Οι εξελίξεις είναι καταιγιστικές. Μέσα σε λίγες εβδομάδες συμβαίνουν γεγονότα που κανονικά χρειάζονται χρόνια ή δεκαετίες. Μετοχές και ομόλογα κινούνται ξέφρενα. Μακροοικονομικά μεγέθη, όπως ο πληθωρισμός, είναι απρόβλεπτα. Μέσα σε όλα αυτά η FED έχει νέο διοικητή. Οι ΗΠΑ και το Ιράν κλιμακώνουν τον πόλεμο, παρά το μνημόνιο που είχαν υπογράψει.
Με βάση την κατάσταση που επικρατεί, η πορεία της οικονομίας φαίνεται ότι εξαρτάται από μία μεταβλητή. Την τιμή του πετρελαίου. Τα σενάρια είναι τρία.
Αν υποθέσουμε ότι τα στενά του Ορμούζ ανοίγουν οριστικά, τότε ο κόσμος μπορεί να ανακουφιστεί. Το πετρέλαιο ξεκινάει να ρέει κανονικά, η τιμή του μειώνεται και σταθεροποιείται. Αυτό για τις ΗΠΑ σημαίνει επιστροφή στον περασμένο Φεβρουάριο. Ο πληθωρισμός θα υποχωρήσει. Ο Γουόρς κατά πάσα πιθανότητα θα κρατήσει για φέτος τα επιτόκια σταθερά. Η ανάπτυξη της οικονομίας γύρω από το AI θα συνεχιστεί. Θα είναι ισχυρή και ο πόλεμος θα μοιάζει με μια σύντομη κακή ανάμνηση.
Οι αγορές θα εστιάσουν την προσοχή τους μονάχα στις εταιρείες τεχνολογίας. Κάποιες μέρες θα έχουμε ράλι τεχνολογικών «κολοσσών», εξαιτίας κάποιας νέας επιστημονικής ανακάλυψης γύρω από την Τεχνητή Νοημοσύνη. Άλλες μέρες θα έχουμε έντονο ξεπούλημα και πανικό, επειδή κάποιος από τους ίδιους «κολοσσούς» είχε ελάχιστα μικρότερη κερδοφορία από το αναμενόμενο. Λαϊκιστί – business as usual.
Το άλλο σενάριο είναι ο μακροχρόνιος αποκλεισμός των Στενών. Εδώ μπορούμε να κάνουμε μόνο εικασίες. Σκεπτόμενοι λογικά, με περίπου το 15% της παγκόσμιας παραγωγής πετρελαίου εκτός, η κατάσταση δεν είναι ιδανική. Μέρα με τη μέρα τα αποθέματα θα εξαντλούνται. Δίχως αποθέματα οι τιμές θα εκτοξευθούν. Το κακό σενάριο των 150 δολαρίων το βαρέλι θα πραγματοποιηθεί.
Ο πληθωρισμός θα αυξηθεί, ενώ θα παρατηρηθεί σταδιακή καταστροφή ζήτησης και ανεργία. Η FED, σε αυτή την περίπτωση, θα μειώσει τα επιτόκια. Παράδοξο, θα σκεφτούμε. Η FED όμως βραχυχρόνια προσπαθεί να καταπολεμήσει την ανεργία. Με τα βραχυχρόνια επιτόκια μειωμένα, την ανεργία ψηλά και τον πληθωρισμό μακριά από τον στόχο, το δημοσιονομικό έλλειμμα θα αυξηθεί. Η αγορά ομολόγων θα πανικοβληθεί και τα μακροχρόνια επιτόκια θα εκτοξευθούν. Σε αυτό το σημείο, μακροχρόνιες επενδύσεις θα είναι ασύμφορες. Η οικονομία θα ζει μέρα με τη μέρα μέχρι να βρει εναλλακτικές διεξόδους για την προμήθεια ενέργειας. Δίχως αμφιβολία, βραχυπρόθεσμα και μεσοπρόθεσμα οι δυσκολίες θα είναι μεγάλες. Μακροπρόθεσμα θα υπάρξει ισορροπία και ομαλοποίηση. Οι αγορές θα ξεπουλήσουν στην αρχή. Όσο περνάει ο καιρός, οι επενδυτές θα δουν ποιοι είναι ευάλωτοι και ποιοι όχι και θα τοποθετηθούν κατάλληλα. Περνώντας ο καιρός, θα δημιουργηθούν νέοι διάδρομοι ενέργειας και η κρίση θα μείνει στο παρελθόν.
Υπάρχει και ένα τρίτο σενάριο. Τα Στενά να βρίσκονται σε μια απρόβλεπτη κατάσταση, ανοίγοντας και κλείνοντας. Όπως συμβαίνει σήμερα. Αν ένα πράγμα αντιπαθεί η οικονομία, είναι η αβεβαιότητα. Περίοδοι φθηνού πετρελαίου θα εναλλάσσονται με σοκ εκτόξευσης τιμών. Κάποιους μήνες ο πληθωρισμός θα μειώνεται και ύστερα θα εκτοξεύεται. Η FED δεν θα είναι ικανή να πάρει αποφάσεις. Και οι αγορές, με την αβεβαιότητα στο ζενίθ, θα υπολειτουργούν. Συνήθως, όταν υπάρχει αβεβαιότητα, τότε κάτι απρόβλεπτο συμβαίνει. Μια ενεργειακή κρίση μπορεί να μετεξελιχθεί σε πιστωτικό γεγονός με απρόβλεπτες συνέπειες.
Κανείς δεν μπορεί να προβλέψει το μέλλον. Το μνημόνιο ειρήνης φαίνεται εξαιρετικά επισφαλές. Το καθεστώς στο Ιράν δεν είναι αξιόπιστο. Η παγκόσμια οικονομία βρίσκεται σε θέση παρατηρητή. Το έξυπνο χρήμα, με τα μοντέλα του και τις έξυπνες στρατηγικές του, μπορεί να παράγει κολοσσιαία κέρδη εκμεταλλευόμενο τη μεταβλητότητα. Η πραγματική οικονομία όμως, χρειάζεται προβλεψιμότητα και σταθερότητα.
* Ο Ηλίας Αρβανιτάκης είναι Οικονομολόγος - Αναλυτής, Morgan Stanley
