Βλέποντας κανείς στα δελτία ειδήσεων τους Γάλλους και τους Ισπανούν πυροσβέστες να δίνουν μάχη με τις γιγάντιες δασικές πυρκαγιές, οι οποίες έχουν οδηγήσει στην απομάκρυνση 325.000 ανθρώπων από τις εστίες τους, συνειδητοποιεί ότι η κλιματική αλλαγή δεν είναι πλέον μια «φιλολογική» και θεωρητική κουβέντα. Αποτελεί μια σοβαρή παράμετρο που επηρεάζει πλέον τη ζωή μας, με καύσωνες και ανεξέλεγκτες πυρκαγιές, ακραία πλημμυρικά φαινόμενα και σοβαρή υποβάθμιση του αέρα που αναπνέουμε.
Η Ευρώπη αποτελεί την ήπειρο που θερμαίνεται με διπλάσιο ρυθμό σε σχέση με τον παγκόσμιο μέσο όρο. Σύμφωνα με τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Περιβάλλοντος, οι οικονομικές απώλειες από ακραία καιρικά φαινόμενα στην ΕΕ έχουν ήδη ξεπεράσει τα 822 δισ.ευρώ για την περίοδο 1980-2024. Μάλιστα, το 1/5 αυτών των απωλειών -162 δισ. ευρώ- καταγράφηκε μόλις τα τελευταία τρία έτη.
Σύμφωνα πάντα με τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Περιβάλλοντος οι πλημμύρες αποτελούν μέχρι στιγμής το πιο δαπανηρό φαινόμενο, προκαλώντας το 47% των συνολικών ζημιών στην Ευρώπη. Μόνο το μέσο ετήσιο κόστος των ποτάμιων πλημμυρών ξεπερνά τα 5 δισ. ευρώ, ενώ αν δεν πάρουμε έγκαιρα μέτρα προσαρμογής, το κόστος αυτό αναμένεται να ξεπεράσει τα 70 δισ. ευρώ ετησίως.
Οι καύσωνες και η ακραία ζέστη ευθύνονται για το 18% των οικονομικών απωλειών και για πάνω από το 85% των θανάτων από φυσικές καταστροφές στην ήπειρο. Πλήττουν άμεσα την παραγωγικότητα των εργαζομένων, την κατανάλωση ενέργειας και τη δημόσια υγεία.
Οι δασικές πυρκαγιές κοστίζουν στην Ευρώπη περίπου 2 δισ. ευρώ ετησίως σε άμεσες ζημιές. ενώ οι παρατεταμένες ξηρασίες επηρεάζουν πάνω από 600.000 τ.χλμ. της ΕΕ, προκαλώντας τεράστιο πλήγμα στην αγροτική παραγωγή και την επισιτιστική ασφάλεια
Η άνοδος της στάθμης της θάλασσας και οι παράκτιες πλημμύρες αυτή τη στιγμή κοστίζουν στην ΕΕ περίπου 1,2 δισ. ευρώ ετησίως. Εάν δεν ληφθούν μέτρα, οι ζημιές στις παράκτιες ζώνες προβλέπεται να εκτιναχθούν έως και τα 776-814 δισ.ευρώ ετησίως μέχρι το 2100.
Η υφαλμύρωση του υδροφόρου ορίζοντα, δηλαδή η εισχώρηση θαλασσινού νερού στα υπόγεια ύδατα λόγω της ανόδου της στάθμης καταστρέφει τα αποθέματα πόσιμου νερού και προκαλεί αλάτωση των εδαφών. Αυτό αυξάνει κατακόρυφα το κόστος διαχείρισης των υδάτων και μειώνει την απόδοση των καλλιεργειών.
Ειδικά η Μεσόγειος σημειώνει ρυθμούς θέρμανσης αισθητά ταχύτερους από τον παγκόσμιο μέσο όρο, κάτι που καθιστά την κλιματική αλλαγή ως έναν από τους μεγαλύτερους κινδύνους για τον ευρωπαϊκό νότο.
Αυτή τη στιγμή, στην περιοχή του Μπορντό βρίσκεται σε εξέλιξη η μεγαλύτερη επιχείρηση απομάκρυνσης πολιτών που έχει πραγματοποιηθεί ποτέ στη Γαλλία σε καιρό ειρήνης, ενώ ο πρωθυπουργός της Ισπανίας Πέδρο Σάντσεθ προειδοποίησε ότι έρχονται δύσκολες ώρες για την χώρα που εξακολουθεί να βρίσκεται αντιμέτωπη με πρωτόγνωρα μεγάλες πυρκαγιές σε περιοχές γύρω από τη Μαδρίτη και τη Βαλένθια!
Η Ευρώπη είναι πλέον αντιμέτωπη με μια νέα πραγματικότητα που περιλαμβάνει:
-Kαύσωνες και megafires
Οι καύσωνες και οι megafires κοστίζουν στην Ευρώπη δεκάδες δισεκατομμύρια ευρώ ετησίως, με τις εκτιμήσεις να δείχνουν ότι η ακραία ζέστη μπορεί να μειώσει το ΑΕΠ των μεγάλων χωρών της Ευρωζώνης έως και κατά 5-7% μέχρι το 2030.
Όσον αφορά δε το κόστος από τις μεγάλες πυρκαγιές στον ευρωπαϊκό Νότο τα τελευταία χρόνια, το ετήσιο κόστος σύμφωνα με μεγάλους χρηματοοικονομικούς οίκους μπορεί να αγγίξει έως και τα 21 δισ. ευρώ.
Σύμφωνα με αναλύσεις της Capital Economics και της Moody's, χώρες όπως η Γαλλία, η Ισπανία και η Ιταλία είναι οι πλέον εκτεθειμένες στην απώλεια παραγωγικότητας λόγω της ακραίας ζέστης.
Μόνο ο καύσωνας του Ιουνίου 2026 υπολογίζεται ότι κόστισε στους Ευρωπαίους παραγωγούς σιτηρών περίπου 2 δισ. ευρώ σε χαμένα έσοδα, καταστρέφοντας σχεδόν 9 εκατομμύρια τόνους καλλιεργειών.
Από την επόμενη εβδομάδα θα δούμε λογικά τις πρώτες εκτιμήσεις για τα χαμένα έσοδα των αμπελουργών του Μπορντό, ενώ σε αυτά θα προστεθεί το κόστος από την καταστροφή κατοικιών, επιχειρήσεων και κρίσιμων υποδομών, που θα επιβαρύνει τους κρατικούς προϋπολογισμούς.
Δεν είναι όμως το κόστος μόνο από την καταστροφή της αγροτικής παραγωγής, οικιστικού ιστού και υποδομών. Η αυξημένη χρήση κλιματιστικών λόγω του καύσωνα που έπληξε την Ευρώπη εκτίναξε τη ζήτηση της ηλεκτρικής ενέργειας, με αποτέλεσμα τον Ιούλιο 2026 να ξεπεράσει τα 200 ευρώ η μεγαβατώρα στη Γερμανία ενώ προσέγγισε τα 160 ευρώ στη Γαλλία.
Μέγάλο το κόστος και για τις υποδομές και μεταφορές, καθώς οι υψηλές θερμοκρασίες έχουν μειώσει τη στάθμη των ποταμών δυσχεραίνοντας τη μεταφορά εμπορευμάτων και καυσίμων, εξέλιξη που επιβαρύνει ε επιπλέον την Κεντρική Ευρώπη.
-Αλλαγή του τουριστικού χάρτη
Οι καύσωνες και οι megafires αλλάζουν ριζικά τον τουριστικό χάρτη της Νότιας Ευρώπης την περίοδο αιχμής, προκαλώντας άμεσες οικονομικές απώλειες δισεκατομμυρίων ευρώ. Το καλοκαίρι του 2026 καταγράφεται ήδη ως το δεύτερο χειρότερο των τελευταίων 20 ετών σε καμένες εκτάσεις στην Ε.Ε., πλήττοντας άμεσα δημοφιλείς προορισμούς.
H Ισπανία βρίσκεται σε εθνική κατάσταση έκτακτης ανάγκης με τις γιγαντιαίες πυρκαγιές να είναι ακόμα σε εξέλιξη, ενώ η πρωτοφανής ξηρασία αναγκάζει εδώ και δύο χρόνια τα ξενοδοχεία να εισάγουν γλυκό νερό με τεράστιο κόστος.
Σοβαρό είναι το πλήγμα στον οινοτουρισμό και τις παραθεριστικές περιοχές και για τη Γαλλία. Οι megafires στη Ζιρόντ οδήγησαν στην εκκένωση τουριστών από 7 δήμους κοντά στο Μπορντό, με την κυβέρνηση να επιστρατεύει τον στρατό και 420.000 στρέμματα να έχουν γίνει στάχτη. Παράλληλα, η πτώση της στάθμης των ποταμών απειλεί τις ποτάμιες κρουαζιέρες.
Η Ιταλία αντιμετωπίζει ακραία υγρασία και ιδιαίτερα υψηλές θερμοκρασίες ειδικά στη Σικελία και τη Σαρδηνία. Σύμφωνα με την Allianz Trade, η Ιταλία συγκαταλέγεται στις χώρες με το υψηλότερο κόστος της ακραίας ζέστης στην τουριστική κίνηση.
Το παραδοσιακό μοντέλο «ήλιος και θάλασσα» τον Ιούλιο και τον Αύγουστο έχει αρχίσει σιγά σιγά να φθίνει, με αρκετούς ταξιδιώτες να επιλέγουν πλέον την άνοιξη ή το φθινόπωρο, αφήνοντας κενά στα έσοδα της υψηλής περιόδου, κάτι που ενδεχομένως να δούμε τα επόμενα καλοκαίρια και στην Ελλάδα.
Επιπλέον τα ξενοδοχεία επιβαρύνονται με τεράστιους λογαριασμούς ρεύματος για κλιματισμό και αυξημένα ασφάλιστρα κινδύνου λόγω της εγγύτητας σε δασικές εκτάσεις, κάτι που επίσης πλήττει τον κλάδο.
Μεγάλος κερδισμένος είναι ο ευρωπαϊκός βορράς. Οι Βορειοευρωπαίοι αρχίζουν να προτιμούν εγχώριους προορισμούς ή χώρες της Βαλτικής, καθώς οι θερμοκρασίες στον Μεσόγειο Νότο γίνονται επικίνδυνες για την υγεία, ειδικά των πιο ηλικιωμένων παραθεριστών.
Το Ηνωμένο Βασίλειο, η Γερμανία και οι σκανδιναβικές χώρες έχουν προχωρήσει σε σημαντικές αλλαγές στις ταξιδιωτικές τους οδηγίες, προειδοποιώντας πλέον ανοιχτά τους πολίτες τους για τους κινδύνους των ακραίων καυσώνων και των megafires στη Μεσόγειο.
Το βρετανικό Υπουργείο Εξωτερικών για παράδειγμα εξέδωσε επείγουσα οδηγία για τη νοτιοδυτική Γαλλία λόγω των πυρκαγιών που οδήγησαν στην προληπτική εκκένωση πάνω από 40.000 τουριστών από κάμπινγκ και καταλύματα.
Για την Ισπανία υπάρχει οδηγία να αποφύγουν οι τουρίστες τις μετακινήσεις προς το εσωτερικό της χώρας και να συμβουλεύονται τους χάρτες ενεργών πυρκαγιών.
Την ίδια στιγμή μεγάλες ταξιδιωτικές πλατφόρμες και ευρωπαϊκά ΜΜΕ όπως το BBC Travel εισάγουν νέους κανόνες «έξυπνου ταξιδιού» με ιδιαίτερη μνεία για πιο δροσερούς προορισμούς όπως η Σκανδιναβία, η Βαλτική και η Ιρλανδία αντί για το παραδοσιακό καλοκαίρι της Μεσογείου.
Η τάση αυτή ονομάζεται πλέον επίσημα «Coolcation», από τις λέξεις cool και vacation και δεν αποκλείεται τα επόμενα χρόνια να μεταμορφώσει τον ευρωπαϊκό τουριστικό χάρτη, με σημαντικές συνέπειες για τα τουριστικά έσοδα του μεσογειακού νότου.
Ήδη η Σκανδιναβία καταγράφει διψήφια αύξηση στις κρατήσεις, καθώς προσφέρει τον συνδυασμό ήπιων καλοκαιρινών θερμοκρασιών και οργανωμένων υποδομών.
Επίσης οι χώρες της Βαλτικής (Εσθονία, Λετονία, Λιθουανία) αναδεικνύονται σε κορυφαίους value-for-money προορισμούς, ενώ και η Ιρλανδία και η Σκωτία παρουσιάζουν κατακόρυφη αύξηση.
Οι εύποροι τουρίστες από τις ΗΠΑ, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και την Ασία, που παραδοσιακά επέλεγαν τη Γαλλική Ριβιέρα ή τα ελληνικά νησιά, ανακατευθύνουν τις κρατήσεις τους προς τη Βόρεια Ευρώπη για να εξασφαλίσουν αυτό που αποκαλούμε «θερμική άνεση» ενώ πόλεις όπως το Όσλο, η Στοκχόλμη και το Ελσίνκι καταγράφουν αυξήσεις τιμών έως και 20% στις τιμές των ξενοδοχείων και των αυτοκινήτων λόγω της αυξημένης ζήτησης, ενισχύοντας το ΑΕΠ των χωρών αυτών.
Οι χώρες του Βορρά επενδύουν πλέον εντατικά στην προβολή του καλοκαιρινού τους προϊόντος, αναπτύσσοντας παραποτάμιες και παραθαλάσσιες δραστηριότητες όπως πλωτές σάουνες και θαλάσσια σπορ, αποτελώντας πλέον έναν δυνατό ανταγωνισμό για τον ευρωπαϊκό Νότο.
-Άνοδο της στάθμης της θάλασσας και υφαλμύρωση του υδροφόρου ορίζοντα
Μπορεί για τις χώρες που βασίζουν ένα μεγάλο μέρος του ΑΕΠ τους στα τουριστικά έσοδα, η γεωγραφική μετατόπιση του τουριστικού ενδιαφέροντος να είναι ένα καίριο θέμα, όμως η πιο μεγάλη και η πιο σιωπηλή απειλή που μας αφορά όλους είναι η άνοδος της στάθμης της θάλασσας, η οποία ήδη κοστίζει στην Ευρώπη δεκάδες δισεκατομμύρια ευρώ σε μόνιμη βάση.
Η διάβρωση των ακτών και η υφαλμύρωση του υδροφόρου ορίζοντα εξαιτίας της ανόδου της στάθμης της θάλασσας που προκαλεί αλλαγή της ροής του αλμυρού νερού εισβάλλοντας στους υπόγειους υδροφορείς ,της υπεράντλησης και της λειψυδρίας, καθώς το νερό της βροχής δεν προλαβαίνει να γεμίσει ξανά τον υπόγειο ορίζοντα, αποτελούν προβλήματα για τα οποία στο μέλλον θα ακούμε ολοένα και περισσότερο.
(σ.σ: Σημειωτέον ότι σύμφωνα με τον νόμο Ghyben-Herzberg το βάθος του γλυκού νερού εξαρτάται από το ύψος του γλυκού νερού από το μέσο επίπεδο της θάλασσας. Αυτό σημαίνει ότι κάθε αύξηση του επιπέδου της στάθμης της θάλασσας έχει σαν συνέπεια την μείωση της χωρητικότητας του γλυκού νερού στον υδροφόρο και τη μετατόπιση της διεπιφάνειας γλυκού και αλμυρού νερού προς τα πάνω).
Η υφαλμύρωση των υπόγειων υδάτων και η συνακόλουθη αλάτωση των εδαφών αποτελούν μία από τις πιο σοβαρές και δαπανηρές περιβαλλοντικές απειλές για την ευρωπαϊκή οικονομία.
Το συνολικό κόστος από την άνοδο των υδάτων στην Ευρώπη εκτιμάται ότι θα ξεπεράσει τα 11-17 δισ. ευρώ ετησίως έως το 2030, ενώ αν δεν ληφθούν μέτρα προστασίας, το κόστος από τις πλημμύρες και την απώλεια γης μπορεί να αγγίξει τα 100 δισ. ευρώ ετησίως έως το 2050, ενώ όπως αναφέραμε στην αρχή, οι ζημιές στις παράκτιες ζώνες προβλέπεται να εκτιναχθούν έως και τα 776-814 δισ.ευρώ ετησίως μέχρι το 2100 αν η Ευρώπη δεν υιοθετήσει έγκαιρα στοχευμένα μέτρα προστασίας.
Ήδη σύμφωνα με ανασκοπήσεις ευρωπαϊκών μελετών και τα επίσημα στοιχεία του ευρωπαϊκού προγράμματος SalFar το κόστος μόνο από την εισβολή θαλασσινού νερού και την αλάτωση κυμαίνεται μεταξύ 577 και 610 εκατομμυρίων ευρώ ετησίως.
Αν δε συνυπολογιστεί η ευρύτερη αλάτωση των καλλιεργήσιμων γαιών που προκαλείται από το πότισμα με υφάλμυρα ύδατα -ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Περιβάλλοντος εκτιμά ότι επηρεάζεται το 5% έως 10% των ευρωπαϊκών αγροτικών εκτάσεων - οι συνολικές απώλειες ανεβαίνουν σε 1,5 έως 2 δισ. ευρώ τον χρόνο.
Δεδομένης της μείωσης της στρεμματικής απόδοσης των καλλιεργειών έχει ήδη διαφανεί η ανάγκη για στροφή σε ακριβές, αλατοανθεκτικές καλλιέργειες, αλλά και η ανάγκη κατασκευής δαπανηρών μονάδων αφαλάτωσης, καθώς το υφάλμυρο νερό είναι ακατάλληλο για οικιακή και αγροτική χρήση.
Η υφαλμύρωση πλήττει κυρίως τις παράκτιες ζώνες της Ευρώπης λόγω της υπεράντλησης υδάτων και της ανόδου της στάθμης της θάλασσας. Οι μεσογειακές χώρες-Ελλάδα, Ισπανία, Ιταλία, Κύπρος, Μάλτα- ήδη δέχονται τεράστια πίεση λόγω και του τουρισμού.
Αλλά και για τη Βόρεια Θάλασσα περιφερειακές μελέτες δείχνουν ότι η θαλάσσια εισβολή σε γεωργικές περιοχές όπως το Groningen ή το Fens της Αγγλίας, προκαλεί οικονομικές απώλειες δεκάδων έως εκατοντάδων εκατομμυρίων ευρώ.
Είναι ενδεικτικό ότι το κόστος του αφαλατωμένου νερού για άρδευση κυμαίνεται από 0,50 ευρώ έως 2,00 ευρώ ανά κυβικό μέτρο- σπανίως μπορεί να είναι χαμηλότερο εως 0,30 ευρώ ανά κυβικό μέτρο ανάλογα την πηγή του νερού, την ενεργειακή κατανάλωση της μονάδας και το μέγεθος της εγκατάστασης - έναντι μόλις 0,05 ευρώ έως 0,35 ευρώ ανά κυβικό μέτρο του «συμβατικού» νερού. Τουτέστιν, η υφαλμύρωση πολλαπλασιάζει το κόστος παραγωγής τροφίμων έως και 10 φορές.
Κερασάκι στην τούρτα το κόστος του φετινού Ελ Νίνιο
Σύμφωνα με πρόσφατη έκθεση της JP Morgan, το ταχέως εντεινόμενο καιρικό μοτίβο Ελ Νίνιο σε συνδυασμό με τις υψηλότερες τιμές ενέργειας θα μπορούσε να επιβαρύνει σημαντικά τον παγκόσμιο πληθωρισμό το επόμενο έτος, πλήττοντας ιδιαίτερα τις αναδυόμενες αγορές.
Οι προβλέψεις δείχνουν επί του παρόντος ότι υπάρχει πιθανότητα 81% το τρέχον επεισόδιο Ελ Νίνιο να εξελιχθεί σε ένα «σούπερ» Ελ Νίνιο μέχρι το τέλος του έτους και μια πιθανότητα 97% να συνεχιστούν οι συνθήκες και το επόμενο έτος.
Αν συμβεί αυτό, το φετινό Ελ Νίνιο θα είναι μεταξύ μεταξύ των ισχυρότερων που έχουν παρατηρηθεί τις τελευταίες δεκαετίες και θα αυξήσει τον κίνδυνο διαταραχών στην παγκόσμια παραγωγή τροφίμων και στις αλυσίδες εφοδιασμού.
Η JPMorgan εκτίμησε ότι ένα σούπερ Ελ Νίνιο από μόνο του θα αύξανε τον παγκόσμιο πληθωρισμό τροφίμων κατά περίπου 0,7 ποσοστιαίες μονάδες στο αποκορύφωμά του, με τον μεγαλύτερο αντίκτυπο να εμφανίζεται συνήθως τέσσερις έως οκτώ μήνες μετά την έναρξη του καιρικού σοκ.
Ωστόσο, σε συνδυασμό με την απότομη αύξηση των τιμών ενέργειας λόγω του πολέμου στο Ιράν, η οποία έχει αυξήσει σημαντικά το κόστος του ντίζελ και των λιπασμάτων, η επίδραση στον παγκόσμιο πληθωρισμό τροφίμων θα μπορούσε περίπου να διπλασιαστεί σε 1,3-1,5 ποσοστιαίες μονάδες.
Οι αναδυόμενες αγορές στην Ασία και τη Λατινική Αμερική θα υποστούν το μεγαλύτερο βάρος των επιπτώσεων, επειδή τα τρόφιμα έχουν μεγαλύτερο βάρος στα καλάθια καταναλωτών.
Όσον αφορά την Ευρώπη, το υψηλότερο κόστος ενέργειας είναι πιθανό να είναι ο κύριος παράγοντας για τις υψηλότερες τιμές τροφίμων.
Ανάγκη για μεγάλες επενδύσεις
Σύμφωνα με τις αναλύσεις του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Περιβάλλοντος και της Ευρωπαϊκής Επιτροπής η θωράκιση κρίσιμων τομέων στην κλιματική αλλαγή όπως η γεωργία, η ενέργεια, ο τουρισμός και οι μεταφορές απαιτεί επενδύσεις 53 έως 137 δισ.ευρώ ετησίως μέχρι το 2050.
Οι χώρες της Νότιας Ευρώπης και της Μεσογείου -συμπεριλαμβανομένης της Ελλάδας- έχουν προτεραιότητα καθώς πλήττονται δυσανάλογα, αντιμετωπίζοντας τις μεγαλύτερες απώλειες εισοδημάτων και τη μεγαλύτερη αύξηση δαπανών για τρόφιμα και υγεία.
Αν η Ευρώπη δεν υλοποιήσει έγκαιρα τις απαραίτητες επενδύσεις, οι ζημιές στις υποδομές της αναμένεται να τριπλασιαστούν τα επόμενα χρόνια και να δεκαπλασιαστούν έως το τέλος του αιώνα.
Αποποίηση Ευθύνης: Το υλικό αυτό παρέχεται για πληροφοριακούς και μόνο σκοπούς. Σε καμιά περίπτωση δεν πρέπει να εκληφθεί ως προσφορά, συμβουλή ή προτροπή για την αγορά ή πώληση των αναφερόμενων προϊόντων. Παρόλο που οι πληροφορίες που περιέχονται βασίζονται σε πηγές που θεωρούνται αξιόπιστες, ουδεμία διασφάλιση δίνεται ότι είναι πλήρεις ή ακριβείς και δε θα πρέπει να εκλαμβάνονται ως τέτοιες.
