Ένα από τα πιο μεγάλα σε διάρκεια σίριαλ στον κόσμο της παγκόσμιας οικονομίας και των αγορών τα τελευταία χρόνια είναι αυτό της ανάκαμψης της κινεζικής οικονομίας. Στην αρχή κάθε χρόνου οι αρχές δηλώνουν αισιόδοξες για τον ρυθμό ανάπτυξης και στο τέλος του επικρατεί μία απογοήτευση.
Αυτό δεν σημαίνει πως η οικονομία της χώρας δεν κινείται, καθώς είναι αλήθεια πως ορισμένοι τομείς είναι πολύ δυναμικοί και κυριαρχούν σε παγκόσμιο επίπεδο. Σημαίνει πως στο σύνολό της παρουσιάζει σοβαρά προβλήματα και εμφανίζει σημαντικές ανισορροπίες που δεν είναι εύκολο να αντιμετωπιστούν από τις αρχές και όσο παραμένουν συνιστούν σοβαρή απειλή όχι μόνο για την υγεία της κινεζικής αλλά και της παγκόσμιας οικονομίας.
Ποια είναι αυτά τα βασικά προβλήματα; Πως η ανάπτυξη βασίζεται σχεδόν αποκλειστικά, εδώ και καιρό, στην εξαγωγική βιομηχανία της χώρας την ώρα που η ιδιωτική κατανάλωση δεν μπορεί με τίποτα να ζωντανέψει και ο τομέας της ακίνητης περιουσίας εξακολουθεί να είναι ο μεγάλος άρρωστος. Τα οικονομικά στοιχεία που δημοσιεύθηκαν χθες από την Εθνική Στατιστική Υπηρεσία της χώρας δείχνουν καθαρά πως αυτές οι τάσεις παραμένουν κυρίαρχες. Η ανάπτυξη στον βιομηχανικό τομέα ήταν πολύ υγιής, καταγράφοντας ρυθμό 4,5% για τον Μάιο 2026 σε σχέση με τον Μάιο 2025, παίρνοντας ώθηση από τις ισχυρές εξαγωγές και την καλή επίδοση της τεχνολογικής βιομηχανίας η οποία επωφελείται από την διεθνή κούρσα της Τεχνητής Νοημοσύνης.
Η επίδοση αυτή ήταν μάλιστα λίγο καλύτερη από αυτήν που ανέμεναν οι οικονομολόγοι. Όμως οι λιανικές πωλήσεις σημείωσαν πτώση 0,6% σε σχέση με τον Μάιο 2025, κάτι που γίνεται για πρώτη φορά μετά την έξοδο από τα lockdowns της πανδημίας το 2022. Οι τιμές πώλησης των νέων κατοικιών σε 70 πόλεις σημείωσαν πτώση κατά 0,19% ενώ η πτώση ήταν λίγο μεγαλύτερη στις τιμές των μεταχειρισμένων κατοικιών, οι οποίες υποχώρησαν κατά 0,26%. Και για τις λιανικές πωλήσεις και για τις τιμές των κατοικιών, η πτώση ήταν μεγαλύτερη του αναμενομένου.
Τα οικονομικά στοιχεία του Μαΐου απογοήτευσαν όσους είχαν πιστέψει πως κάποια θετικά σημάδια από την αγορά ακινήτων θα είχαν συνέχεια και υπογράμμισαν για μία ακόμα φορά την δύσκολη θέση στην οποία βρίσκονται οι οικονομικές και πολιτικές αρχές της χώρας. Όπως ανέφερε το χθεσινό ρεπορτάζ του Bloomberg News σχετικά με τις τιμές των κατοικιών, η κακή κατάσταση της αγοράς real estate στην χώρα λειτουργεί εδώ και πέντε τουλάχιστον χρόνια σαν βαρίδι πάνω στην οικονομία, δυσκολεύοντας τις προσπάθειες των κρατικών αξιωματούχων να αναζωογονήσουν τις καταναλωτικές δαπάνες των νοικοκυριών έτσι ώστε η οικονομική ανάπτυξη να σταματήσει να εξαρτάται υπέρμετρα από την εξαγωγική δραστηριότητα.
Στην ουσία πρόκειται για ένα είδος αδιεξόδου, καθώς η μεγάλη εξάρτηση από τις εξαγωγές πηγαίνει μαζί με την επιθυμία της πολιτικής ηγεσίας να κάνει την Κίνα την μεγαλύτερη δύναμη στην παγκόσμια βιομηχανία και με την ανάγκη που νοιώθει να παρουσιάζει μεγάλους ρυθμούς ανάπτυξης. Αν σταματήσει να υποστηρίζει την ανάπτυξη της βιομηχανίας και των εξαγωγών και ειδικά αν σταματήσει να ανέχεται τον ανελέητο πόλεμο τιμών που βρίσκεται σε εξέλιξη εδώ και χρόνια σε τομείς που η Κίνα κυριαρχεί παγκοσμίως όπως τα ηλεκτρικά αυτοκίνητα και η βιομηχανία φωτοβολταϊκών, τότε θα υπάρξουν πολύ σοβαρές συνέπειες, όπως η αύξηση της ανεργίας, η μείωση της ανταγωνιστικότητας των κινεζικών επιχειρήσεων σε διεθνές επίπεδο και η αδυναμία της χώρας να υποστηρίξει πως το οικονομικό της μοντέλο φέρνει μεγάλη οικονομική ανάπτυξη.
Από την άλλη μεριά, η στήριξη της ιδιωτικής κατανάλωσης έχει άμεση σχέση και με την ανάγκη για ενίσχυση του τομέα των ακινήτων, κάτι που απαιτεί πρώτα την εκκαθάρισή του από πολλές υπερχρεωμένες επιχειρήσεις οι οποίες με την σειρά τους οφείλουν τεράστια ποσά στις τοπικές κυβερνήσεις και στις τράπεζες.
Όσο και να υποστηρίζουν οι αρχές πως αντιλαμβάνονται την ανάγκη αναζήτησης μίας διαφορετικής ισορροπίας μεταξύ των επενδύσεων στην βιομηχανία και τις εξαγωγές και των καταναλωτικών δαπανών, αυτό είναι κάτι που πιο εύκολα λέγεται και πολύ πιο δύσκολα γίνεται, καθώς ανάμεσα στα άλλα η αδυναμία αύξησης της κατανάλωσης οφείλεται και στην κακή διάθεση μεγάλου μέρους του πληθυσμού και στην ανασφάλεια που νοιώθει και έχει ως αποτέλεσμα την συσσώρευση μεγάλων ποσών στις τραπεζικές καταθέσεις, οι οποίες τελικά λειτουργούν υποστηρικτικά προς τις μεγάλες επενδύσεις σε παραγωγικές δραστηριότητες.
Πάνω στο μεγάλο ζήτημα της κινεζικής οικονομίας, πολύ ενδιαφέρον έχει ένα χθεσινό tweet του Michael Pettis, που είναι από τους βαθύτερους γνώστες του τρόπου λειτουργίας της κινεζικής οικονομίας. Ο Pettis παραθέτει πρώτα μία πληροφορία από την κινεζική ιστοσελίδα Caixin. Σύμφωνα με αυτήν «η μαζική είσοδος νέων παικτών στον τομέα της βιομηχανίας ανθρωποειδών ρομπότ ανησυχεί τους ιδρυτές και τους επενδυτές των εταιρειών του τομέα οι οποίοι φοβούνται πως ο κλάδος θα αντιμετωπίσει τον αυτοκαταστροφικό ανταγωνισμό που μαστίζει την αγορά ηλεκτρικών αυτοκινήτων».
Ο Pettis σχολιάζοντας το παραπάνω ανέφερε πως αυτή η εξέλιξη είναι εντελώς προβλέψιμη, καθώς παρά τον θόρυβο που έρχεται από την μεριά των αρχών που δηλώνουν πως θα καταπολεμήσουν αυτό το φαινόμενο που ονομάζεται involution, η ύπαρξή του είναι φυσική συνέπεια του κινεζικού μοντέλου ανάπτυξης και είναι στην ουσία αποτέλεσμα της πολιτικής ανάγκης για την επίτευξη πολύ υψηλών στόχων αύξησης του ΑΕΠ.
Όπως επισήμανε ο Pettis, αυτή η ανάγκη οδηγεί τις αρχές στην διοχέτευση κεφαλαίου σε παραγωγικές δραστηριότητες και τελικά φέρνει τον ανελέητο ανταγωνισμό στους κλάδους της μεταποίησης που δέχονται τα περισσότερα κεφάλαια, αυτούς δηλαδή που έχει αποφασίσει να ενισχύσει η ηγεσία της χώρας.
Έτσι όπως είναι τα πράγματα, δεν φαίνεται να υπάρχει λύση γιατί ουσιαστικά η μετάβαση προς ένα πιο ισορροπημένο οικονομικό μοντέλο είναι αδύνατον να γίνει όσο η πολιτική ηγεσία παραμένει προσηλωμένη στον στόχο των μεγάλων ποσοστών αύξησης του ΑΕΠ. Η εξυγίανση του τομέα των ακινήτων και η ενίσχυση των εισοδημάτων των καταναλωτών είναι αδύνατον να γίνει ταυτόχρονα με την συνεχή ενίσχυση της βιομηχανικής δραστηριότητας η οποία μάλιστα πριμοδοτείται με τρόπο που οδηγεί το μεγαλύτερο μέρος των επιχειρήσεων σε συνεχείς ζημίες.
Αν δεν αλλάξει ριζικά η οικονομική πολιτική της χώρας, το πιθανότερο είναι να βλέπουμε για αρκετά χρόνια ακόμα αυτή την διπρόσωπη οικονομία. Αυτό αποκλείεται να είναι καλό μακροπρόθεσμα για την Κίνα, αλλά το χειρότερο είναι κάτι άλλο. Το γεγονός πως η συνεχής ενίσχυση του μεταποιητικού τομέα οδηγεί πάρα πολλούς κλάδους σε κατάσταση υπερβάλλουσας παραγωγικής δυναμικότητας και ανελέητου ανταγωνισμού που τελικά εξάγονται στον υπόλοιπο κόσμο. Η πλημμυρίδα φθηνών κινεζικών προϊόντων σε ένα πλήθος τομέων έχει ήδη οδηγήσει σε αδιέξοδο πάρα πολλές επιχειρήσεις του δυτικού κόσμου και απειλεί όλη την μεταποιητική βάση στην Ευρώπη και όχι μόνο εκεί.
Αυτή είναι η πιο σημαντική συνέπεια της διαιώνισης αυτής της «διπρόσωπης» οικονομίας και είναι εξαιρετικά αμφίβολο αν μπορεί να αντιμετωπιστεί με αμυντικά μέτρα όπως οι δασμοί και οι περιορισμοί στο ελεύθερο εμπόριο. Ίσως ο μόνος τρόπος είναι κάποια στιγμή να συνειδητοποιήσει η κινεζική ηγεσία το αδιέξοδο στο οποίο οδηγεί την χώρα η οικονομική της πολιτική. Κάπως δύσκολο μας φαίνεται αυτό για να πούμε την αλήθεια αλλά ποτέ δεν ξέρεις τι γίνεται. Όπως θα μπορούσαν να πουν οι αρχαίοι Έλληνες, «ανάγκα και ισόβιοι πρόεδροι πείθονται».
