Το θεοκρατικό καθεστώς του Ιράν παίζει με την τύχη του και τα περιθώρια που δίνουν οι Ηνωμένες Πολιτείες στη διπλωματία. Τα «ήξεις αφήξεις» για το πυρηνικό πρόγραμμα δείχνουν να απομακρύνουν μία συμφωνία και να φέρνουν πιο κοντά μία αμερικανική στρατιωτική επιχείρηση πολύ ευρύτερης κλίμακας από τον «πόλεμο των 12 ημερών». Η αμερικανική δύναμη πυρός ενισχύεται, ενώ το Ισραήλ βρίσκεται σε πλήρη επιχειρησιακή ετοιμότητα.
Η Ισλαμική Δημοκρατία κινείται ανάμεσα σε θεωρητικά μετριοπαθείς -αλλά χωρίς ουσιαστικό αντίκρισμα- δηλώσεις της πλευράς Αραγτσί-Πεζεκσιάν και σε «βρυχηθμούς» του ανώτατου ηγέτη Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ. Εν μέσω του προχθεσινού δεύτερου γύρου συνομιλιών στη Γενεύη, το Ιράν επέλεξε να στείλει «μήνυμα» κλείνοντας προσωρινά τα Στενά του Ορμούζ -την πιο ζωτική οδό εξαγωγής πετρελαίου στον κόσμο- για στρατιωτικές ασκήσεις με πραγματικά πυρά. Και σήμερα Ιράν και Ρωσία πραγματοποιούν κοινά γυμνάσια στη Θάλασσα του Ομάν και στον βόρειο Ινδικό Ωκεανό.
Καθώς ο Ντόναλντ Τραμπ έδειξε να επανέρχεται στο ζήτημα αλλαγής καθεστώτος στο Ιράν, λέγοντας ότι «μπορεί να είναι το καλύτερο πράγμα που έχει συμβεί», ο Αλί Χαμενεΐ απαντούσε προειδοποιώντας ότι τα όπλα με τα οποία το Ιράν θα αντιμετωπίσει τον αμερικανικό στόλο είναι ισχυρότερα από τα αμερικανικά πλοία και «θα τα στείλουν στον βυθό». Δεύτερο αμερικανικό αεροπλανοφόρο μετά το USS Abraham Lincoln, το ισχυρότερο στον κόσμο USS Gerald R. Ford, κατευθύνεται στον Περσικό Κόλπο και τα μαχητικά F-22 επιστρέφουν στη Μέση Ανατολή για πρώτη φορά μετά τις επιχειρήσεις του Ιουνίου κατά των ιρανικών πυρηνικών εγκαταστάσεων με τα βομβαρδιστικά Β-52.
Η διπλωματία συνεχίζεται και γίνεται λόγος για ένα «παράθυρο» δύο εβδομάδων, προκειμένου να αποσαφηνιστεί τι προτίθεται και τι δεν προτίθεται να πράξει το Ιράν σε σχέση με το πυρηνικό πρόγραμμα που οι ΗΠΑ έχουν θέσει στο επίκεντρο της διαπραγμάτευσης. Οι ενδείξεις, τουλάχιστον στην παρούσα φάση, δεν συνηγορούν υπέρ συμφωνίας. Όσο για το εξίσου κρίσιμο -και ακόμη πιο επείγον για την ισραηλινή πλευρά- ζήτημα του περιορισμού του ιρανικού βαλλιστικού οπλοστασίου, παραμένει απόλυτη «κόκκινη γραμμή» για τη θεοκρατία: μετά τα πλήγματα στις πυρηνικές εγκαταστάσεις και την αποδυνάμωση των πληρεξουσίων μέσω των οποίων εξάγει τρομοκρατία, ο Χαμενεΐ θεωρεί το βαλλιστικό πρόγραμμα βασικό εγγυητή της επιβίωσης του καθεστώτος.
Επί τρεισήμισι ώρες οι θέσεις ΗΠΑ και Ιράν διαβιβάζονταν εκατέρωθεν -από το δίδυμο Γουίτκοφ-Κούσνερ και τον Ιρανό υπουργό Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί- με τη διαμεσολάβηση του υπουργού Εξωτερικών του Ομάν, Μπαντρ αλ Μπουσαΐντι, στη Γενεύη. Ανοιχτό ερώτημα παραμένουν οι ακριβείς παράμετροι των συζητήσεων, αν και σε ποιον βαθμό πιέζουν ταυτόχρονα για το βαλλιστικό πρόγραμμα, και κυρίως πόσο χρόνο ακόμη θα δώσει ο Τραμπ στη διπλωματία, την οποία έχει μεν δείξει να προκρίνει, αλλά ίσως τώρα -μπροστά στις διαφαινόμενες παρελκυστικές τακτικές της Τεχεράνης και τα εμπόδια που εγείρει- οι υπολογισμοί του μεταβάλλονται.
Μετά το πέρας του δεύτερου γύρου έμμεσων συνομιλιών της Τρίτης, ο Αμπάς Αραγτσί μίλησε για «κατανόηση επί βασικών κατευθυντήριων γραμμών», για πιο «εποικοδομητικές» συνομιλίες σε σύγκριση με τον πρώτο γύρο εκ του σύνεγγυς επαφών στο Ομάν και για «έναν δρόμο που έχει ανοίξει», καθιστώντας σαφές πάντως διευκρινίσει ότι αυτό δεν σημαίνει πως επίκειται άμεσα συμφωνία. Η Ουάσινγκτον περιορίστηκε αρχικά σε δήλωση αξιωματούχου, υπό καθεστώς ανωνυμίας, περί «προόδου» αλλά και «πολλών λεπτομερειών που απομένουν προς συζήτηση», αναφέροντας ότι εντός των επόμενων δύο εβδομάδων το Ιράν θα καταθέσει αναλυτικές προτάσεις.
Από επίσημα αμερικανικά χείλη ακολούθησε η δήλωση του αντιπροέδρου Τζέι Ντι Βανς ότι οι συνομιλίες ολοκληρώθηκαν με δέσμευση για νέα συνάντηση, όμως το Ιράν δεν αναγνωρίζει συγκεκριμένες «κόκκινες γραμμές» των ΗΠΑ. «Συμφέρον των ΗΠΑ είναι να μην αποκτήσει το Ιράν πυρηνικό όπλο. Θα προτιμούσαμε πολύ να λυθεί το ζήτημα μέσω διαλόγου, αλλά ο πρόεδρος διατηρεί όλες τις επιλογές στο τραπέζι». Κατά τον αντιπρόεδρο, οι διαπραγματεύσεις εξελίχθηκαν «θετικά μέχρι ενός σημείου», επειδή «ο Τραμπ έχει θέσει ορισμένες κόκκινες γραμμές που οι Ιρανοί δεν είναι ακόμη διατεθειμένοι να αποδεχθούν», δήλωσε ο Βανς στο Fox News. Και κατέστησε επίσης σαφές ότι, παρότι ο Τραμπ επιθυμεί συμφωνία, ενδέχεται να κρίνει πως η διπλωματία «έχει φθάσει στα όριά της».
Ο Αμερικανός πρόεδρος έχει κινηθεί μεταξύ προειδοποιήσεων για διπλωματικού «ανοίγματος». Ωστόσο εμφανίζεται επιφυλακτικός μήπως «παρασύρεται» από ένα ιρανικό καθεστώς που επιχειρεί να κερδίσει χρόνο, σύμφωνα με πρόσωπα που γνωρίζουν τον τρόπο σκέψης του, σημειώνει ο Κέβιν Λίπτακ του CNN. Σύμμαχοί του τον έχουν προειδοποιήσει ότι αυτό είναι το σχέδιο της Τεχεράνης, ενώ ο Ισραηλινός πρωθυπουργός, Μπενιαμίν Νετανιάχου, έθεσε το επιχείρημα αυτό στη συνάντηση της περασμένης εβδομάδας στον Λευκό Οίκο. Ο Τραμπ γνωρίζει επίσης ότι κάθε ημέρα που περνά χωρίς αμερικανική στρατιωτική δράση τον απομακρύνει από την αρχική του υπόσχεση -από την οποία έχουν περάσει πλέον σχεδόν δύο μήνες- ότι θα συνδράμει τους Ιρανούς διαδηλωτές.
Μέσα σε αυτό το πλαίσιο ήλθε χθες το ρεπορτάζ του Axios, με τον Μπαράκ Ραβίντ να γράφει πως η διακυβέρνηση Τραμπ βρίσκεται πιο κοντά σε έναν μεγάλο πόλεμο στη Μέση Ανατολή απ’ όσο αντιλαμβάνονται οι Αμερικανοί - και ότι αυτός μπορεί να ξεκινήσει πολύ σύντομα καθώς μία συμφωνία για το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα δεν διαφαίνεται πιθανή.
Μια αμερικανική στρατιωτική επιχείρηση στο Ιράν θα ήταν πιθανότατα μια εκτεταμένη εκστρατεία εβδομάδων που θα προσέγγιζε περισσότερο μια κανονική πολεμική σύγκρουση παρά τη στοχευμένη επιχείρηση του περασμένου μήνα στη Βενεζουέλα, σύμφωνα με πηγές που επικαλείται το Axios. Θα επρόκειτο κατά πάσα πιθανότητα για κοινή επιχείρηση ΗΠΑ-Ισραήλ, πολύ μεγαλύτερη σε εύρος από τον «πόλεμο των 12 ημερών» και με πιθανώς υπαρξιακό διακύβευμα για τη θεοκρατία. Ένας τέτοιος πόλεμος θα επηρέαζε δραματικά ολόκληρη την περιοχή και θα είχε σοβαρές συνέπειες για τα εναπομένοντα τρία χρόνια της προεδρίας Τραμπ, γράφει ο Ραβίντ επισημαίνοντας πως με την προσοχή του Κογκρέσου και της κοινής γνώμης στραμμένη αλλού, έχει διεξαχθεί ελάχιστη δημόσια συζήτηση για το ενδεχόμενο της πιο καθοριστικής αμερικανικής στρατιωτικής επέμβασης στη Μέση Ανατολή εδώ και τουλάχιστον μία δεκαετία.
Οπλικά συστήματα και πυρομαχικά έχουν μεταφερθεί ήδη στη Μέση Ανατολή με περισσότερες από 150 πτήσεις. Μόνο τις τελευταίες 48 ώρες, άλλα 50 μαχητικά -F-35, F-22 και F-16- κατευθύνθηκαν στην περιοχή. Η ισραηλινή κυβέρνηση προετοιμάζεται για ενδεχόμενο πολέμου εντός ημερών, σύμφωνα με δύο Ισραηλινούς αξιωματούχους που επικαλείται επίσης το Axios. Το πρακτορείο Reuters είχε ήδη αναφερθεί σε αποκλειστικό ρεπορτάζ του στις 14 Φεβρουαρίου σε αμερικανικές προετοιμασίες πιθανώς για στρατιωτικές επιχειρήσεων εβδομάδων στο Ιράν.
Τα επόμενα εικοσιτετράωρα αποκτούν ιδιαίτερη βαρύτητα και στο εσωτερικό του Ιράν, καθώς συμπληρώνονται 40 ημέρες από την αιματηρή καταστολή των τελευταίων διαδηλώσεων, κατά την οποία έχασαν τη ζωή τους χιλιάδες άνθρωποι. Στην περίοδο του 1978-79, οι εκδηλώσεις μνήμης για τα θύματα της κρατικής βίας είχαν εξελιχθεί σε μοχλό ευρείας λαϊκής κινητοποίησης κατά του Σάχη.
