Η απόφαση των ΗΠΑ να προσφέρουν στη Σαουδική Αραβία τη δυνατότητα ανάπτυξης πυρηνικού προγράμματος μπορεί να ξάφνιασε πολλούς, ωστόσο μπορεί να ερμηνευθεί στο πλαίσιο μιας ευρύτερης στρατηγικής τους στην περιοχή.
Σύμφωνα με τον Διεθνολόγο - Οικονομολόγο καθηγητή του Πανεπιστημίου Μακεδονίας κ. Αθανάσιο Μποζίνη, με αυτή την κίνηση, οι ΗΠΑ συσφίγγουν περαιτέρω τους ενεργειακούς δεσμούς με το αραβικό βασίλειο δείχνοντας στους Ιρανούς τι θα μπορούσαν να είχαν πετύχει αν αποδέχονταν τη συμφωνία που τους προσφέρθηκε.
Συνέντευξη στο Γιώργο Κακούση
Κύριε Καθηγητά, πόσο εκτιμάτε ότι θα αλλάξει τις ισορροπίες στη Μέση Ανατολή το πράσινο φως των Ηνωμένων Πολιτών προς τη Σαουδική Αραβία για τη δημιουργία εγκαταστάσεων πυρηνικής ενέργειας;
Αυτή τη στιγμή δεν θα επηρεάσει σε τίποτα. Βρισκόμαστε εν μέσω μιας σύγκρουσης δύο κρατών όπου οι στόχοι έχουν αλλάξει. Βασικός στόχος των ΗΠΑ ήταν να αλλάξει η ηγεσία του Ιράν και να σταματήσει ο πόλεμος. Πλέον βασικός στόχος είναι να κρατήσουν στον έλεγχό τους τα Στενά του Ορμούζ και η διατήρηση της παγκόσμιας ενεργειακής ασφάλειας. Άρα λοιπόν, είναι διαφορετικό εντελώς.
Το Ιράν επίσης, έχει εστιάσει στο να κρατήσει τα Στενά του Ορμούζ κάτω από τον έλεγχο του έτσι ώστε να μπορέσει να αποκτήσει όσο περισσότερη διαμεσολαβητική και διπλωματική ισχύ, αλλά θεωρώ ότι η συμφωνία 123 των ΗΠΑ με τη Σαουδική Αραβία, δεν θα επηρεάσει καθόλου την έκβαση της διαμάχης.Το πιο σημαντικό απ' όλα που πρέπει να γνωρίζουμε είναι ότι αυτή η πρόταση πρέπει να περάσει από το Κογκρέσο. Στην ουσία έχει σημαντικά νομικά ζητήματα. Σε κάθε περίπτωση, θα χρειαστούν πολλά χρόνια για την έγκριση και την εφαρμογή της και αυτό δεν της προσδίδει καμία σημαντικότητα την εν εξελίξει διαμάχη.
Πιστεύετε ότι αυτή η συμφωνία θα μπορούσε στο μέλλον να οδηγήσει σε μια άλλου είδους σύγκρουση μεταξύ Σαουδικής Αραβίας και Ιράν;
Η ηγεσία του βασιλείου της Σαουδικής Αραβίας έχει δηλώσει ότι αν το Ιράν συνεχίσει να απειλεί ότι θα φτιάξει πυρηνικό όπλο, τότε και η ίδια η Σαουδική Αραβία πρέπει να κινηθεί προς αυτόν τον τομέα. Από την άλλη, όμως, θεωρώ ότι η κίνηση των ΗΠΑ δεν είναι τίποτα παραπάνω σε ενεργειακή διπλωματία γιατί, ξέρετε, οι πυρηνικοί σταθμοί λειτουργούν και στην Ευρώπη και στη Γερμανία και στη Γαλλία και στην Αμερική εδώ και πάρα πολλά χρόνια.
Και αν εξαιρέσουμε την εμπειρία της Φουκουσίμα, νομίζω ότι υπάρχει αρκετή ασφάλεια σε αυτόν τον τομέα. Έτσι, λοιπόν, αυτό που θα επιτύχουν οι ΗΠΑ αυτήν τη στιγμή, δεν είναι να δώσουν ένα όπλο αλλά μια ενεργειακή δυναμική στη Σαουδική Αραβία και να κερδίσουν δισεκατομμύρια από τις εμπορικές συμφωνίες. Αυτό που θα επιτύχουν είναι να κάνουν πιο κοντινό σύμμαχο τη Σαουδική Αραβία, η οποία είναι νούμερο 1 στην παγκόσμια παραγωγή ενέργειας.
Άρα αυτή η ενέργεια του προέδρου Τραμπ έχει σαν στόχο τον προσεταιρισμό της Σαουδικής Αραβίας;
Ναι, ως στρατηγικό ενεργειακό εταίρο και ταυτόχρονα να αλλάξει τις ισορροπίες της περιοχής. Βέβαια, εδώ υπάρχει ένα σημαντικό πρόβλημα διότι η Σαουδική Αραβία που είναι στρατηγικός ενεργειακός και οικονομικός εταίρος των ΗΠΑ και το Ισραήλ το οποίο είναι επίσης στρατηγικός εταίρος δεν έχουν συμμαχική σχέση μεταξύ τους.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής δεν έβαλαν βασική προϋπόθεση την αναγνώριση ή κάποια συνθήκη συμμαχίας Ισραήλ - Σ.Αραβίας, οπότε εκεί υπάρχει ένα σημαντικό πρόβλημα. Αν παρατηρήσατε, η συμφωνία υπογράφεται από το Υπουργείο Ενέργειας και όχι από το Υπουργείο Πολέμου. Και φυσικά απέχει πολύ από το να δημιουργήσει ένα πυρηνικό όπλο η Σαουδική Αραβία αλλά νομίζω ότι υπάρχουν Διεθνείς Συνθήκες και επιστημονικές δικλείδες οι οποίες θα αποκλείσουν τη Σαουδική Αραβία από το να κάνει πυρηνικό όπλο.
Βέβαια, αν το κάνει, θα αλλάξει τις ισορροπίες της περιοχής.
Χωρίς καμία αμφιβολία, η ενεργειακή ασφάλεια θα είναι κάτι που θα επηρεάσει τα επόμενα χρόνια ολόκληρο τον πλανήτη γι'αυτό και οι ΗΠΑ κάνουν καινούργια ανοίγματα. Βέβαια, μέχρι να ολοκληρωθεί αυτό το πρόγραμμα και να τρέξει, δεν θα είναι ο Ν.Τραμπ πρόεδρος των ΗΠΑ.
Θα μπορούσε η δημιουργία πυρηνικών εγκαταστάσεων να δημιουργήσει ένα ντόμινο ανάλογων εξελίξεων στην περιοχή;
Όχι. Η Σαουδική Αραβία ήταν μόνιμος σύμμαχος των Ηνωμένων Πολιτειών. Νομίζω ότι με αυτόν τον τρόπο δεν θα πουλήσει μόνο πυρηνική ενέργεια, θα πουλήσει και στρατιωτική τεχνολογία στη Σαουδική Αραβία. Θέλει να κάνει ένα United States in Saudi Arabia στην ουσία και με διαφορετικούς τρόπους να μπορέσει να ικανοποιήσει την παρουσία των Ηνωμένων Πολιτειών εκεί. Θεωρεί πλέον ότι τόσο τα Στενά του Ορμούζ όσο και η Ερυθρά Θάλασσα είναι πολύτιμα για την παγκόσμια ενεργειακή ασφάλεια αλλά και την εφοδιαστική αλυσίδα. Από κει και πέρα νομίζω ότι το πιο σημαντικό είναι ότι θα αλλάξουν οι ισορροπίες, όχι όσον αφορά τις στρατηγικές, γιατί ένας σταθμός παραγωγής ενέργειας δεν θα αλλάξει κάτι, αλλά νομίζω ότι θα αλλάξουν οι ισορροπίες σε ό,τι αφορά τα θέματα ενέργειας.
Πάντως, έχουμε μετατοπιστεί από τη θέση ότι το Ιράν δεν πρέπει να έχει πυρηνικό υλικό, στη θέση ότι αν έχει το Ιράν, έχουν δικαίωμα και οι γείτονές του να έχουν.
Η πρόταση των ΗΠΑ στο MOU το οποίο υπήρχε αλλά δεν υπογράφηκε, ήταν ότι με την προϋπόθεση ότι τα Στενά θα έμεναν ανοιχτά για την παγκόσμια ναυσιπλοΐα, οι ΗΠΑ θα βοηθούσαν το Ιράν για να έχει αποκτήσει πυρηνικό πρόγραμμα ενέργειας για ειρηνικούς σκοπούς. Σε καμία περίπτωση όμως για εμπλουτισμό ουρανίου. Εκεί λοιπόν άλλαξε η ισορροπία. Διότι πάρα πολύ απλά, οι Ιρανοί θεωρούσαν ότι το πυρηνικό πρόγραμμα είναι αυτό το οποίο τους κρατάει εν ζωή στο εσωτερικό του Ιράν. Και άλλαξε αυτό διότι μετά την έναρξη του πολέμου, οι Φρουροί της Επανάστασης δημιούργησαν μια πολιτική ιδεολογία σύμφωνα την οποία, το Ιράν δεν μπορεί να παραδοθεί στις ΗΠΑ μέσω μιας συμφωνίας γιατί θα χάσει την αυτονομία του και τη στρατιωτική του διοίκηση.
Έτσι λοιπόν φτάσαμε το Ιράν, το οποίο επίσης είχε πρόταση των Ηνωμένων Πολιτειών για πυρηνική ενέργεια βάσει των διεθνών οργανισμών και διεθνών παρατηρητών να μην δεχθεί αυτό που δέχθηκε η Σαουδική Αραβία.
Έτσι, οι Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής δώσανε τη δυνατότητα ενεργειακής πυρηνικής παραγωγής στο Σαουδική Αραβία, διότι πάρα πολύ απλά πήραν την πληροφορία ότι τόσο η Κίνα όσο και η Ρωσία, ήταν πολύ κοντά στο να προσφέρουν στη Σαουδική Αραβία θέση ενεργειακού εταίρου.
Και επίσης ακόμα κάτι πιο σημαντικό: Ουδέποτε η Σαουδική Αραβία έχει απειλήσει το Ισραήλ με αφανισμό και καταστροφή, όπως είχε κάνει το Ιράν.
Και φυσικά από όλες αυτές τις σημαντικές συζητήσεις, η απουσία της Ευρώπης είναι αξιοσημείωτη.
Είναι αλήθεια. Σε όλες τις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή δεν εμπλέκεται καθόλου. Όπως παρακολουθεί από απόσταση και πάλι την διακρατική σύγκρουση μεταξύ Ουκρανίας και Ρωσίας χωρίς να παίξει κανένα διπλωματικό ρόλο. Περιμένει από τις ΗΠΑ να κάνουν κινήσεις για να μπορέσει να πει ότι ναι, συμφωνούμε, ή όχι. Η στάση της Ευρώπης, την έχει απομονώσει από τις διεθνείς εξελίξεις.
* Ο κ. Α.Μποζίνης είναι Διεθνολόγος - Οικονομολόγος και καθηγητής Ψηφιακών Διεθνών Σχέσεων στο Τμήμα Διεθνών Σπουδών του ΠΑ.ΜΑΚ.
