Το αλκοόλ είναι βαθιά συνδεδεμένο με την καθημερινότητα και τις κοινωνικές μας στιγμές. Ένα ποτήρι κρασί με φίλους, ένα κοκτέιλ μετά από μια δύσκολη ημέρα, μια πρόποση σε μια γιορτή. Συχνά μοιάζει με μια αθώα συνήθεια - όμως η επιστήμη προειδοποιεί ότι ακόμη και μικρές ποσότητες αλκοόλ μπορούν να επηρεάσουν σοβαρά την υγεία μας.
Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι το αλκοόλ αποδυναμώνει το ανοσοποιητικό σύστημα, αυξάνει τον κίνδυνο καρκίνου και συμβάλλει στην εμφάνιση δεκάδων χρόνιων παθήσεων.
«Το αλκοόλ είναι από τη φύση του τοξικό. Το χρησιμοποιούμε για απολύμανση και για να εξοντώνουμε μικροοργανισμούς. Άρα το πραγματικό ερώτημα είναι: υπάρχει τελικά ασφαλής ποσότητα;», εξηγεί ο καρδιολόγος Andrew Freeman, διευθυντής πρόληψης καρδιαγγειακών νοσημάτων στο National Jewish Health του Ντένβερ.
Όλο και περισσότερες έρευνες απαντούν αρνητικά.
Σύμφωνα με τα πιο πρόσφατα επιστημονικά δεδομένα, η κατανάλωση αλκοόλ συνδέεται άμεσα με 62 διαφορετικές ασθένειες και διαταραχές, μεταξύ των οποίων καρδιοπάθειες, ψυχικές διαταραχές, γαστρίτιδα, έλκη, παγκρεατίτιδα, λιπώδης νόσος του ήπατος, κίρρωση και σύνδρομο εμβρυϊκού αλκοολισμού.
«Πρόκειται για παθήσεις που δεν θα υπήρχαν χωρίς την κατανάλωση αλκοόλ», σημειώνει ο Jürgen Rehm, ερευνητής στο Institute for Mental Health Policy Research του Τορόντο, ο οποίος μελετά τις επιπτώσεις του αλκοόλ εδώ και περισσότερα από 20 χρόνια σε συνεργασία με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας.
Παράλληλα, υπάρχουν τουλάχιστον άλλες 30 σοβαρές ασθένειες στις οποίες το αλκοόλ λειτουργεί ως επιβαρυντικός παράγοντας, όπως ο καρκίνος του μαστού, τα καρδιαγγειακά νοσήματα, το εγκεφαλικό, ο διαβήτης και η άνοια.
Το αλκοόλ αποδυναμώνει το ανοσοποιητικό
Ακόμη και ένα μόνο ποτό αρκεί για να μειώσει προσωρινά την άμυνα του οργανισμού απέναντι σε ιούς και λοιμώξεις. Μέσα σε μόλις 20 λεπτά από την κατανάλωση, το αλκοόλ επηρεάζει τη λειτουργία βασικών κυττάρων του ανοσοποιητικού συστήματος.
Ένα επεισόδιο υπερβολικής κατανάλωσης -τέσσερα ή περισσότερα ποτά σε λίγες ώρες- μπορεί να απορρυθμίσει την ανοσολογική απόκριση για ολόκληρο το επόμενο 24ωρο.
Η χρόνια κατανάλωση, όμως, είναι ακόμη πιο επιβαρυντική. Οι ειδικοί εξηγούν ότι μπορεί να καταστρέψει σημαντικά κύτταρα άμυνας του οργανισμού, αυξάνοντας την ευαλωτότητα σε σοβαρές λοιμώξεις όπως η πνευμονία, η φυματίωση και ο HIV.
Τα καλά νέα είναι ότι, όταν κάποιος μειώσει ή σταματήσει το αλκοόλ, μεγάλο μέρος της λειτουργίας του ανοσοποιητικού μπορεί να αποκατασταθεί μέσα σε λίγες ημέρες ή εβδομάδες - αν και σε περιπτώσεις μακροχρόνιας εξάρτησης ορισμένες βλάβες μπορεί να παραμείνουν.
Η σχέση με τον καρκίνο
Το αλκοόλ θεωρείται σήμερα η τρίτη σημαντικότερη αποτρέψιμη αιτία καρκίνου στις ΗΠΑ μετά το κάπνισμα και την παχυσαρκία.
Οι επιστήμονες εξηγούν ότι κάθε μορφή αλκοόλ - κρασί, μπύρα ή σκληρά ποτά- μπορεί να βλάψει το DNA και να ενισχύσει τη χρόνια φλεγμονή, δημιουργώντας το κατάλληλο υπόβαθρο για ανάπτυξη καρκίνου.
Στις γυναίκες, ο μεγαλύτερος κίνδυνος αφορά τον καρκίνο του μαστού, ενώ στους άνδρες το αλκοόλ συνδέεται συχνότερα με τον καρκίνο του παχέος εντέρου.
Η διακοπή της κατανάλωσης μπορεί να μειώσει σημαντικά τον κίνδυνο και να ανακόψει περαιτέρω βλάβες, ωστόσο οι ειδικοί προειδοποιούν ότι ο καρκίνος αναπτύσσεται σε βάθος χρόνου.
«Μπορεί κάποιος να έχει ήδη ξεκινήσει τη διαδικασία ανάπτυξης καρκίνου χωρίς να το γνωρίζει», εξηγεί ο Sinclair Carr από τη Σχολή Δημόσιας Υγείας του Harvard. «Αν όμως δεν υπάρχει ήδη βλάβη, η αποχή από το αλκοόλ μπορεί να εξαλείψει τον μελλοντικό κίνδυνο καρκίνου που σχετίζεται με αυτό».
Σύμφωνα με τους ερευνητές, χρειάζονται περίπου 30 χρόνια αποχής ώστε να μειωθεί σημαντικά ο αυξημένος κίνδυνος που δημιουργεί η χρόνια κατανάλωση αλκοόλ - χρονικό διάστημα αντίστοιχο με αυτό του καπνίσματος.
Τι συμβαίνει στον εγκέφαλο
Παλιότερα πιστεύαμε ότι το αλκοόλ «σκοτώνει» εγκεφαλικά κύτταρα. Σήμερα οι επιστήμονες γνωρίζουν ότι καταστρέφει κυρίως τις συνδέσεις μεταξύ των νευρώνων, προκαλώντας συρρίκνωση του εγκεφάλου, ιδιαίτερα στις περιοχές που σχετίζονται με τη μνήμη και τη λήψη αποφάσεων.
Μελέτες δείχνουν ότι ακόμη και τρία ποτά την εβδομάδα αυξάνουν τον κίνδυνο άνοιας.
Ωστόσο, υπάρχουν και εδώ ενθαρρυντικά νέα. Απεικονιστικές εξετάσεις δείχνουν ότι ο εγκέφαλος αρχίζει να ανακάμπτει ήδη από τις πρώτες εβδομάδες αποχής από το αλκοόλ. Η μνήμη, η συγκέντρωση και η ικανότητα λήψης αποφάσεων μπορούν να βελτιωθούν αισθητά.
Παρ’ όλα αυτά, οι ειδικοί επισημαίνουν ότι η χρόνια βαριά κατανάλωση μπορεί να αφήσει μόνιμες επιπτώσεις και να αυξήσει μακροπρόθεσμα τον κίνδυνο άνοιας.
Και τελικά κάνει καλό στην καρδιά;
Για χρόνια κυριαρχούσε η άποψη ότι ένα ποτήρι κρασί την ημέρα προστατεύει την καρδιά. Σήμερα όμως η επιστημονική κοινότητα εμφανίζεται πολύ πιο επιφυλακτική.
Αν και ορισμένες παλαιότερες μελέτες έδειχναν μικρό όφελος από τη χαμηλή κατανάλωση, οι νεότερες έρευνες αποκαλύπτουν ότι ακόμη και ένα ποτό την ημέρα μπορεί να αυξήσει την αρτηριακή πίεση.
Ταυτόχρονα, η κατανάλωση αλκοόλ σε άτομα με υπέρταση, διαβήτη ή αυξημένο κοιλιακό λίπος αυξάνει δραματικά τον κίνδυνο σοβαρής ηπατικής βλάβης.
«Τα στοιχεία πλέον δείχνουν ότι το αλκοόλ πιθανότατα προκαλεί περισσότερη βλάβη παρά όφελος», τονίζει ο Freeman. «Οι περισσότερες επιστημονικές εταιρείες συμβουλεύουν όσους δεν πίνουν να μην ξεκινήσουν ποτέ, ενώ όσοι πίνουν καλό είναι να περιορίσουν όσο γίνεται την κατανάλωση ή να τη διακόψουν εντελώς».
Και ίσως αυτό να είναι το πιο σημαντικό μήνυμα των ειδικών: όσο νωρίτερα μειώσει κάποιος το αλκοόλ, τόσο περισσότερες πιθανότητες έχει ο οργανισμός του να επουλώσει σημαντικό μέρος των βλαβών και να ανακτήσει πολύτιμα χρόνια υγείας.
