Η πορεία που έχουν καταγράψει οι ελληνικές τράπεζες κατά την τελευταία δεκαετία αποτελεί μία από τις πιο εντυπωσιακές ιστορίες τραπεζικής ανάκαμψης στην Ευρώπη, υπογραμμίζει η Sharon Donnery, μέλος του Εποπτικού Συμβουλίου (SB) της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, σε συνέντευξή της στο Liberal.
Υπενθυμίζεται πως το Εποπτικό Συμβούλιο αποτελεί το βασικό όργανο του Ενιαίου Εποπτικού Μηχανισμού (SSM), το οποίο προετοιμάζει τις εποπτικές αποφάσεις της ΕΚΤ για τις σημαντικές τράπεζες της Ευρωζώνης, αξιολογώντας μεταξύ άλλων την κεφαλαιακή τους επάρκεια, τους κινδύνους, την εταιρική διακυβέρνηση και τη συνολική ανθεκτικότητά τους.
Η Ιρλανδή αξιωματούχος επισημαίνει ότι τα ελληνικά πιστωτικά ιδρύματα έχουν ενισχύσει σημαντικά την κεφαλαιακή τους βάση και έχουν επιστρέψει σε διατηρήσιμη κερδοφορία, τονίζοντας παράλληλα πως το επόμενο μεγάλο στοίχημα είναι η ενίσχυση της ανθεκτικότητας, η αποτελεσματική διαχείριση των κινδύνων και η προσαρμογή στις νέες προκλήσεις που δημιουργούν η γεωπολιτική αβεβαιότητα και η τεχνητή νοημοσύνη.
Αναφερόμενη στα μη εξυπηρετούμενα δάνεια, σημειώνει ότι, παρότι οι πωλήσεις χαρτοφυλακίων συνέβαλαν καθοριστικά στην εξυγίανση των ισολογισμών των τραπεζών, «το υποκείμενο χρέος δεν εξαφανίζεται», επισημαίνοντας την ανάγκη ύπαρξης αποτελεσματικού πλαισίου διαχείρισης του ιδιωτικού χρέους.
Παράλληλα, υπογραμμίζει ότι η περίοδος κατά την οποία τα υψηλά επιτόκια στήριζαν την κερδοφορία των τραπεζών δεν μπορεί να αποτελεί μόνιμη βάση ανάπτυξης, καλώντας τις ευρωπαϊκές τράπεζες να επενδύσουν στην καινοτομία, στην αποδοτικότητα και σε νέες πηγές εσόδων.
Σχετικά με την ευρωπαϊκή τραπεζική ενοποίηση, χαρακτηρίζει την ολοκλήρωση της Τραπεζικής Ένωσης «οικονομική αναγκαιότητα», ενώ απορρίπτει την άποψη ότι η ανταγωνιστικότητα μπορεί να ενισχυθεί μέσω χαλάρωσης των εποπτικών κανόνων, τονίζοντας ότι η ανθεκτικότητα και η ανταγωνιστικότητα αλληλοενισχύονται.
Συνέντευξη στον Αλέξανδρο Βέλμαχο
Οι ευρωπαϊκές τράπεζες παρέμειναν ανθεκτικές παρά μια σειρά πρόσφατων διαταραχών. Σε ό,τι αφορά το μέλλον, ποιοι κίνδυνοι απασχολούν περισσότερο την Τραπεζική Εποπτεία της ΕΚΤ, ιδίως στο σημερινό γεωπολιτικό περιβάλλον;
Οι ευρωπαϊκές τράπεζες διέρχονται αυτή την περίοδο αβεβαιότητας από πλεονεκτική θέση. Το κεφάλαιο, η ρευστότητα και η κερδοφορία έχουν βελτιωθεί σημαντικά τα τελευταία χρόνια. Όμως η ανθεκτικότητα δεν θα πρέπει ποτέ να οδηγεί στον εφησυχασμό. Οι γεωπολιτικές εντάσεις εξακολουθούν να αποτελούν βασικό παράγοντα κινδύνου για όλους τους τομείς επειδή μπορούν να επηρεάσουν ταυτόχρονα την οικονομία, τις χρηματοπιστωτικές αγορές, την επιχειρησιακή ανθεκτικότητα και την Κυβερνοασφάλεια.
Τα βιώματά μου από την ιρλανδική τραπεζική κρίση με δίδαξαν ότι η ανθεκτικότητα είναι κάτι που θα πρέπει να οικοδομείται πριν από την καταιγίδα και όχι κατά τη διάρκειά της. Γι’ αυτό ακριβώς η εποπτεία μας έχει ολοένα περισσότερο μελλοντικό προσανατολισμό: έργο μας είναι να προετοιμάζουμε τις τράπεζες για τους κινδύνους του αύριο, δεν είναι απλά να επεξηγούμε τους κινδύνους του χθες.
Για παράδειγμα, στο πλαίσιο της αντίστροφης άσκησης προσομοίωσης ακραίων καταστάσεων που διενεργούμε, ζητούμε από τις τράπεζες να αξιολογήσουν πώς οι γεωπολιτικές διαταραχές θα μπορούσαν να επηρεάσουν τις επιχειρηματικές τους δραστηριότητες καθώς και να ενισχύσουν τον σχεδιασμό τους για έκτακτες ανάγκες όπου εμφανίζονται ευπάθειες. Θα δημοσιεύσουμε τα πορίσματα σε λίγες ημέρες.
Η ΕΚΤ έχει επισημάνει ότι η απλούστευση των εποπτικών διαδικασιών θα πρέπει να κάνει την εποπτεία πιο αποτελεσματική χωρίς να χαλαρώσουν οι κανόνες. Ποιες πρακτικές αλλαγές θα πρέπει να περιμένουν οι τράπεζες την επόμενη διετία;
Απλούστευση δεν σημαίνει πιο χαλαρή εποπτεία. Σημαίνει πιο έξυπνη εποπτεία η οποία θα επικεντρώνεται περισσότερο στους πλέον σημαντικούς κινδύνους για κάθε τράπεζα μεμονωμένα. Αυτό αλλάζει ήδη τον τρόπο με τον οποίο ασκούμε την εποπτεία μας, από τη λήψη αποφάσεων και τα εσωτερικά υποδείγματα μέχρι την υποβολή εκθέσεων.
Επίσης, έχουμε κάνει τις αποφάσεις μας πιο ευκολονόητες για τις τράπεζες, αξιοποιώντας παράλληλα τη χρήση ψηφιακών εργαλείων και δεδομένων για να ενισχύσουμε την αποδοτικότητα. Η σωστή εποπτεία θα πρέπει να θέτει σε αμφισβήτηση τη διαχείριση κινδύνων των τραπεζών, δίνοντας προτεραιότητα σε βασικούς κινδύνους.
Η Ευρωπαϊκή Αρχή Τραπεζών ξεκίνησε μια διαβούλευση για την απλούστευση της άσκησης προσομοίωσης ακραίων καταστάσεων του 2027 σε επίπεδο ΕΕ ενισχύοντας παράλληλα την ενσωμάτωση κλιματικών κινδύνων. Πώς αξιολογείτε αυτή την πρωτοβουλία; Περιμένετε περαιτέρω αλλαγές πριν από την άσκηση του 2027;
Επικροτούμε κάθε πρωτοβουλία που θα καταστήσει τις ασκήσεις προσομοίωσης ακραίων καταστάσεων πιο αποδοτικές και αναλογικές, διατηρώντας παράλληλα την εποπτική τους αξία. Πρέπει να απλουστεύσουμε τις ασκήσεις αυτές χωρίς να μειώσουμε τον αυστηρό τους χαρακτήρα, ούτως ώστε να εξακολουθήσουν να είναι ένα αποτελεσματικό εργαλείο που συμβάλλει στη διατήρηση της ασφάλειας του χρηματοπιστωτικού συστήματος.
Οι ασκήσεις θα πρέπει επίσης να εξελίσσονται παράλληλα με τους κινδύνους τους οποίους αντιμετωπίζουν οι τράπεζες, συμπεριλαμβανομένων των κλιματικών κινδύνων και των κινδύνων που σχετίζονται με τη φύση, οι οποίοι έχουν ολοένα μεγαλύτερες οικονομικές επιπτώσεις.
Ταυτόχρονα, η ΕΚΤ συμπληρώνει τις παραδοσιακές ασκήσεις προσομοίωσης ακραίων καταστάσεων με πιο προσαρμοσμένες προσεγγίσεις. Για παράδειγμα, όπως ανέφερα προηγουμένως, στο πλαίσιο της γεωπολιτικής άσκησής μας του 2026 ζητήσαμε από τις τράπεζες να προσδιορίσουν έναν συνδυασμό γεωπολιτικών συμβάντων που θα έθεταν σοβαρά προβλήματα στην ανθεκτικότητά τους και να δείξουν πώς θα αντιδρούσαν.
Διαφορετικά εργαλεία εξυπηρετούν διαφορετικούς σκοπούς και, συνδυαστικά, παρέχουν στις εποπτικές αρχές μια πιο ολοκληρωμένη εικόνα για την ανθεκτικότητα των τραπεζών. Ο στόχος είναι απλός: να καταβάλλουμε λιγότερη προσπάθεια για τη συλλογή πληροφοριών και μεγαλύτερη προσπάθεια για την κατανόηση των κινδύνων.
Η τεχνητή νοημοσύνη (ΤΝ) αρχίζει να γίνεται βασική προτεραιότητα για τις τράπεζες. Ποιες είναι οι κύριες εποπτικές προσδοκίες σας σχετικά με τη διακυβέρνηση και τη διαχείριση κινδύνων της ΤΝ;
Η ΤΝ δημιουργεί τεράστιες ευκαιρίες για τις τράπεζες, από τις υπηρεσίες πελατών μέχρι τη διαχείριση κινδύνων. Αλλά η καινοτομία πρέπει να συμβαδίζει με την ισχυρή διακυβέρνηση.
Οι τράπεζες δεν μπορούν να αναθέτουν τη λογοδοσία σε έναν αλγόριθμο. Τα διοικητικά συμβούλια και τα ανώτερα διοικητικά στελέχη εξακολουθούν να είναι υπεύθυνα για τις αποφάσεις που βασίζονται στην ΤΝ και πρέπει να γνωρίζουν καλά πού χρησιμοποιείται η ΤΝ, τους κινδύνους που δημιουργεί και πώς ελέγχονται αυτοί οι κίνδυνοι. Η καινοτομία δημιουργεί αξία μόνο όταν συνοδεύεται από χρηστή διακυβέρνηση, ισχυρή επιχειρησιακή ανθεκτικότητα και αποτελεσματική διαχείριση κινδύνων.
Την ίδια στιγμή, τα νέα μοντέλα ΤΝ μεταμορφώνουν το τοπίο κυβερνοαπειλών, όπως επισήμανε πρόσφατα το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Συστημικού Κινδύνου. Με αυτά τα μοντέλα η ταχύτητα ανακάλυψης και εκμετάλλευσης ευπαθειών μπορεί να αυξηθεί δραματικά, με αποτέλεσμα οι τράπεζες να έχουν πολύ λιγότερο χρόνο στη διάθεσή τους για να εντοπίζουν απειλές, να ενημερώνουν συστήματα και να αντιμετωπίζουν επιθέσεις.
Προσδοκούμε επίσης ότι οι τράπεζες θα ενισχύσουν την ανθεκτικότητά τους σε κυβερνοαπειλές, την αντίδραση τους σε συμβάντα και την επίβλεψη κρίσιμων τρίτων παρόχων. Προς τον σκοπό αυτόν, η Τραπεζική Εποπτεία της ΕΚΤ, σε επιστολή που απέστειλε πρόσφατα σε όλους τους διευθύνοντες συμβούλους, ζήτησε από τις τράπεζες να υποβάλουν σχέδια δράσης μέχρι τον Οκτώβριο.
Τα τελευταία χρόνια οι ελληνικές τράπεζες έχουν βελτιώσει σημαντικά την κερδοφορία, την κεφαλαιακή θέση και την ποιότητα του ενεργητικού τους. Από τη σκοπιά της ΕΚΤ, πώς αξιολογείτε σήμερα τον ελληνικό τραπεζικό τομέα και ποιες είναι οι βασικές εποπτικές προκλήσεις που εξακολουθούν να παρατηρούνται;
Η μεταμόρφωση του ελληνικού τραπεζικού τομέα κατά την τελευταία δεκαετία αποτελεί μία από τις πιο εντυπωσιακές ιστορίες ανάκαμψης τραπεζών στην Ευρώπη. Οι ελληνικές τράπεζες ενίσχυσαν σημαντικά τις κεφαλαιακές τους θέσεις και επανήλθαν σε διατηρήσιμη κερδοφορία, κατορθώματα που επιτεύχθηκαν χάρη στην ισχυρή βούλησή τους και τις αποφασιστικές ενέργειες των αρχών.
Ωστόσο, εξακολουθούν να υπάρχουν προκλήσεις. Καθώς το παγκόσμιο περιβάλλον γίνεται πιο πολύπλοκο, με γεωπολιτικές εντάσεις και ραγδαίες εξελίξεις στην Τεχνητή Νοημοσύνη, οι μελλοντικές επιτυχίες θα εξαρτώνται από την ανθεκτικότητα των επιχειρηματικών μοντέλων και την άρτια διαχείριση κινδύνων και όχι από τις ευνοϊκές συνθήκες της αγοράς.
Όπως οι αντισυμβαλλόμενοί τους στην Ευρώπη, οι ελληνικές τράπεζες θα πρέπει να συνεχίσουν να επενδύουν στην ανθεκτικότητα και στη συνετή διαχείριση κινδύνων. Το επόμενο βήμα δεν είναι απλά και μόνο η διατηρήσιμη κερδοφορία, αλλά η διασφάλιση ότι οι τράπεζες εξακολουθούν να είναι αξιόπιστοι εταίροι για τα ελληνικά νοικοκυριά και επιχειρήσεις, χρηματοδοτώντας επενδύσεις, στηρίζοντας την ανάπτυξη και εξυπηρετώντας τους πελάτες τους στις καλές και τις δύσκολες εποχές.
Πολλοί ιδιοκτήτες κατοικιών ή μικρές επιχειρήσεις έχουν ανεξόφλητες οφειλές σε εξειδικευμένες εταιρείες διαχείρισης χρέους. Παρεμποδίζει αυτό την ανάκαμψη;
Στην Ελλάδα, η πώληση χαρτοφυλακίων δανείων σε εξειδικευμένες εταιρείες ήταν ένας από τους βασικούς διαύλους μέσω των οποίων οι τράπεζες μείωσαν τον όγκο των μη εξυπηρετούμενων δανείων στους ισολογισμούς τους. Η προστασία του καταναλωτή και η εποπτεία των διαχειριστών πιστώσεων δεν εμπίπτουν στην εντολή που έχει ανατεθεί στην ΕΚΤ.
Πάντως, είναι αλήθεια ότι με αυτές τις πωλήσεις δεν εξαλείφεται το υποκείμενο χρέος. Γι’ αυτό ακριβώς οι δανειολήπτες χρειάζονται ισχυρή προστασία καταναλωτή και ένα αποτελεσματικό πλαίσιο ρύθμισης οφειλών. Ταυτόχρονα, η μείωση των μη εξυπηρετούμενων δανείων στους ισολογισμούς των τραπεζών συνέβαλε στην αποκατάσταση της εμπιστοσύνης βελτιώνοντας την ικανότητα των ελληνικών τραπεζών να απορροφούν διαταραχές.
Αυτό το γεγονός στηρίζει τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα και την ευρύτερη οικονομική ανάκαμψη. Και, φυσικά, χάρη σε αυτή την πρόοδο οι ελληνικές τράπεζες μπορούν να εξυπηρετούν καλύτερα τις ανάγκες των επιχειρήσεων και των νοικοκυριών.
Καθώς τα επιτόκια ομαλοποιούνται σταδιακά, οι τράπεζες θα στηρίζονται ολοένα περισσότερο σε πιο διαφοροποιημένες πηγές εισοδήματος. Πώς περιμένετε ότι θα εξελιχθούν τα επιχειρηματικά μοντέλα των ευρωπαϊκών τραπεζών σε μεσοπρόθεσμο ορίζοντα;
Τα υψηλότερα επιτόκια στήριξαν την κερδοφορία των τραπεζών τα τελευταία χρόνια. Τα επιτόκια μπορούν να τονώσουν τα κέρδη για λίγο· δεν μπορούν να υποκαταστήσουν ένα διατηρήσιμο επιχειρηματικό μοντέλο. Δεν είναι καθήκον των εποπτικών αρχών να αποφασίζουν ποια θα πρέπει να είναι η μορφή των επιχειρηματικών μοντέλων στο μέλλον – αυτό αφορά σαφώς τη διοίκηση και τα διοικητικά συμβούλια των τραπεζών.
Ο ρόλος μας είναι να διασφαλίζουμε ότι όποια στρατηγική και αν επιλέξουν οι τράπεζες θα υποστηρίζεται από χρηστή διακυβέρνηση, αποτελεσματική διαχείριση κινδύνων και επαρκή επιχειρησιακή ανθεκτικότητα.
Προσωπικά πιστεύω ότι οι τράπεζες που ασπάζονται την καινοτομία, βελτιώνουν την αποδοτικότητα και συνεχίζουν να επενδύουν σε υπηρεσίες πελατών υψηλής ποιότητας θα είναι σε θέση να τα καταφέρουν σε μεσοπρόθεσμο ορίζοντα. Τελικά, οι πιο επιτυχημένες τράπεζες θα είναι αυτές που θα συνδυάζουν την καινοτομία με την ανθεκτικότητα και τη συνετή ανάληψη κινδύνων.
Η συζήτηση για την ευρωπαϊκή ανταγωνιστικότητα περιλαμβάνει ολοένα περισσότερο τον τραπεζικό τομέα. Ποιες μεταρρυθμίσεις θεωρείτε τις πλέον σημαντικές για την ενίσχυση του ευρωπαϊκού τραπεζικού συστήματος και πόσο σημαντικό είναι να ολοκληρωθεί η τραπεζική ένωση;
Η Τραπεζική Εποπτεία της ΕΚΤ και οι μεταρρυθμίσεις που εφαρμόστηκαν στο κανονιστικό πλαίσιο μετά τη χρηματοπιστωτική κρίση έκαναν τον ευρωπαϊκό τραπεζικό τομέα πολύ πιο ισχυρό και ανθεκτικό. Σήμερα η πρόκληση είναι διαφορετική: ο κατακερματισμός εξακολουθεί να περιορίζει την ικανότητα των τραπεζών να ανταγωνίζονται, να αναπτύσσονται και να στηρίζουν πλήρως την ευρωπαϊκή οικονομία.
Επομένως, η ολοκλήρωση της τραπεζικής ένωσης, σε συνδυασμό με μια μεγαλύτερη εμβάθυνση και περισσότερη ενοποίηση των ευρωπαϊκών κεφαλαιαγορών, δεν αποτελεί απλώς και μόνο θεσμική φιλοδοξία· είναι οικονομική αναγκαιότητα. Θα επιτρέψει στις τράπεζες να λειτουργήσουν πιο αποτελεσματικά, να στηρίξουν τις διασυνοριακές επενδύσεις και να χρηματοδοτήσουν καλύτερα την ανάπτυξη της Ευρώπης.
Ορισμένοι ισχυρίζονται ότι η ανταγωνιστικότητα χρειάζεται χαλαρότερο κανονιστικό πλαίσιο. Η εμπειρία μου λέει το αντίθετο.
Έχοντας ζήσει τη χρηματοπιστωτική κρίση από κοντά, έμαθα ότι η ανθεκτικότητα είναι το θεμέλιο της ανταγωνιστικότητας και όχι αντίπαλός της. Η Τραπεζική Εποπτεία της ΕΚΤ έχει αναλάβει λοιπόν μια ξεκάθαρη εντολή: να διαφυλάσσει την ασφάλεια και την ευρωστία των τραπεζών. Αυτή η ξεκάθαρη εντολή είναι ένα από τα μεγαλύτερά μας πλεονεκτήματα. Οι ανταγωνιστικές τράπεζες χρειάζονται ανθεκτικά θεμέλια γιατί η εμπιστοσύνη είναι το πιο πολύτιμο περιουσιακό στοιχείο του τραπεζικού τομέα. Η ανθεκτικότητα και η ανταγωνιστικότητα δεν αλληλοαποκλείονται, αλλά αλληλοενισχύονται.
Ποια είναι η γνώμη σας για την έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής σχετικά με την ανταγωνιστικότητα του τραπεζικού τομέα της ΕΕ που δημοσιεύθηκε στις 17 Ιουλίου; Ποιες είναι οι πιθανές επιδράσεις της στην τραπεζική εποπτεία;
Εκφράζω την ικανοποίησή μου για την έκθεση επειδή στρέφει τη συζήτηση προς τους παράγοντες που πραγματικά επηρεάζουν την ανταγωνιστικότητα: οι ευρωπαϊκές τράπεζες δεν περιορίζονται από την ανθεκτικότητα. Όπως ήδη ανέφερα, περιορίζονται από τον κατακερματισμό, την πολυπλοκότητα και το γεγονός ότι η ευρωπαϊκή χρηματοπιστωτική αγορά δεν έχει ενοποιηθεί πλήρως.
Η ΕΚΤ έχει συνεισφέρει ενεργά σε αυτήν τη συζήτηση με δύο εκθέσεις πέρυσι τον Δεκέμβριο και με την απάντησή της στη δημόσια διαβούλευση της Επιτροπής τον Απρίλιο. Και στις δυο περιπτώσεις επισήμανε την ανάγκη να ενισχυθεί η ικανότητα των τραπεζών να στηρίζουν την οικονομία και να εκσυγχρονιστεί το πλαίσιο χωρίς να αποδυναμωθεί η ανθεκτικότητα. Ανυπομονούμε να συνεισφέρουμε περαιτέρω στις συζητήσεις και στη νομοθετική διαδικασία στο μέλλον. Η έκθεση της Επιτροπής ορθώς αναγνωρίζει ότι η ολοκλήρωση της τραπεζικής ένωσης, η εμβάθυνση της ένωσης αποταμιεύσεων και επενδύσεων και η μείωση της άσκοπης πολυπλοκότητας θα πρέπει να αποτελούν προτεραιότητες.
Από τη σκοπιά της εποπτείας, αυτό επιβεβαιώνει την πορεία που ακολουθούμε ήδη: επιδιώκουμε να κάνουμε την εποπτεία πιο αποδοτική, πιο αναλογική και πιο επικεντρωμένη σε ουσιώδεις κινδύνους, χωρίς να χαλαρώσουμε τα προληπτικά πρότυπα. Βίωσα από πρώτο χέρι τις συνέπειες της χρηματοπιστωτικής κρίσης, γι’ αυτό είμαι πεπεισμένη ότι η χαλάρωση της ανθεκτικότητας δεν οδηγεί στην ανταγωνιστικότητα.
Η εμπιστοσύνη είναι το μεγαλύτερο ανταγωνιστικό πλεονέκτημα του τραπεζικού τομέα και η ανθεκτικότητα είναι το στοιχείο που στηρίζει αυτήν την εμπιστοσύνη.
*Η Sharon Donnery είναι μέλος του Εποπτικού Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας (ΕΚΤ), θέση την οποία ανέλαβε την 1η Ιανουαρίου 2025. Στο πλαίσιο των καθηκόντων της, επικεντρώνεται στον διεθνή συντονισμό και στην εποπτική πολιτική, εκπροσωπώντας την ΕΚΤ σε παγκόσμιο επίπεδο
