Τρεις δεκαετίες συμπληρώνονται φέτος από την παρουσίαση του Citroën Saxo VTS, ενός μοντέλου που άφησε έντονο αποτύπωμα στην κατηγορία των μικρών σπορ αυτοκινήτων και εξακολουθεί να αποτελεί σημείο αναφοράς για τους φίλους της απαιτητικής οδήγησης. Επρόκειτο για μια μικρή «βόμβα» που καταφέρνοντας να συνδυάσει χαμηλό βάρος, προσιτό κόστος και σπορ δυναμικά χαρακτηριστικά, κερδίζοντας τη θέση του τόσο στους δρόμους όσο και στους αγώνες.
Η ιστορία του Saxo VTS συνδέεται άμεσα με εκείνη του Citroën AX, το οποίο ήδη από τη δεκαετία του 1980 είχε αποκτήσει φήμη χάρη στις εκδόσεις Sport και GTi. Όταν το Saxo έκανε την εμφάνισή του το 1996 ως διάδοχος του AX, η Citroën φρόντισε να διατηρήσει αυτή την παράδοση παρουσιάζοντας αρχικά το Saxo VTR των 90 ίππων και λίγο αργότερα το κορυφαίο VTS.
Το μοντέλο διέθετε τον τετρακύλινδρο 1.6 ατμοσφαιρικό, 16-βάλδιδο βενζινοκινητήρα TU5J4, ο οποίος απέδιδε 120 ίππους και σε συνδυασμό με το περιορισμένο βάρος των μόλις 935 κιλών αλλά και ένα χειροκίνητο κιβώτιο πέντε σχέσεων με κοντή κλιμάκωση, μπορούσε να επιταχύνει το Saxo VTS από στάση στα 100 χλμ./ώρα σε μόλις 8,7 δευτερόλεπτα και να φτάσει τελική ταχύτητα 205 χλμ./ώρα. Η αναλογία ισχύος προς βάρος αποτέλεσε ένα από τα σημαντικότερα πλεονεκτήματά του, συμβάλλοντας στη δημιουργία της φήμης του ως ενός από τα πιο απολαυστικά μικρά σπορ αυτοκίνητα της εποχής του.
Πέρα όμως από τις επιδόσεις, το στοιχείο που ξεχώριζε ήταν το πλαίσιο. Η αμεσότητα του εμπρός συστήματος ανάρτησης, το καλορυθμισμένο υδραυλικό τιμόνι και η χαρακτηριστική συμπεριφορά του πίσω άξονα δημιούργησαν ένα ιδιαίτερα ευχάριστο, αλλά ταυτοχρόνως και απαιτητικό σύνολο, το οποίο μπορούσε να αντιμετωπίσει με αξιώσεις ισχυρότερα και ακριβότερα μοντέλα της εποχής.
Σχεδιαστικά, το Saxo VTS παρέμενε σχετικά διακριτικό. Το αμάξωμα με τα φουσκωμένα φτερά, τους διαφοροποιημένους προφυλακτήρες και τις ειδικές ζάντες αλουμινίου αποτελούσε έργο του νεαρού τότε Gilles Vidal, ο οποίος αργότερα θα εξελισσόταν σε έναν από τους σημαντικότερους σχεδιαστές της γαλλικής αυτοκινητοβιομηχανίας.
Κατά τη διάρκεια της εμπορικής του πορείας, το Saxo VTS ανανεώθηκε αρκετές φορές. Το σημαντικότερο facelift ήρθε το 1999, φέρνοντας νέο εμπρός μέρος με χαρακτηριστικούς προβολείς σε σχήμα αμυγδάλου, ανασχεδιασμένο καπό και διαφορετική μάσκα, χωρίς όμως να αλλοιώσει τον σπορ χαρακτήρα του μοντέλου. Η παραγωγή του ολοκληρώθηκε το 2003, έπειτα από επτά χρόνια παρουσίας στην αγορά, παραχωρώντας τη θέση του στο Citroën C2.
Ιδιαίτερα σημαντική υπήρξε και η παρουσία του στους αγώνες. Το Saxo VTS αξιοποιήθηκε σε ράλι, ράλικρος, αγώνες πίστας αλλά και σε διοργανώσεις αγώνων πάγου. Η Citroën Sport δημιούργησε γύρω από το μοντέλο μια σειρά μονομάρκ πρωταθλημάτων και κυπέλλων, τα οποία αποτέλεσαν το πρώτο αγωνιστικό βήμα για πολλούς οδηγούς. Μεταξύ αυτών συγκαταλέγονται οι Patrick Henry, Yoann Bonato και Marc Amourette, ενώ το 2001 οι Sébastien Loeb και Daniel Elena κατέκτησαν τον τίτλο στο Παγκόσμιο Πρωτάθλημα Νέων WRC με ένα Saxo Super 1600.
Σήμερα, τριάντα χρόνια μετά την παρουσίασή του, το Saxo VTS θεωρείται πλέον συλλεκτικό μοντέλο. Τα καλοδιατηρημένα αυτοκίνητα γίνονται ολοένα και πιο δυσεύρετα, ενώ εξακολουθούν να εμφανίζονται σε αγώνες και εκδηλώσεις ιστορικών αυτοκινήτων. Για πολλούς φίλους της αυτοκίνησης, το μικρό Citroën παραμένει ένα από τα χαρακτηριστικότερα παραδείγματα μιας εποχής όπου η οδηγική απόλαυση μπορούσε να αποκτηθεί χωρίς υπερβολικό κόστος, χάρη σε μια απλή αλλά αποτελεσματική συνταγή: χαμηλό βάρος, σωστό πλαίσιο και αρκετή ισχύ.
