Ποιος θα περίμενε στα τέλη του 2025 ότι στο χρηματιστηριακό και επενδυτικό λεξιλόγιο θα εισέβαλε τόσο αποφασιστικά το αρκτικόλεξο CENTCOM, δηλαδή το U.S. Central Command. Οι ανακοινώσεις της CENTCOM τον τελευταίο καιρό έχουν μεγαλύτερη βαρύτητα και αφήνουν βαθύτερο αποτύπωμα από τις ανακοινώσεις της Fed, τις αναλύσεις της Goldman Sachs, τα αποτελέσματα της Nvidia και τις προσδοκίες της SpaceX.
Οπότε η χθεσινή κλιμάκωση στη Μέση Ανατολή επέστρεψε με απότομο τρόπο στο προσκήνιο του ενδιαφέροντος στις διεθνείς αγορές. Η CENTCOM ανακοίνωσε ότι οι ένοπλες δυνάμεις των ΗΠΑ έπληξαν πάνω από 80 στόχους στο εσωτερικό του Ιράν, σε μια «σειρά ισχυρών πληγμάτων» που, όπως αναφέρθηκε, στόχευσαν συστήματα αεράμυνας, δίκτυα διοίκησης και ελέγχου, παράκτια ραντάρ, συστήματα πυραύλων που βάλουν κατά πλοίων, καθώς και πάνω από 60 ταχύπλοα σκάφη της Επαναστατικής Φρουράς. Η επιχείρηση ήρθε ως απάντηση στα ιρανικά πλήγματα εναντίον τριών εμπορικών πλοίων στα Στενά του Ορμούζ, μία από τις πιο κρίσιμες θαλάσσιες αρτηρίες ενέργειας παγκοσμίως, μέσω της οποίας διακινείται περίπου το ένα πέμπτο του πετρελαίου του πλανήτη.
Παράλληλα, το αμερικανικό Υπουργείο Οικονομικών επανέφερε τις κυρώσεις στις ιρανικές εξαγωγές πετρελαίου, ανακαλώντας την εξαίρεση που είχε χορηγηθεί στο πλαίσιο της εύθραυστης εκεχειρίας. Με σκοπό να πιέσει άμεσα την ευάλωτη πτυχή του καθεστώτος της Τεχεράνη, που είναι η οικονομία. Διότι σε αντίθεση με την στρατιωτική επάρκεια του Ιράν, η οικονομία παραμένει μια χαίνουσα πληγή.
Το Ιράν, από την πλευρά του, απείλησε με «συντριπτική απάντηση», ενώ σειρήνες αεράμυνας ήχησαν σε Κουβέιτ και Μπαχρέιν καθώς η Τεχεράνη φέρεται να έπληξε αμερικανικές στρατιωτικές εγκαταστάσεις στις δύο χώρες.
Η πρώτη, πιο άμεση και αρκετά απότομη αντίδραση καταγράφηκε στην αγορά ενέργειας, με το Brent να εκτινάσσεται κατά +5,42% στα $78,79 το βαρέλι και το WTI κατά +5,39% στα $74,24 το βαρέλι.
Οι αναλυτές στις χθεσινοβραδινές εκθέσεις τους επισημαίνουν ότι η αγορά είχε μηδενίσει σχεδόν εξ ολοκλήρου το ασφάλιστρο κινδύνου από τον πόλεμο τις τελευταίες εβδομάδες, στη βάση της αισιοδοξίας για την εκεχειρία και για την θετική έκβαση των διαδικασιών ειρήνευσης. Μια αισιοδοξία που τώρα αμφισβητείται έντονα. Με αποτέλεσμα ο παράγοντας «ρίσκο» να κάνει εκ νέου την εμφάνιση του.
Η ανάκληση της αμερικανικής άδειας πώλησης ιρανικού πετρελαίου προσθέτει μια επιπλέον διάσταση αβεβαιότητας, αφού εκατομμύρια βαρέλια ιρανικού αργού βρίσκονται ήδη «εγκλωβισμένα» σε δεξαμενόπλοια χωρίς σαφή προορισμό. Σε περίπτωση που η ένταση οδηγήσει σε πλήρες κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ, κάτι που το είδαμε να συμβαίνει σε προηγούμενες φάσεις του πολέμου, οι αναλυτές δεν αποκλείουν επιστροφή των τιμών του πετρελαίου σε επίπεδα και πάλι άνω των $100 το βαρέλι, με το ανάλογο πληθωριστικό αντίκτυπο στην παγκόσμια οικονομία.
Η αντίδραση των χρηματιστηρίων είναι μέχρι στιγμής πιο συγκρατημένη σε σχέση με το πετρέλαιο. Ο πιο βαρύς δείκτης της Wall Street, Dow Jones υποχώρησε κατά -1,09%, o πιο αντιπροσωπευτικός S&P500 κατά -0,30% και ο τεχνολογικός δείκτης Nasdaq κινήθηκε θετικά στο +0,20 %. Άλλωστε οι μετοχές στη Wall Street, στο Τόκιο και τη Σεούλ, έχουν να αντιμετωπίσουν τον δικό τους «δαίμονα», που δεν είναι άλλος από την διαφορετική οπτική απέναντι στην Τεχνητή Νοημοσύνη. Έτσι οι μετοχές ΑΙ, οι μετοχές ημιαγωγών και οι μετοχές μνήμης ακολουθούν ήδη τις δικές τους διαδρομές υψηλής μεταβλητότητας με το «profit taking», δηλαδή την αποκομιδή κερδών να ακολουθείται από «buy the dip» δηλαδή από αγορές στις βυθίσεις από τις υποχωρήσεις των τιμών.
Ήδη ο δείκτης του CNN Fear & Greed Index που καταγράφει ότι η ψυχολογία των επενδυτών βρίσκεται εδώ και ημέρες στην ζώνη του φόβου. Οπότε η αύξηση της αβεβαιότητας πιθανότατα θα επιδεινώσει την κατάσταση, μετά την αρχική εκδήλωση ψυχραιμίας απέναντι στις ανακοινώσεις της CENTCOM.
Ο χρυσός, το θεωρητικά κλασικό «ασφαλές λιμάνι» σε περιόδους κρίσης, εξακολουθεί να κινείται και αυτός σταθερά πάνω από το ψυχολογικό επίπεδο των $4.000/oz. Με τις τιμές του συμβολαίου GCQ6, ωστόσο να διαμορφώνονται αργά το βράδυ πέριξ των $4.089/oz, υποχωρώντας δηλαδή μέσα σε μια ημέρα κατά -1,64%. Και εδώ οι επενδυτές εστιάζουν περισσότερο στα «εσωτερικά προβλήματα» του χρυσού, με τις κεντρικές τράπεζες, τους μικροεπενδυτές της Δύσης και τους επενδυτές της Σαγκάης να συνθέτουν ένα δυσεπίλυτο παζλ. Ένα παζλ που σε μεγάλο βαθμό έχει αποκαθηλώσει τον χρυσό από το θρόνο του. Με αποτέλεσμα σε περιόδους κρίσης όπως η τωρινή, ο χρυσός να συμπεριφέρεται σαν ένα οποιοδήποτε επενδυτικό προϊόν, που πιέζεται από τον φόβο.
Η συμπεριφορά αυτή έρχεται σε συνέχεια ενός ευρύτερου μοτίβου που έχει παρατηρηθεί επανειλημμένα κατά τη διάρκεια του πολέμου. Κάθε φορά που κλιμακώνεται η ένταση γύρω από το Στενό της Ορμούζ, ο χρυσός δεν λειτουργεί ως αντιστάθμισμα απέναντι στον γεωπολιτικό κίνδυνο. Ούτε συμπεριφέρεται σαν ανάχωμα απέναντι σε ανησυχίες για υποτίμηση νομισμάτων και επιτάχυνση του πληθωρισμού. Ωστόσο, οι μετοχές των εταιρειών εξόρυξης χρυσού ωφελούνται, ακολουθώντας την σταθερή και μόνιμη ζήτηση για χρυσό από την πλευρά των κεντρικών τραπεζών. Η οποία μπορεί να χαρακτηριστεί ως «παντός καιρού». Δίχως να εμφανίζει συγκυριακά χαρακτηριστικά.
Αντίθετα, με τον χρυσό, τις μετοχές και το πετρέλαιο, το αμερικανικό δολάριο ενισχύεται. Ο δείκτης US Dollar Index (DXY) βρίσκεται στο +6% από την έναρξη του πολέμου μέχρι σήμερα. Καθώς οι επενδυτές στρέφονται προς ένα ακόμα «κλασικό» καταφύγιο σε στιγμές αβεβαιότητας, παρά το γεγονός ότι οι ΗΠΑ είναι άμεσα εμπλεκόμενο μέρος στη σύγκρουση. Κι έτσι σε μεγάλο βαθμό το δολάριο έχει υποκαταστήσει τη «λάμψη της σιγουριάς» του χρυσού.
Ο συνδυασμός ισχυρού δολαρίου και ανερχόμενου πετρελαίου είναι χαρακτηριστικός μιας αγοράς που τιμολογεί ταυτόχρονα γεωπολιτικό κίνδυνο και πληθωρισμό. Οι περισσότεροι αναλυτές προειδοποιούν ότι μια παρατεταμένη κλιμάκωση θα μπορούσε να αναγκάσει την Fed να υιοθετήσει μια πιο «γερακίσια» στάση, ως προς τη διαχείριση των επιτοκίων. Με δεδομένο ότι η άνοδος των τιμών ενέργειας θα τροφοδοτήσει εκ νέου τον πληθωρισμό σε μια περίοδο, που οι αγορές είχαν αρχίσει να ελπίζουν και ακόμα και να προεξοφλούν μειώσεις επιτοκίων.
Το βασικό ερώτημα που απασχολεί πλέον τους επενδυτές είναι αν πρόκειται για μια ακόμη παροδική τροφοδοσία έντασης, όπως έχει συμβεί αρκετές φορές μέσα στο 2026, με εναλλαγές πληγμάτων και εκεχειριών, ή αν σηματοδοτεί την οριστική κατάρρευση του μνημονίου συνεννόησης ΗΠΑ-Ιράν και επιστροφή σε ανοιχτή σύγκρουση με πλήρη αποκλεισμό του Στενού της Ορμούζ.
Η επαναφορά των κυρώσεων για το ιρανικό πετρέλαιο αποτελεί ιδιαίτερα σημαντική κίνηση, αφού ουσιαστικά ακυρώνει ίσως τον βασικό πυρήνα της συμφωνίας. Μέχρι να ξεκαθαρίσει η εικόνα, οι αγορές αναμένεται να παραμείνουν σε αυξημένη επιφυλακτικότητα, με το πετρέλαιο και το δολάριο να λειτουργούν ως βασικά «θερμόμετρα» του γεωπολιτικού κινδύνου, με τον χρυσό να παραμένει στο περιθώριο και με τις μετοχές να εξακολουθούν να είναι ευαίσθητες απέναντι σε κάθε νέα εξέλιξη από την περιοχή, αλλά και σε κάθε δήλωση και κάθε «tweet» του προέδρου Τραμπ.
Πάντως, πέρα από την ευμετάβλητη ψυχολογία των αγορών, η χθεσινή έκθεση του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου που προβλέπει για το 2026 παγκόσμια ανάπτυξη της τάξης του +3,0% και πληθωρισμό της τάξης του +4,7% βάφει με ιδιαίτερα σκούρο χρώμα το «backround» των οικονομικών εξελίξεων.
