Σε μια περίοδο κατά την οποία η Μέση Ανατολή κινείται ξανά στα όρια της ανάφλεξης, ο καθηγητής Διεθνούς Στρατηγικής και Ασφάλειας και επικεφαλής του think tank Strategy International, Μάριος Ευθυμιόπουλος, μιλά στο Liberal για το νέο σκηνικό αστάθειας που διαμορφώνεται από το Ιράν και τα Στενά του Ορμούζ έως τη Γάζα και τον Λίβανο.
Ο ίδιος περιγράφει μια σύνθετη εξίσωση ισχύος, συμφερόντων και περιφερειακών ανταγωνισμών, επισημαίνοντας ότι η Τουρκία επιχειρεί να εκμεταλλευθεί την κρίση για να ενισχύσει τον ρόλο της.
Την ίδια ώρα, υπογραμμίζει ότι Ελλάδα και Κύπρος οφείλουν να κινηθούν με μεγαλύτερο στρατηγικό βάθος, ενισχύοντας τις σχέσεις τους με Ισραήλ και αραβικό κόσμο.
Συνέντευξη στον Χρήστο Θ. Παναγόπουλο
Βρισκόμαστε μπροστά σε μια νέα γενικευμένη ανάφλεξη στη Μέση Ανατολή ή σε μια φάση «ελεγχόμενης αποσταθεροποίησης», όπου οι εμπλεκόμενοι δοκιμάζουν τα όρια χωρίς να θέλουν έναν πλήρη περιφερειακό πόλεμο;
Νομίζω ότι θα συμφωνήσω ως προς το τελευταίο κομμάτι της ερώτησης. Διότι όλοι δοκιμάζουν τα όρια, αλλά γενικότερα δεν υπήρχε σχέδιο για οριστική σταθεροποίηση της περιοχής. Αυτή η πρωτοβουλία για τις διαπραγματεύσεις, αν θυμάστε καλά, είναι μια διαδικασία την οποία έχουν κάνει και οι δύο πλευρές, κυρίως το Ιράν με τις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ, με την κάθε πλευρά να την απορρίπτει κατά περίπτωση.
Από τη μεριά του Ιράν και των τρομοκρατών της Χεζμπολάχ, επίσης, καταλαβαίνετε ότι είναι μια διαδικασία χρονοβόρα. Είναι μια διαδικασία η οποία θα φτάσει σε κάποιο αποτέλεσμα και μάλιστα σε σύντομο χρονικό διάστημα θα υπάρξει αποτέλεσμα για το επιχειρησιακό και προφανώς για το τεχνικό κομμάτι των διαδικασιών, δεδομένου ότι και η συμφωνία μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών, Ισραήλ και Λιβάνου είναι μέρος μιας γενικότερης εξομάλυνσης που διαμορφώνεται για τη Μέση Ανατολή, κάτι το οποίο είναι συνδεδεμένο ζήτημα από την αρχή.
Παρ’ όλα αυτά, για τις σχέσεις του Ιράν με τις Ηνωμένες Πολιτείες, αυτό που πρέπει να κατανοήσουμε είναι ότι αυτή η κατάσταση κρατάει 40 χρόνια. Δηλαδή οι εχθροπραξίες που είδαμε φέτος δεν είναι παρά το αποκορύφωμα μιας προσπάθειας ανατροπής του καθεστώτος, η οποία όμως έχει δύο επιχειρησιακές διαφορές: Η πρώτη συνίσταται στο γεγονός ότι οι ΗΠΑ θέλουν την αλλαγή του καθεστώτος εκ των έσω, με τον κόσμο να επαναστατήσει και να αναδειχθεί άλλη ηγεσία. Και η δεύτερη είναι ότι οι Ισραηλινοί επιθυμούν την αλλαγή του καθεστώτος με οποιονδήποτε τρόπο, ακόμη και με δολοφονίες καθεστωτικών αξιωματούχων, αν χρειαστεί.
Αν υπάρξει συμφωνία πάνω στα τρία βασικά ζητήματα, δηλαδή το πυρηνικό, τα Στενά του Ορμούζ και το καθεστώς, υπό ποιες συνθήκες και με τη δημιουργία ενός fund, αυτό που θα γίνει είναι ότι τεχνικά, για να επανέλθει όλη η κατάσταση, θα χρειαστούν πέντε με έξι χρόνια. Το τεχνικό κομμάτι του Ορμούζ θα πάρει περίπου δύο χρόνια, η ανοικοδόμηση των περιοχών τρία με τέσσερα και η οικονομική σταθεροποίηση τουλάχιστον δύο χρόνια από την περίοδο της συμφωνίας για την περιοχή γενικότερα.
Στη συνέχεια, θα πρέπει να ξαναχτιστούν μέτρα εμπιστοσύνης σε όλη την περιοχή της Μ. Ανατολής. Αυτό, από μόνο του, ανοίγει διάφορα κεφάλαια, γιατί οι αραβικές χώρες επισήμως δεν εμπιστεύονται τους Ιρανούς. Από την άλλη πλευρά, θέλουν να ξανανοίξουν διαύλους με την πλευρά των Ιρανών. Θέλουν επίσης την αλλαγή του καθεστώτος, αλλά δεν θέλουν μια αλλαγή υπό συνθήκες που θα μετατρέψουν το Ιράν σε πλήρως ανοιχτή αγορά προς τη Δύση, ώστε να μη χαθεί το πελατολόγιο που υπάρχει σε σχέση με τη Δύση και τις επενδύσεις στην Αραβική Χερσόνησο.
Όπως αντιλαμβάνεστε, τα πράγματα είναι πάρα πολύ σύνθετα και έγιναν ακόμη πιο σύνθετα με την επιχειρησιακή πραγματικότητα. Το πώς θα αναληφθούν οι αποφάσεις και κατά πόσο θα υπάρχει ελεγχόμενη ανισορροπία εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από το τι δίνεις και τι παίρνεις. Κάτι που ίσως δεν έχουμε κατανοήσει ακόμη, και πρέπει να το κατανοήσει γενικότερα η Δύση, είναι ότι το Ιράν δεν πρόκειται να υπογράψει εύκολα. Τα τελευταία 20 χρόνια το πυρηνικό πρόγραμμα έχει αποδείξει ότι, την ώρα που πάει να υπογράψει μια συμφωνία, είτε με τη ΔΟΑΕ είτε με άλλες χώρες, κάνει πίσω. Έτσι, λοιπόν, αυτό θα κάνει και με τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Άρα, οι Ιρανοί παίζουν σε μια κατάσταση όπου δοκιμάζουν την υπομονή. Πρέπει επίσης να ξεκαθαρίσουμε ότι οι αναφορές περί Ιράν, αν είναι ικανό ή όχι να αντιπαρατεθεί με τις Ηνωμένες Πολιτείες, δεν είναι βάσιμες, γιατί τα στοιχεία δεν είναι συγκρίσιμα: ούτε σε στρατεύματα, ούτε σε τεχνολογία, ούτε σε οικονομία, ούτε σε αποφασιστικότητα, ούτε σε επίπεδο δημοκρατίας.
Αντιθέτως, έχουμε ένα Ιράν το οποίο λειτουργεί καθεστωτικά και εξτρεμιστικά, με τους Φρουρούς της Επανάστασης να παίζουν το παιχνίδι ότι «εμείς συμφωνούμε πολιτικά, αλλά οι άλλοι από κάτω δεν συμφωνούν». Παράλληλα, χρηματοδοτούν και εκπαιδεύουν πολλές τρομοκρατικές ομάδες, όπως η Χαμάς και οι Χούθι, που κάνουν τη δουλειά για αυτούς και θα συνεχίσουν να την κάνουν. Έτσι, το Ιράν θα βγει και θα πει: «Εμείς συμφωνήσαμε μεν στη γενική συμφωνία, αλλά δεν ευθυνόμαστε για την επιχείρηση κάποιου άλλου».
Η αντιπαράθεση ΗΠΑ - Ιράν φαίνεται να μεταφέρεται ξανά στα Στενά του Ορμούζ και στις γραμμές της παγκόσμιας ναυσιπλοΐας. Πόσο πιθανό είναι η κρίση αυτή να εξελιχθεί από στρατιωτική αντιπαράθεση σε ενεργειακό και οικονομικό σοκ για τη Δύση;
Σίγουρα ο πολεμικός αντίκτυπος στην παγκόσμια αγορά είναι σημαντικός, τόσο στο πετρέλαιο όσο και στο αέριο. Εδώ, όμως, δεν μιλάμε μόνο για την εξαγωγή αυτών των προϊόντων. Αν φτάσουν στο σημείο να τεθεί το ερώτημα ποιος θα ελέγξει την παραγωγή και την εξαγωγή του προϊόντος, είτε από το Ιράν είτε από τις αραβικές χώρες, τότε θα υπάρχει ανοιχτή σύρραξη. Γιατί οι Ηνωμένες Πολιτείες θα πουν ότι θέλουν να έχουν πλήρη έλεγχο όλων αυτών των ενεργειακών πόρων.
Αυτό που πρέπει να καταλάβουμε είναι ότι τα Στενά του Ορμούζ είναι ίσως το μόνο παιχνίδι που μπορεί να κάνει το Ιράν αυτή τη στιγμή. Τα Στενά του Ορμούζ έχουν νησάκια, το νησί του Ορμούζ, όπως επίσης και τη νότια πλευρά που ανήκει στο Ομάν, με επιφανειακά και βραχώδη μέρη. Άρα καταλήγουμε πάλι στην ίδια περιοχή, στην οποία το Ιράν φρόντισε, από το 1979 μέχρι και σήμερα, να έχει παρουσία και να μπορεί να ελέγχει τη ναυσιπλοΐα.
Άρα είναι ένα διαπραγματευτικό σύστημα, το οποίο παίζουν με τον καλύτερο τρόπο για τον εαυτό τους οι Ιρανοί. Βεβαίως έχουν και το πυρηνικό πρόγραμμα, το οποίο εξακολουθεί να είναι αγκάθι. Αν οι Ηνωμένες Πολιτείες βάλουν ένα σημείο στόχευσης, τότε καλό θα είναι να το προσέξουμε, γιατί θα υπάρξουν σίγουρα μαζικές καταστροφές υποδομών προς το Ιράν και μαζικές επιθέσεις.
Τα δεδομένα για τα γεγονότα που έγιναν το Σάββατο, δεν προοιωνίζονται καλή προοπτική. Αλλά εγώ επιμένω ότι αυτά που γίνονται αυτή τη στιγμή είναι στρατιωτική διπλωματία πίεσης. Είναι ένας πολιτικός εγωισμός, ο οποίος λέει: «Δεν κάνεις αυτό που θέλω; Τότε εγώ θα σε βομβαρδίσω».
Όμως αυτή πρακτική έχει αρχή, μέση και τέλος. Οι Ηνωμένες Πολιτείες, το ξαναλέω, είναι μια χώρα η οποία μπορεί να λάβει την απόφαση και να κάνει χτύπημα. Εκεί θα ξαναδούμε το ίδιο σενάριο, με τους Ισραηλινούς να χτυπούν και τους Αμερικανούς να χτυπούν ακόμη πιο σκληρά. Από εκεί και πέρα, το Ιράν είναι μια χώρα που προσπαθεί να κερδίσει το πολιτικό momentum της επικοινωνίας.
Προφανώς, έχει μετατρέψει σε επιχείρημα το πόσο μεγάλη χώρα είναι, πληθυσμιακά και γεωγραφικά. Η απάντηση είναι ότι δεν μπορείς να κάνεις χωρίς το Ιράν, αλλά δεν χρειάζεται και να σε πιέζει με τον τρόπο που σε πιέζει στην παρούσα χρονική περίοδο.
Το Ιράν έχει και συμμάχους, όπως έχουμε κι εμείς γείτονες, όπως η Τουρκία. Παίζουν ένα παιχνίδι πολιτικής επικοινωνίας, γιατί υπάρχει και το Al Jazeera, που πολλαπλασιάζει την εικόνα του Ιράν, και η Τουρκία που πολλαπλασιάζει την εικόνα του. Αυτή η πραγματικότητα συνεπάγεται ότι θα συνεχιστεί. Είναι μια εξίσωση συμμαχιών που έχει δημιουργηθεί για να δείξει πόσο «καλό» είναι το Ιράν.
Πρέπει να προσέχουμε τι πιστεύουμε και τι λέμε. Εμείς μιλάμε δημοκρατικά και έχουμε τις απόψεις μας, είτε υπέρ είτε κατά μιας κατάστασης, είτε υπέρ είτε κατά του Ιράν. Αλλά πρέπει να αναρωτηθούμε: από εκεί έχουν την ίδια ελευθερία; Οι χιλιάδες νεκροί που πέθαναν τον Ιανουάριο είχαν την ελευθερία να κάνουν διαδηλώσεις; Σε όποιον δεν αρέσει, δεν έχει παρά να πάει προς τα εκεί, να πάει στο Ιράν και να κάνει συζήτηση, για να δούμε αν θα περάσει.
Αυτή είναι η διαφορά αξιών, η διαφορά μεταξύ Δύσης και Ανατολής, κυρίως σε ό,τι αφορά το Ιράν και τις Ηνωμένες Πολιτείες. Θα πρέπει να καταλάβουμε ότι το Ιράν δεν είναι ούτε κατά προσέγγιση μια φιλικά προσκείμενη χώρα προς τη διεθνή κοινότητα. Είναι μια χώρα που έκανε 40 χρόνια ζημιά σε όλη τη Μέση Ανατολή και προφανώς έχει κάνει ζημιά και στη Δύση, επηρεάζοντας το εμπόριο.
Η Τουρκία εμφανίζεται να καταγγέλλει σκληρά το Ισραήλ, να διατηρεί ανοιχτούς διαύλους με την Τεχεράνη και ταυτόχρονα να διεκδικεί ρόλο συνομιλητή των ΗΠΑ και του ΝΑΤΟ. Τι επιδιώκει ο Ερντογάν με αυτή τη στάση;
Η Τουρκία πιστεύει ότι μπορεί να παίξει ένα διαπραγματευτικό παιχνίδι, για να κερδίσει εμπορικά και εξοπλιστικά, δηλαδή αγορές εξοπλισμών από την Αμερική. Θέλει επίσης να διατηρήσει το επικοινωνιακό αφήγημα ότι «εμείς προστατεύουμε τα συμφέροντα των αδελφών μας, των μουσουλμάνων της περιοχής», γιατί τους θεωρεί όλους μουσουλμάνους. Δεν τους θεωρεί Λιβανέζους, δεν τους θεωρεί Άραβες διαφορετικών εθνικοτήτων· τους θεωρεί όλους μουσουλμάνους.
Χρειάζεται προσοχή στον τρόπο, με τον οποίο το βλέπουμε. Ο τρόπος με τον οποίο νομίζει ότι μπορεί να παίξει παιχνίδι, δηλαδή να παίξει με τη φωτιά, δεν είναι ίδιος με προηγούμενες περιπτώσεις με το Ισραήλ. Είναι λίγο δύσκολο. Θέλω να τονίσουμε εδώ ότι ο τρόπος που μιλάει ο Ερντογάν είναι σημαντικός και, στη μεγαλύτερη εικόνα που υπάρχει αυτή τη στιγμή, είναι αντισημιτικός.
Εμείς, ως Ελλάδα, που έχουμε στρατηγική συνεργασία με το Ισραήλ, όπως και η Κύπρος, πρέπει να εμβαθύνουμε ακόμη περισσότερο. Να επιμορφώσουμε τον κόσμο για το τι γίνεται στην πραγματικότητα. Οι Τούρκοι έχουν υιοθετήσει μια πολιτική αντισημιτισμού, φανατισμού και εξτρεμισμού απέναντι στο Ισραήλ.
Πέραν αυτών των κατηγοριών, υπάρχουν και όσοι νομίζουν ότι μπορούν να μιλούν για τη Χεζμπολάχ και τη Χαμάς σαν να μην είναι εξτρεμιστικές τρομοκρατικές ομάδες. Και όμως, είναι τρομοκρατικές ομάδες. Και στο παλαιστινιακό ζήτημα, επίσης, πρέπει να αναρωτηθούμε: αν θέλουμε να μιλήσουμε με τους Παλαιστινίους, με ποιους Παλαιστινίους πρέπει να μιλήσουμε;
Όσοι ασκούν την πολιτική εξουσία στην παλαιστινιακή πλευρά, είτε στην Παλαιστινιακή Αρχή είτε στη Δυτική Όχθη είτε στη Γάζα, έχουν τόσες διαφορετικές δυναμικές, που αυτή τη στιγμή συγκρούονται μεταξύ τους για την πολιτική εξουσία και για το αν και κατά πόσο κάποιος πρέπει να μιλάει.
Επιπλέον, η Φατάχ, έχοντας χάσει τις εκλογές του 2005, τις μόνες εκλογές, που ήταν και ο λόγος που τότε αποσύρθηκε το Ισραήλ από τη Γάζα, είδε τη Χαμάς να κερδίζει πολιτικό έδαφος. Η Χαμάς τότε είχε μια πιο ήρεμη στάση, αλλά αυτό δεν αναιρεί τον επιχειρησιακό της χαρακτήρα. Επιδιώκουν να φέρουν μια ανισορροπία, η οποία χρηματοδοτείται και από την Τουρκία. Το Ισραήλ δεν μπορεί να αφήσει την Τουρκία να λειτουργεί έτσι απέναντί του.
Ούτε μπορεί να πετάμε πολιτικές ρουκέτες, όπως όταν ο πρόεδρος Τραμπ έλεγε να αφήσει τον Τζολάνι να αναλάβει ρόλο στην περιοχή. Ο Τζολάνι είναι τρομοκράτης. Και το ξαναλέω: είναι τρομοκράτης εκπαιδευόμενος και πολιτικά ορμώμενος από συγκεκριμένη αραβική χώρα και την Τουρκία.
Χρειάζεται προσοχή. Ναι, να υπάρχει σταθερότητα στη Συρία. Αλλά πού είναι οι εκλογές; Πού είναι τα δημοκρατικά καθεστώτα; Πού είναι η προστασία των Χριστιανών; Πού είναι η προστασία των Εβραίων της περιοχής; Πού είναι οι Δρούζοι; Όλα αυτά χρειάζονται προσοχή, γιατί υποκινούνται από την Τουρκία.
Και το λέω ότι η Τουρκία κάνει αντισημιτική πολιτική απέναντι στο Ισραήλ, γιατί είναι μια πολιτική που θα εισακουστεί από κόσμο ο οποίος δεν γνωρίζει την πραγματικότητα των πολιτικών καταστάσεων. Χρειάζεται πάρα πολύ μεγάλη προσοχή. Σε ό,τι αφορά εμάς, πρέπει να εμβαθύνουμε ακόμη περισσότερο τις δικές μας σχέσεις, σε όλα τα επίπεδα: πρωτογενής και δευτερογενής τομέας, παιδεία, εκπαίδευση, πολιτισμός, άμυνα και ασφάλεια.
Είναι πάρα πολύ σημαντικό να αντιταχθούμε απέναντι σε αυτό που δημιουργείται αυτή τη στιγμή. Πρέπει επίσης να εμβαθύνουμε τις δικές μας σχέσεις με τις αραβικές χώρες, κάτι που η Τουρκία επίσης έχει τάση να εκμεταλλεύεται. Το εκμεταλλεύτηκε πρόσφατα με μια συμφωνία για μεταφορά εμπορικών φορτίων διά τρένου, παρακάμπτοντας ουσιαστικά το Ισραήλ. Θέλει επίσης να έχει πολύ καλύτερη σχέση με τη Σαουδική Αραβία, η οποία φαίνεται θετικά προσκείμενη από εκεί. Διαφορετικά μας βλέπει εμάς, αλλά πρέπει να ισχυροποιήσουμε τη θέση μας.
Πρέπει να ισχυροποιήσουμε και τη θέση μας μαζί με τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, τα οποία πλέον έχουν στρατηγική συνεργασία με το Ισραήλ. Βεβαίως πρέπει να ακολουθήσουν και κάποιες άλλες αναγνωρίσεις, όπως για παράδειγμα της Σομαλιλάνδης, που μας αφορά και ιστορικά, καθώς η Μπέρμπερα ήταν ένα από τα πρώτα λιμάνια της περιοχής για τους αρχαίους Έλληνες. Πρέπει και εμείς να ασκήσουμε μια πολιτική πέραν των παραδοσιακών ορίων μας και όχι μόνο να κάνουμε πολιτικές τυμπανοκρουσίες.
Η Γάζα παραμένει σε μια κατάσταση «ούτε ειρήνης ούτε πολέμου», με συνεχιζόμενες επιχειρήσεις, ανθρωπιστική κατάρρευση και αβέβαιη πολιτική επόμενη μέρα. Υπάρχει ρεαλιστικό σχέδιο σταθεροποίησης ή η περιοχή οδηγείται σε μια μόνιμη ζώνη αστάθειας;
Υπάρχει μια συνάντηση που θα γίνει, νομίζω, και εδώ στην Κύπρο για τη Γάζα, στις 30 του μηνός, για το πώς θα κινηθεί η Γάζα. Το σχέδιο αυτό είναι βαθύ και θα χρησιμοποιήσω τα λόγια της Χίλαρι Κλίντον, δηλαδή ενός αντίπαλου δέους του προέδρου Τραμπ, Δημοκρατική εκείνη, Ρεπουμπλικανός εκείνος: ίσως είναι το καλύτερο σχέδιο, πρώτον γιατί δεν υπάρχει άλλο και δεύτερον γιατί είναι ίσως το πιο βιώσιμο σε επίπεδο ανοικοδόμησης της περιοχής. Όμως, για οποιονδήποτε λόγο, χρειάζεται η έγκριση του Ισραήλ.
Αυτό είναι ξεκάθαρο. Για λόγους ασφάλειας, σταθερότητας και ελέγχου, αλλά και λόγω του ότι το Ισραήλ ελέγχει την πραγματικότητα στην περιοχή. Από την άλλη πλευρά, η συμμετοχή πολλών αραβικών κρατών είναι επίσης σημαντικό στοιχείο. Είναι σημαντικό γιατί και η Ιορδανία θέλει πολύ μεγάλη σταθερότητα στην περιοχή και θέλει να πιστέψει ο κόσμος στην περιοχή στην οποία ανήκει. Το ίδιο και η Αίγυπτος. Εάν τα σχέδια προχωρήσουν έτσι, τουλάχιστον σε επίπεδο υποδομών θα υπάρξει ανοικοδόμηση.
Το βασικό ζήτημα της ανθρώπινης καταστροφής, όμως, ακόμη δεν έχει απαντηθεί. Το ποιος θα εξουσιάσει τη Γάζα, όπως σας είπα πριν, είναι ένα πάρα πολύ μεγάλο πρόβλημα. Οι δυναμικές των Παλαιστινίων είναι τόσο πολλές, που αυτή τη στιγμή εξοπλίζεται και χρηματοδοτείται το αντίπαλο δέος της Χαμάς, το οποίο έχει υποσχεθεί ότι πριν ακόμη έρθει η αστυνομία της Γάζας θα υπάρχει σταθερότητα στην περιοχή μέσω αυτών.
Δημιουργείται ένα καινούριο πολιτικό γκρουπ στη θέση ενός άλλου γκρουπ, το οποίο μάχεται εναντίον της Χαμάς. Αυτό δεν ξεκίνησε τώρα. Είναι από την πρώτη μέρα του πολέμου. Μπαίνουμε σε μια πολιτικά ανώμαλη περίοδο, στην οποία μέχρι το 2030 θα έχουμε πάρα πολλές εξελίξεις στην περιοχή της Μέσης Ανατολής.
Στον Λίβανο, η στάση της Χεζμπολάχ απέναντι στις αμερικανικές πρωτοβουλίες και η συνέχιση των ισραηλινών επιχειρήσεων δημιουργούν νέο κίνδυνο πολέμου στο βόρειο μέτωπο. Πόσο κοντά είναι το Ισραήλ και η Χεζμπολάχ σε μια νέα μεγάλη σύγκρουση;
Το λέω ήδη από το 2023: προσέξτε τον βόρειο Λίβανο. Υπάρχουν ροές κόσμου από τη Συρία προς τον βόρειο Λίβανο και δεν υπάρχει προστασία ούτε για τους Εβραίους ούτε για τους απλούς Λιβανέζους. Στη Βηρυτό μπορείς να κάθεσαι ήρεμος, να τρως, να βλέπεις έναν ξεκάθαρα δυτικό πολιτισμό. Όμως υπάρχουν ομάδες, όπως η Χεζμπολάχ, που θέλουν να φέρουν μια άλλη κατάσταση.
Αν πας στη νότια πλευρά της Βηρυτού, που είναι ήδη πυκνοκατοικημένη όχι μόνο λόγω αστυφιλίας αλλά και λόγω της φτώχειας που υπάρχει, θα δεις ότι ο τρόπος με τον οποίο θέλουν να ζουν οδηγεί ουσιαστικά σε μια μίζερη και άκρως ακραία θρησκευτική κατάσταση, χωρίς καθόλου επιλογές. Συγγνώμη, αλλά εγώ επιλέγω τη δημοκρατία, επιλέγω την πιο φιλελεύθερη κατάσταση. Αυτήν όμως δεν την επιθυμούν στον Νότο και μάλιστα κατάφεραν σε πολύ μεγάλο ποσοστό οι νότιες πλευρές του Λιβάνου να έχουν σιιτική πλειοψηφία.
Υπάρχουν πολύ λιγότεροι Χριστιανοί, πολύ λιγότεροι Δρούζοι, πολύ λιγότεροι τοπικοί φορείς ή άνθρωποι άλλων θρησκευτικών πεποιθήσεων. Αυτό δεν μπορεί να προχωρήσει για πολύ. Δηλαδή, όπου έχουν αγγίξει αυτού του είδους οι ομάδες, η περιοχή έχει φτωχύνει και έχει ασχημύνει, με την έννοια της κοινωνικής αναστάτωσης. Δεν μπορεί αυτό να συνεχιστεί.
Δημιουργούν τάσεις εξτρεμισμού και εκπαιδεύουν από μικρά παιδιά ανθρώπους να μισούν, προσέξτε, τον ίδιο τον λιβανέζικο λαό. Δεν ήταν λοιπόν τυχαία δύο πράγματα. Πρώτον, ότι όταν ο Αούν έγινε πρόεδρος του Λιβάνου, είχε τάξει ότι θα αφοπλίσει τη Χεζμπολάχ, κάτι το οποίο δεν το πέτυχε και ακόμη το προτάσσει.
Και βέβαια υπάρχει λόγος: ο τρόπος με τον οποίο είναι διαμορφωμένες οι ένοπλες δυνάμεις δεν τους επιτρέπει να αντιπαρατεθούν μεταξύ τους σε μεγάλη έκταση. Το δεύτερο είναι ότι, όπως ειπώθηκε τις προάλλες, η Χεζμπολάχ έχει Ιρανούς και πρέπει να φύγει ο έλεγχος του Λιβάνου από το Ιράν και να επιστρέψει στους Λιβανέζους. Στη συμφωνία που έγινε προχθές μεταξύ Αμερικανών, Ισραηλινών και Λιβανέζων έβγαιναν υποστηρικτές της Χεζμπολάχ, μιας τρομοκρατικής ομάδας που έχει παραοικονομία και παρακράτος, πουλάει ρεύμα και νερό στον κόσμο — το είδα με τα μάτια μου.
Δεν είναι μόνο ότι η οικονομία του Λιβάνου δεν είναι καλή. Οι ίδιοι απειλούν και ελέγχουν πού βρίσκεται ο καθένας, πώς πρέπει να ντύνεται και πώς πρέπει να συμπεριφέρεται. Αυτό δεν έχει καμία σχέση με ελευθερία και καμία σχέση με τον Λίβανο γενικότερα. Διείσδυσαν και καταστρέφουν, προσέξτε, την ιστορία του Λιβάνου, μιας ιστορικής χώρας αιώνων.
Το ίδιο το έκαναν με προσπάθειες στο Ιράκ, το ίδιο στη Συρία, όπου βέβαια αντιμετωπίσαμε και σύγκρουση μεταξύ σουνιτών και σιιτών, μαζί με άλλες τρομοκρατικές ομάδες. Αν συνεχιστεί η κατάσταση και εξελιχθεί προς τη βόρεια πλευρά του Λιβάνου ή αν, για κάποιον περίεργο λόγο, επιχειρηθεί να μπει ο συριακός στρατός στον Λίβανο, με το πρόσωπο του Τζολάνι να χρησιμοποιείται για αυτό, τότε θα υπάρξει ανοιχτός πόλεμος στη Μέση Ανατολή, τοπικής και περιφερειακής φύσεως.
Θα αντιδράσουν θρησκευτικές και πολιτικές ομάδες και πολλοί άλλοι. Νομίζω ότι το Ισραήλ το ξέρει. Γι’ αυτό και μπήκε στο νότιο κομμάτι του Λιβάνου. Αυτά που θα δώσει πίσω είναι σημεία και χωριά που στο παρελθόν ήταν χριστιανικά ή ανήκαν σε άλλες ομάδες, στα οποία πήγαιναν τζιχαντιστές και κρύβονταν. Άρα κάποια από αυτά θα τα δώσει πίσω. Δεν είμαι της άποψης ότι θα τα δώσει όλα πίσω.
Ακριβώς επειδή θεωρούν ότι αυτή η πολεμική συνθήκη που έχει δημιουργηθεί, η οποία δεν είναι ανοιχτός πόλεμος όπως ήταν κάποτε ο Πόλεμος των Έξι Ημερών, πρέπει να φέρει μια σταθερότητα στην περιοχή και έναν έλεγχο, ώστε να μπορέσουν να διατηρήσουν αυτόν τον έλεγχο και μέσω αυτού να διαμορφώσουν πολιτικές προεκτάσεις.
Για την Ελλάδα και την Κύπρο, τι σημαίνει αυτή η αναζωπύρωση των συγκρούσεων στη Μέση Ανατολή;
Η Ελλάδα και η Κύπρος πρέπει να πάρουν δύο βασικές αποφάσεις. Χρειάζεται ένα κοινό σύστημα που να έχει σταθερότητα και βάθος για τη δημιουργία συμμαχιών, ώστε να ξέρουμε πού πάμε και πού οδεύουμε. Δεν μπορεί να ανεχόμαστε αυτή τη στιγμή πολιτικές καταστάσεις από ανθρώπους που επηρεάζονται από τρίτους πόλους εκτός.
Πρέπει να το θέσουμε κάποια στιγμή. Η προσπάθεια επιρροής από τρίτους πόλους που δεν είναι επιθυμητοί πρέπει να σταματήσει. Πρέπει επίσης να πάρουμε θέση στα παγκόσμια πολιτικά δρώμενα. Θέλετε να γίνουν διαπραγματεύσεις στην Κύπρο ή στην Ελλάδα; Θέλετε να υπάρξουν διεθνείς οργανισμοί που να μιλούν για την εξισορρόπηση και την ειρήνευση της περιοχής; Η Ελλάδα ξέρει καλά τη Μέση Ανατολή.
Η Ελλάδα έχει ξεχάσει τη Μέση Ανατολή λόγω της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η Κυπριακή Δημοκρατία τη θυμήθηκε λόγω της Ευρωπαϊκής Ένωσης και επειδή είναι γεωγραφικά πιο κοντά. Άρα θεωρούν ότι μπορούν να ξέρουν καλύτερα. Όμως η βαριά ιστορική πραγματικότητα των Ελλήνων και γενικότερα του Ελληνικού Έθνους στη Μέση Ανατολή, στη Μαύρη Θάλασσα και στον Καύκασο είναι μια πραγματικότητα την οποία δεν εκμεταλλευόμαστε ούτε θρησκευτικά ούτε πολιτιστικά. Κάνουμε ίσως σπασμωδικές κινήσεις σε ορισμένες περιπτώσεις.
Να σας δώσω ένα απλό παράδειγμα. Δείτε λίγο τι έγινε με τη Λιβύη. Με τον Χαφτάρ, τον φέραμε, και ξαφνικά είμαστε και υπέρ της κυβέρνησης της Λιβύης, η οποία θεωρείται προσωρινή και δεν έχουν γίνει ποτέ εκλογές. Τι γίνεται εκεί; Τι κάνουμε με τους συμμάχους με τους οποίους συνάπτουμε συμφωνίες; Πάμε μόνο τα Patriot, για παράδειγμα, στη Σαουδική Αραβία και όλα καλά;
Συνάπτουμε συμφωνίες με τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, αλλά, όπως έλεγα δημοσίως από την πρώτη κιόλας μέρα των εχθροπραξιών, θα μπορούσαμε να στείλουμε μια μοίρα αεροσκαφών για την άμυνα των συμμάχων μας, έστω και αν δεν το θέλουν, να το προσφέρουμε και να συμμετάσχουμε και με το Ισραήλ. Αυτά φτιάχνουν ρίζες.
Πρέπει επίσης να φτιάξουμε ιστορικά, πολιτικά και πολιτισμικά βιβλία ανοικοδόμησης της πραγματικότητας και της παρουσίας του ελληνικού πολιτισμού. Ο ελληνικός πολιτισμός είναι αξιοσέβαστος παγκοσμίως, αλλά πρέπει να κάνουμε πολιτική πολιτιστικής διπλωματίας, πραγματιστική και ρεαλιστική, με βάθος χρόνου και τακτικές οι οποίες, προφανώς, δεν πρέπει να αλλάζουν με κάθε υπουργό Εξωτερικών.
Πρέπει να υπάρξει ενίσχυση της βιομηχανίας και δημιουργία μιας βαθιάς βιομηχανικής βάσης, η οποία θα διαμορφώσει ένα οικοσύστημα όχι μόνο βιομηχανικό αλλά και εμπορικό. Ένα οικοσύστημα που θα βοηθήσει στην εξαγωγή προϊόντων, στο νερό, στο περιβάλλον, στην πρωτογενή πηγή και στην πλήρη εκμετάλλευση των φυσικών πόρων. Πρέπει να δημιουργήσουμε εισαγωγικές και εξαγωγικές μεθόδους πολύ πιο ουσιαστικές και πολύ πιο γρήγορες, με συγκεκριμένα χρονοδιαγράμματα.
* Ο Δρ. Μάριος Π. Ευθυμιόπουλος είναι Διευθυντής Strategy International (SI), Αναπληρωτής Καθηγητής Διεθνούς Ασφάλειας και Στρατηγικής στο Vytautas Magnus University, Kaunas (Λιθουανία).
