπορεί να συγκριθεί ευθέως με την «κανονικότητα» των ξένων πανεπιστημιακών ιδρυμάτων, είναι η άμεση ολοκλήρωση και εφαρμογή ενός σχεδίου, με τέτοιο τρόπο, που δεν θα αποτελεί απλώς «επιβολή κανόνων», αλλά θα διαπερνά την νοοτροπία κάθε πανεπιστημίου, πανεπιστημιακού και φοιτητή.
