Με αισιοδοξία παρακολουθεί σήμερα η αγορά φυσικού αερίου την πρώτη ετήσια δημοπρασία δέσμευσης δυναμικότητας στον Κάθετο Διάδρομο, η οποία διεξάγεται με το νέο εμπορικό και τιμολογιακό πλαίσιο που σχεδιάστηκε για να καταστήσει ελκυστικότερη τη διαδρομή μεταφοράς φυσικού αερίου από την Ελλάδα προς τη Βουλγαρία, τη Ρουμανία, τη Μολδαβία και την Ουκρανία.
Η σημερινή διαδικασία αποτελεί ουσιαστικά το πρώτο μεγάλο τεστ για το νέο μοντέλο, μετά τις προηγούμενες δημοπρασίες των προϊόντων Route 1, Route 2 και Route 3, οι οποίες δεν κατάφεραν να συγκεντρώσουν το απαιτούμενο εμπορικό ενδιαφέρον.
H πρώτη αυτή δημοπρασία με το νέο καθεστώς χρεώσεων ανοίγει ένα νέο κεφάλαιο για τον Κάθετο Διάδρομο Φυσικού Αερίου, σηματοδοτώντας τη μετάβαση του έργου σε μια πιο ώριμη και εμπορικά λειτουργική φάση. Το νέο πλαίσιο φιλοδοξεί να δώσει ώθηση στις ροές φυσικού αερίου από την Ελλάδα προς τη Νοτιοανατολική και Ανατολική Ευρώπη, ενισχύοντας παράλληλα την ενεργειακή ασφάλεια της περιοχής.
Αξίζει να σημειωθεί ότι σε πρόσφατη συνέντευξή της στο Liberal, η CEO του ΔΕΣΦΑ, Maria Sferuzza, είχε εκφράσει την αισιοδοξία της για την πρώτη δημοπρασία του νέου κύκλου, τονίζοντας ότι το αναθεωρημένο καθεστώς τιμολόγησης που τίθεται σε εφαρμογή από τον Ιούλιο δημιουργεί πλέον σαφώς καλύτερες προϋποθέσεις για την εμπορική αξιοποίηση του Κάθετου Διαδρόμου και εκφράζοντας τη βεβαιότητα ότι οι επόμενες δημοπρασίες θα αποδώσουν καλύτερα αποτελέσματα.
Ρεαλιστικός στόχος η δέσμευση τουλάχιστον του 30% της δυναμικότητας - ΔΕΠΑ Εμπορίας και Bulgargaz στη δημοπρασία
Ο διευθύνων σύμβουλος της ΔΕΠΑ Εμπορίας, Κωνσταντίνος Ξιφαράς, είχε προαναγγείλει τις προηγούμενες ημέρες τη συμμετοχή της εταιρείας στη δημοπρασία, εκτιμώντας ότι είναι εφικτή η δέσμευση τουλάχιστον του 30% της προσφερόμενης δυναμικότητας.
Σύμφωνα με πληροφορίες της αγοράς, στην αγορά εκτιμούν ότι η συμμετοχή της ΔΕΠΑ Εμπορίας και της βουλγαρικής Bulgargaz δημιουργεί τις προϋποθέσεις ώστε να δεσμευθεί σημαντικό μέρος των περίπου 100 GWh που διατίθενται μέσω της σημερινής δημοπρασίας, με τις εκτιμήσεις να κινούνται στην περιοχή του 30%-50%.
Ωστόσο, παράγοντες του κλάδου επισημαίνουν ότι εξίσου σημαντικό με τον όγκο του capacity που θα «κλειδώσει» αποτελεί και η διεύρυνση της συμμετοχής με περισσότερους εμπορικούς χρήστες από όλες τις χώρες του Κάθετου Διαδρόμου, στοιχείο που θα επιβεβαιώσει ότι το νέο μοντέλο αποκτά πραγματική εμπορική δυναμική.
Η δημοπρασία αφορά ετήσιο προϊόν δέσμευσης δυναμικότητας με σημαντικά μειωμένα τέλη διαμετακόμισης, το οποίο διαμορφώθηκε έπειτα από πολύμηνη συνεργασία των Διαχειριστών Συστημάτων Μεταφοράς της Ελλάδας, της Βουλγαρίας, της Ρουμανίας, της Μολδαβίας και της Ουκρανίας, σε συνεννόηση με τις εθνικές ρυθμιστικές αρχές και την Ευρωπαϊκή Επιτροπή.
Οι μεταφορές φυσικού αερίου που θα προκύψουν από τη σημερινή διαδικασία αφορούν το νέο ευρωπαϊκό έτος αερίου 2026-2027, με τις ροές να ξεκινούν από τον Οκτώβριο και την πρώτη φυσική παράδοση να έχει προγραμματιστεί για τις 26 Οκτωβρίου. Από ελληνικής πλευράς, το σημείο εξόδου βρίσκεται στο Σιδηρόκαστρο, με κατεύθυνση προς την Κουλάτα της Βουλγαρίας.
Τι αλλάζει στο νέο μοντέλο
Το νέο πλαίσιο επιχειρεί να θεραπεύσει τις αδυναμίες που οδήγησαν στην αποτυχία των προηγούμενων δημοπρασιών. Μέχρι σήμερα, οι υψηλές χρεώσεις διέλευσης, η διάθεση αποκλειστικά μηνιαίων προϊόντων και η αδυναμία ενιαίας δέσμευσης χωρητικότητας σε όλη τη διαδρομή λειτουργούσαν αποτρεπτικά για τους εμπορικούς χρήστες.
Με το νέο καθεστώς, μειώνονται σημαντικά τα τέλη μεταφοράς, ενώ για πρώτη φορά οι συμμετέχοντες μπορούν να δεσμεύσουν δυναμικότητα σε όλα τα διασυνοριακά σημεία από την Ελλάδα έως την Ουκρανία μέσω ενός ενιαίου προϊόντος.
Παράλληλα, η σημερινή ετήσια δημοπρασία αποτελεί μόνο την αρχή ενός νέου κύκλου εμπορικών προϊόντων, καθώς το επόμενο διάστημα θα ακολουθήσουν μηνιαίες και τριμηνιαίες δημοπρασίες, προσφέροντας μεγαλύτερη ευελιξία στους χρήστες της αγοράς.
Ο ρόλος του LNG
Το φυσικό αέριο που θα διοχετεύεται μέσω του Κάθετου Διαδρόμου προέρχεται κυρίως από φορτία υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG), τα οποία εισάγονται στους τερματικούς σταθμούς της Ρεβυθούσας και της Αλεξανδρούπολης, ενώ συμπληρωματικές ποσότητες μπορούν να διοχετεύονται και μέσω του αγωγού TAP.
Η ενίσχυση αυτής της διαδρομής αποτελεί βασικό στοιχείο της ευρωπαϊκής στρατηγικής διαφοροποίησης των πηγών προμήθειας φυσικού αερίου, ενισχύοντας τον ρόλο της Ελλάδας ως πύλης εισόδου ενεργειακών ποσοτήτων προς τη Νοτιοανατολική και Ανατολική Ευρώπη.
Οι αναβαθμίσεις στα Βαλκάνια ενισχύουν τον διάδρομο
Καθοριστικό ρόλο στην εμπορική λειτουργία του Κάθετου Διαδρόμου διαδραματίζουν και οι επενδύσεις στα δίκτυα μεταφοράς των βαλκανικών χωρών.
Η ολοκλήρωση των έργων αναβάθμισης του βουλγαρικού συστήματος μεταφοράς αύξησε κατά περίπου 50% τη μεταφορική του ικανότητα, ανεβάζοντας τη διαθέσιμη δυναμικότητα στο τμήμα Ελλάδας–Βουλγαρίας στα 3,1 δισ. κυβικά μέτρα ετησίως, έναντι 2,4 δισ. κυβικών μέτρων προηγουμένως.
Ταυτόχρονα, ο σχεδιασμός του έργου επεκτείνεται και πέραν της σημερινής διαδρομής προς την Ουκρανία. Σε εξέλιξη βρίσκεται η ανάπτυξη της διασύνδεσης με τη Βόρεια Μακεδονία, με το ελληνικό τμήμα να αναμένεται να ολοκληρωθεί έως το τέλος του 2026 και το αντίστοιχο στη γειτονική χώρα έναν χρόνο αργότερα.
Παράλληλα, ενδιαφέρον συμμετοχής έχει εκδηλωθεί από τη Βοσνία-Ερζεγοβίνη, ενώ στον ευρύτερο σχεδιασμό περιλαμβάνεται και η διασύνδεση με τη Σερβία, εξέλιξη που θα ενισχύσει περαιτέρω τον ρόλο του Κάθετου Διαδρόμου ως βασικής ενεργειακής αρτηρίας για την τροφοδοσία τόσο των ανατολικών όσο και των δυτικών Βαλκανίων.
Η σημασία του έργου αποκτά ακόμη μεγαλύτερη βαρύτητα ενόψει της εφαρμογής της ευρωπαϊκής πολιτικής για τον πλήρη τερματισμό των εισαγωγών ρωσικού φυσικού αερίου από την 1η Ιανουαρίου 2028, καθώς ο Κάθετος Διάδρομος αναμένεται να αποτελέσει έναν από τους βασικούς διαδρόμους μεταφοράς εναλλακτικών ποσοτήτων φυσικού αερίου προς την ευρωπαϊκή αγορά.
