Τα οικονομικά στοιχεία του α’ τριμήνου (Q1) του 2026 από τον ΕΦΚΑ είναι ιδιαιτέρως απογοητευτικά. Οι ληξιπρόθεσμες οφειλές, δηλαδή τα ληξιπρόθεσμα χρέη προς τον ΕΦΚΑ, δηλαδή προς τα Κρατικά Ταμεία, σύμφωνα με την έκθεση του Κέντρου Είσπραξης Ασφαλιστικών Οφειλών (ΚΕΑΟ) για το α’ τρίμηνο του 2026, έχουν εκτιναχθεί στο νέο ιστορικό αλλά και αστρονομικό ρεκόρ των 51,8 δισ. ευρώ από 51,3 δισ. που ήταν το Δεκέμβριο του 2025.
Δηλαδή μέσα σε τρεις μήνες τα χρέη προς τον ΕΦΚΑ αυξήθηκαν κατά 470 εκατ. ευρώ, από τα οποία μόλις τα 40 εκατ. ευρώ ήταν κύριες οφειλές και τα υπόλοιπα 430 εκατ. ήταν πρόσθετα τέλη.
Τα έσοδα του ΚΕΑΟ στο α’ τρίμηνο 2026 έπεσαν στα 392 εκατ. ευρώ, μειωμένα κατά 20% σε σχέση με το προηγούμενο τρίμηνο. Η πτώση των εισπράξεων οφείλεται κυρίως στη μείωση εσόδων εκτός ρυθμίσεων, που υποχώρησαν στα 162 από 243 εκατ. ευρώ. Ας σημειωθεί ότι κατά τη διάρκεια του δ’ τριμήνου (Q4) του 2025, είχαν εισπραχθεί από το ΚΕΑΟ ποσά ύψους 494 εκατ. ευρώ.
Παράλληλα με το γεγονός ότι στα ταμεία του ΕΦΚΑ δεν μπαίνουν λεφτά, μέσα στο Q1 υποβλήθηκαν κοντά στις 58 χιλιάδες νέες αιτήσεις συνταξιοδότησης που και αυτές αποτελούν αριθμό ρεκόρ. Και μάλιστα με βάση τις προβλέψεις για το σύνολο του έτους οι συνολικές αιτήσεις θα φτάσουν τις 225 με 230 χιλιάδες, οι οποίες και αυτές με τη σειρά τους αποτελούν νέα ρεκόρ.
Με δυο λόγια, ο συνταξιοδοτικός κουμπαράς έχει τεράστιες τρύπες και την ίδια στιγμή καλείται να καλύψει ολοένα και περισσότερους συνταξιούχους. Και είναι προφανές ότι η εξίσωση αυτή δεν βγαίνει. Δεν βγαίνει με τίποτα. Ούτε με μαγικά.
Τα δε πράγματα θα γίνουν ακόμα χειρότερα, καθώς περνούν τα χρόνια, με αποτέλεσμα το ασφαλιστικό σύστημα να εισέρχεται πλέον σε μια νέα ζώνη πίεσης. Διότι οι συνταξιοδοτικές δαπάνες αυξάνονται λόγω της γήρανσης του πληθυσμού, αλλά τα έσοδα από τις ασφαλιστικές εισφορές δεν επαρκούν. Καθώς ο αριθμός των εργαζομένων δεν μπορεί να «στηρίξει» με τις εισφορές του τον διαρκώς αυξανόμενο αριθμό των συνταξιούχων. Έτσι η βόμβα του δημογραφικού δυσκολεύει ακόμα περισσότερο τον αφοπλισμό της βόμβας του συνταξιοδοτικού.
Ας δούμε λίγο τους αριθμούς. Το 2025, η συνολική συνταξιοδοτική δαπάνη του ΕΦΚΑ, συμπεριλαμβανομένων των κύριων συντάξεων, των επικουρικών και των «εφάπαξ» είχε διαμορφωθεί στα 34,09 δισ. ευρώ. Το κράτος κάλυψε ένα σημαντικό μέρος των δαπανών μέσω της τακτικής επιχορήγησης. Για το 2025, οι κρατικές πιστώσεις προς τον ΕΦΚΑ είχαν ανέλθει συνολικά στα 15,37 δισ. ευρώ. Και από αυτά τα 15,13 δισ. ευρώ αφορούσαν τον κλάδο κύριας ασφάλισης και λοιπών παροχών και τα 240 εκατ. ευρώ αφορούσαν τον κλάδο επικουρικής ασφάλισης (για την κάλυψη απωλειών εισφορών λόγω της λειτουργίας του ΤΕΚΑ).
Με βάση τις εκτιμήσεις του υπουργείου Εθνικής Οικονομίας η συνταξιοδοτική δαπάνη το 2026 θα φτάσει τα 35,4 δισ. ευρώ, το 2027 τα 36,5 δισ. ευρώ, το 2028 τα 37,9 δισ. ευρώ, το 2029 τα 39,3 δισ. ευρώ και το 2030 τα 40,75 δισ. ευρώ. Δηλαδή προβλέπεται μια ετήσια αύξηση από 3,0% έως 3,5%, η οποία σε απόλυτα μεγέθη είναι από 1,3 δισ. ευρώ έως 1.4 δισ. ευρώ.
Γεγονός που σημαίνει ότι θα πρέπει να αυξηθεί αναλογικά και η κρατική συμμετοχή. Ωστόσο, οι μόνιμες δαπάνες όπως είναι στην προκειμένη περίπτωση οι συντάξεις, πρέπει να καλύπτονται από αντίστοιχες μόνιμες πηγές εσόδων. Οπότε είτε θα πρέπει να υπάρξει αύξηση της κρατικής επιχορήγησης, είτε λήψη διαρθρωτικών μέτρων για την ενίσχυση των εσόδων του ΕΦΚΑ.
Έχει χαθεί η ευκαιρία αφοπλισμού της βόμβας του συνταξιοδοτικού; Η αλήθεια είναι ότι μέχρι τώρα έχουν χαθεί δυο σπουδαίες ευκαιρίες.
Η πρώτη ήταν το 2001 με την «Μεταρρύθμιση του Τάσου Γιαννίτση» που δεν έγινε ποτέ με ευθύνη όλων των κομμάτων. Η μεταρρύθμιση στόχευε στη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα του ασφαλιστικού συστήματος, καθώς ήδη από τότε διαφαινόταν η επερχόμενη δημογραφική κρίση και η εκτόξευση των ελλειμμάτων των Ταμείων.
Στόχευε α) στον εξορθολογισμό των παροχών, με τον περιορισμό των προνομιακών συνταξιοδοτικών καθεστώτων και των «γενναιόδωρων» παροχών που δεν αντιστοιχούσαν σε ανάλογες εισφορές, β) στα όρια ηλικίας με την εξίσωση και σταδιακή αύξηση των ορίων ηλικίας συνταξιοδότησης και γ) σε δομικές αλλαγές, όπως ήταν η ενοποίηση των ταμείων και αλλαγή του τρόπου υπολογισμού των συντάξεων, ώστε να συνδέονται στενότερα με τον εργασιακό βίο και τις καταβληθείσες εισφορές.
Η δεύτερη ήταν η πρόταση του Στέφανου Μάνου που δεν υιοθετήθηκε ποτέ. Οι προτάσεις του είχαν έντονο φιλελεύθερο πρόσημο, εστιάζοντας στην πλήρη απλούστευση και την κατάργηση των γραφειοκρατικών αγκυλώσεων. Μέσω της πρόταση του «Σύνταξη για όλους», ο Στέφανος Μάνος είχε προτείνει την κατάργηση των ασφαλιστικών εισφορών, τόσο για τους εργοδότες όσο και για τους εργαζόμενους.
Πρότεινε α) την καθιέρωση μιας καθολικής, εθνικής σύνταξης ύψους 700 ευρώ για όλους τους πολίτες στα 67 έτη, χωρίς εισφορές και β) για όσους επιθυμούσαν υψηλότερη σύνταξη ή συνταξιοδότηση σε νεότερη ηλικία, πρότεινε τη χρήση ιδιωτικών ασφαλιστικών προγραμμάτων.
Η λογική της πρότασης του ήταν ότι η κατάργηση των εισφορών θα αύξανε δραστικά την ανταγωνιστικότητα της ελληνικής οικονομίας, θα εξάλειφε τη «μαύρη» εργασία (αφού δεν θα υπήρχε κίνητρο φοροδιαφυγής εισφορών) και θα απελευθέρωνε κεφάλαια για επενδύσεις.
Οι δυο προτάσεις διέφεραν σε πολλά σημεία μεταξύ τους. Ο Τάσος Γιαννίτσης είχε επικεντρωθεί στο πώς να γινόταν πιο λειτουργικό το υφιστάμενο σύστημα μέσω περικοπών και εξορθολογισμού. Ο Στέφανος Μάνος αντιθέτως είχε αμφισβητήσει την ίδια την ύπαρξη του συστήματος των υποχρεωτικών ασφαλιστικών εισφορών, προκρίνοντας ένα μοντέλο καθολικού επιδόματος και ιδιωτικής κάλυψης, το οποίο θα οδηγούσε στην ελαχιστοποίηση του κράτους, την κατάργηση της γραφειοκρατίας, την απλοποίηση των διαδικασιών, την αύξηση της ανταγωνιστικότητας και την ανάδειξη της ατομικής ευθύνης στη συνταξιοδοτική ασφάλιση.
Το τικ-τακ της ωρολογιακής βόμβας του συνταξιοδοτικού εξακολουθεί να ακούγεται, δίχως ωστόσο να ακούγονται ρεαλιστικές προτάσεις για την εξουδετέρωση της από τα πολιτικά κόμματα. Με μια κοινωνία που είναι βαθιά εθισμένη σε παροχές, επιδόματα, στο «δωρεάν» και στο «τζάμπα» και με ένα πολιτικό προσωπικό που έχει επιλέξει να παίζει τον ρόλο του «πατερούλη» και του «σωτήρα» πέρα και έξω από τις αρχές του οικονομικού ορθολογισμού, ο αφοπλισμός της συνταξιοδοτικής βόμβας μοιάζει με όνειρο θερινής νυκτός, που στο τέλος θα μετατραπεί σε άγριο νυκτερινό εφιάλτη.
