Η αναγνώριση της Γενοκτονίας των Αρμενίων από το Ισραήλ δεν αποτελεί μια συμβολική κίνηση χωρίς γεωπολιτικό βάρος, αλλά αποτυπώνει τη βαθύτερη μεταβολή των ισορροπιών στην περιοχή, σύμφωνα με τον στρατηγό ε.α. Κωνσταντίνο Γκίνη.
Σε συνέντευξή του στο Liberal, ο κ. Γκίνης επισημαίνει ότι η Τουρκία έχει πλέον αναδειχθεί σε βασικό αντίπαλο του Ισραήλ, αφήνοντας ανοικτό το ενδεχόμενο διπλωματικής και έμμεσης κλιμάκωσης μέσω τρίτων, όχι όμως μιας άμεσης στρατιωτικής σύγκρουσης.
Παράλληλα, εξηγεί, γιατί η επερχόμενη Σύνοδος του ΝΑΤΟ δεν πρέπει να αναλωθεί σε σύναψη συμβολαίων προκειμένου οι Ευρωπαίοι να εξευμενίσουν τον πρόεδρο Τραμπ.
Εξάλλου, υποστηρίζει ότι η Ευρώπη πρέπει να απαιτήσει από τις ΗΠΑ να ανοίξουν τα χαρτιά τους για το θέμα της συμβολής τους στην ευρωπαϊκή άμυνα και δεν δείχνει να ανησυχεί ιδιαίτερα για τη διαφαινόμενη σύγκλιση ΗΠΑ - Τουρκίας σε θέματα αμυντικών προμηθειών.
Συνέντευξη στον Γιώργο Κακούση
Στρατηγέ, πώς αξιολογείτε την εξέλιξη στις σχέσεις Ισραήλ - Τουρκίας, με την αναγνώριση της Γενοκτονίας των Αρμενίων;
Όπως γνωρίζουμε, οι Ισραηλινο-Τουρκικές σχέσεις βρίσκονται εδώ και πάρα πολύ χρόνο σε ένταση και σε συγκρουσιακό καθεστώς, το οποίο έχει ενισχυθεί μετά την επίθεση της Χαμάς τον Οκτώβριο του 2023. Μετά την αποδυνάμωση του Ιράν από τα πλήγματα των ΗΠΑ και του Ισραήλ, νομίζω ότι το Ισραήλ έχει θεωρήσει πλέον ότι ο κύριος εχθρός του, ο βασικός εχθρός της περιοχής, είναι πλέον η Τουρκία. Και προχωράει προς αυτή την κατεύθυνση, βλέποντας ότι η Τουρκία είναι πλέον ο βασικός του γεωπολιτικός αντίπαλος. Σε αυτό έπαιξε ρόλο η εμπλοκή της Τουρκίας στη Γάζα, στη Συρία, η αναγνώριση της Σομαλιλάνδης και το γεγονός ότι η Τουρκία χρηματοδοτεί τρομοκρατικές ισλαμιστικές οργανώσεις.
Το Ισραήλ έχει αντιληφθεί ότι έχει αλλάξει η ισορροπία ισχύος. Γι' αυτό λοιπόν, παρότι μέχρι τώρα ήταν διστακτικό και δεν τον χρησιμοποιούσε αυτόν τον όρο «γενοκτονία», για να μην πυροδοτήσει τις μεταξύ τους σχέσεις, νομίζω ότι πλέον έλαβε την απόφαση ότι η Τουρκία είναι αντίπαλος του. Γι' αυτό προχώρησε σήμερα η ισραηλινή κυβέρνηση στην αναγνώριση της γενοκτονίας των Αρμενίων. Αυτό είναι σίγουρο ότι θα δημιουργήσει και κάποια μικροπροβλήματα στο Ισραήλ. Είναι ένα ζήτημα το πώς θα το διαχειριστεί στις σχέσεις του με κάποιες Ισλαμικές χώρες, με τις οποίες έχει καλές σχέσεις.
Παράδειγμα, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, το Αζερμπαϊτζάν, που είναι και στρατηγικός σύμμαχος της Τουρκίας, αλλά από την άλλη μεριά είναι και μια χώρα με την οποία έχει στρατηγική σχέση το Ισραήλ, καθώς τους προμηθεύει οπλικά συστήματα και τον κύριο όγκο της ενέργειάς του τον αντλεί από τον Αζερμπαϊτζάν.
Πιστεύετε δηλαδή ότι είναι η σφραγίδα στο νέο δόγμα του Ισραήλ ότι πλέον ο κύριος εχθρός του στην περιοχή είναι η Τουρκία και όχι το αποδυναμωμένο Ιράν;
Ξεκάθαρα!
Πιθανότητα κλιμάκωσης στις σχέσεις των δύο χωρών, εσείς βλέπετε, στρατηγέ;
Κλιμάκωση διπλωματική και επικοινωνιακή μπορεί να υπάρξει, αλλά στρατιωτική δεν νομίζω. Ούτε η Τουρκία θα κινηθεί αυτή τη στιγμή, ούτε και πιστεύω το Ισραήλ θα κινηθεί εναντίον της Τουρκίας. Μπορεί να γίνουν προσβολές, μπορεί να γίνουν στρατιωτικές ενέργειες μέσω τρίτων.
Παράδειγμα, να προσβάλλει το Ισραήλ κάποιους στόχους τουρκικού ενδιαφέροντος στη Συρία. Ή η Τουρκία να υποστηρίξει το καθεστώς της Συρίας για να προσβάλλει κάποιες ομάδες οι οποίες υποστηρίζονται από το Ισραήλ.
Δηλαδή θα μπορούσε να υπάρξει κλιμάκωση μέσω proxies.
Ακριβώς! Μέσω proxies μπορεί να υπάρξει κλιμάκωση. Αλλά δεν το βλέπω ότι άμεσα, τώρα, όταν είναι ανοιχτό το θέμα του Ιράν, ότι η Τουρκία ειδικά θα επιχειρήσει να ανοίξει ένα μέτωπο.
Το Ισραήλ απ' τη δική του πλευρά, έχει και αυτό τις προτεραιότητες και νομίζω η πρώτη του προτεραιότητα είναι η Χεζμπολάχ και το ξεκαθάρισμα με το Ιράν. Οπότε θεωρώ ότι και εκείνο μάλλον δύσκολα αυτή τη στιγμή θα κλιμακώσει με την Τουρκία. Εκτός αν συμβεί κάποιο άλλο γεγονός που προκαλέσει την κλιμάκωση.
Πιστεύετε ότι είναι τυχαία η χρονική σύμπτωση της αναγνώρισης της Γενοκτονίας με τη Σύνοδο του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα και την επίσκεψη του Ντόναλντ Τραμπ;
Δεν νομίζω ότι το Ισραήλ συσχετίζει αυτό με τη Σύνοδο της Άγκυρας. Απλώς μπήκε μέσα στις προτεραιότητες του πλέον τώρα και έκρινε ότι αυτή είναι η κατάλληλη στιγμή για να υποστηρίξει τις πολιτικές του.
Στρατηγέ, πιστεύετε ότι αυτή η Σύνοδος του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα, θα είναι μια Σύνοδος σύγκλισης ή θα είναι μια Σύνοδος η οποία θα επιβεβαιώσει τα ρήγματα τα οποία έχουν προκληθεί στη συμμαχία τα τελευταία χρόνια;
Νομίζω ότι θα είναι μια κρίσιμη Σύνοδος, η οποία θα δείξει τον άξονα προς τον οποίο θα κατευθυνθεί το ΝΑΤΟ στο μέλλον. Ήδη αυτά τα στοιχεία έχουν εμφανιστεί.
Ο Γενικός Γραμματέας του ΝΑΤΟ έχει μιλήσει πλέον για τον Ευρωπαϊκό Πυλώνα του ΝΑΤΟ, ο οποίος δεν πρέπει, όπως έχει τονίσει, να αυτονομηθεί, αλλά να συγκλίνει και να συνεχίσει να συνεργάζεται και με τον Αμερικανικό του βραχίονα. Και απ' την άλλη μεριά, το Φεβρουάριο του 2026, ο Αναπληρωτής Υπουργός Πολέμου, ο Έλμπριτζ Κόλμπι, μίλησε για το ΝΑΤΟ 3.0. Δηλαδή, ότι οι Ευρωπαίοι πρέπει να αναλάβουν μεγαλύτερες ευθύνες για την ασφάλεια της Ευρώπης. Και στο πλαίσιο αυτό, ήδη έχει αρχίσει μια διαδικασία από το Υπουργείο Πολέμου των ΗΠΑ, να επανεξετάζουν τη δύναμη των αμερικανικών δυνάμεων στην Ευρώπη αλλά και τις συμμετοχές τους.
Θεωρώ ότι η Σύνοδος θα δείξει ποιο θα είναι πλέον το επίπεδο της Αμερικανικής συμμετοχής.
Για εμένα το βαρόμετρο για το πού θα κινηθούν οι Ηνωμένες Πολιτείες, αν θα απεμπλακούν εντελώς δηλαδή ή αν θα συνεχίζουν να βρίσκονται στην Ευρώπη και να συμμετέχουν στην άμυνα της αλλά σε χαμηλότερο επίπεδο, είναι η απόφαση για την παρουσία της Ευρωπαϊκής και της Αφρικανικής Διοικήσεως. Είναι οι δύο μείζονες γεωγραφικές και στρατιωτικές διοικήσεις, οι οποίες βρίσκονται εκτός του εδάφους των Ηνωμένων Πολιτειών και οι οποίες έχουν έδρα τη Στουτγάρδη της Γερμανίας.
Εάν δούμε και ληφθεί απόφαση αυτές οι διοικήσεις να αποχωρήσουν από το Ευρωπαϊκό έδαφος, αυτό σημαίνει ότι έχουμε ένα υψηλό βαθμό απεμπλοκής των ΗΠΑ από τα Ευρωπαϊκά ζητήματα.
Η εντύπωση που υπάρχει ότι οι Ευρωπαίοι θα προσπαθήσουν να συγκρατήσουν τις τάσεις φυγής του Τραμπ, προσφέροντάς του συμβόλαια για την αμυντική βιομηχανία των Ηνωμένων Πολιτειών. Πιστεύετε ότι θα επιβεβαιωθεί και αν επιβεβαιωθεί θα λειτουργήσει, θα δουλέψει;
Νομίζω ότι είναι μια εντελώς λάθος στρατηγική, εντελώς εσφαλμένη, την οποία υποστηρίζει και ο Γενικός Γραμματέας του ΝΑΤΟ. Ο κ. Ρούτε μάλλον πρέπει να είναι πιο ευφάνταστος και πιο αποτελεσματικός παρά να προσπαθεί να εξευμενίσει τον πρόεδρο Τραμπ μέσω συμβολαίων και μέσω χρημάτων τα οποία θα καταβληθούν στις Ηνωμένες Πολιτείες.
Νομίζω ότι η Σύνοδος Κορυφής είναι μια Σύνοδος στρατηγικής. Δεν είναι μια Σύνοδος στην οποία θα κάνουμε deals, δηλαδή θα δώσουμε χρήματα ή οτιδήποτε άλλο. Πρέπει να αποφασιστεί ποια θα είναι η στρατηγική στάση της συμμαχίας.
Και υπάρχουν μείζονα ζητήματα. Πρώτα απ' όλα έχουμε το θέμα της Ουκρανίας. Εδώ με τις Ηνωμένες Πολιτείες δημιουργήθηκε ένα ρήγμα.
Στη Σύνοδο της Αλάσκας, δεν γνωρίζουμε ακόμα τι συμφώνησαν οι Αμερικανοί με τους Ρώσους. Αυτό, λοιπόν, δημιουργεί ένα εύλογο ερώτημα.
Ποια είναι η στάση των Ηνωμένων Πολιτειών γενικότερα; Δεν έχει ξεκαθαρίσει ποια είναι η στάση τους απέναντι στο νέο παγκόσμιο μοντέλο ασφάλειας και ποιος θα είναι ο ρόλος τους. Επομένως, οι Ευρωπαίοι βρίσκονται με μια αμφιβολία.
Διότι το θέμα της Ουκρανίας δεν πυροδοτήθηκε προφανώς από τους Ευρωπαίους, πυροδοτήθηκε από τις Ηνωμένες Πολιτείες. Και τώρα έρχεται ο πρόεδρος Τραμπ και λέει «εάν εγώ ήμουν πρόεδρος δεν θα γινόταν αυτό». Μα εδώ δεν τέθηκε θέμα ποιος είναι Πρόεδρος. Είναι θέμα πολιτικής και στρατηγικής μιας χώρας. Υπάρχει συνέχεια. Δεν σημαίνει ότι αν αλλάξει ο Πρόεδρος αλλάζει και η στρατηγική.
Και έρχομαι στο θέμα του Ιράν: Ο πόλεμος ξεκίνησε στο Ιράν με πρωτοβουλία των Ηνωμένων Πολιτειών χωρίς να ενημερωθούν οι Ευρωπαίοι Σύμμαχοι και σε καμία περίπτωση χωρίς να εμπλακεί το ΝΑΤΟ.
Και τώρα εμφανίζεται ο πρόεδρος Τραμπ και οι γύρω από αυτόν και κατηγορούν τους Ευρωπαίους ή το ΝΑΤΟ ότι δεν υποστήριξαν τις Ηνωμένες Πολιτείες στον πόλεμο εναντίον του Ιράν. Συγγνώμη, τέθηκε ποτέ αυτό το ζήτημα στο τραπέζι; Έγινε κάποια σύνοδος, συζήτησαν αποφάσεις, ζητήθηκε υποστήριξη μέσα στο πλαίσιο του ΝΑΤΟ και αρνήθηκαν τη συμμετοχή τους;
Νομίζω λοιπόν ότι το μεγάλο ερώτημα που πρέπει να θέσουν οι Ευρωπαίοι προς τις Ηνωμένες Πολιτείες και δεν μιλάω για τις δηλώσεις οι οποίες θα γίνουν απ' έξω αλλά στο εσωτερικό είναι ποια είναι πλέον η στρατηγική των Ηνωμένων Πολιτειών έναντι της Ευρώπης και γενικότερα των ευρύτερων περιοχών οι οποίες περιβάλλουν την Ευρώπη.
Άρα πιστεύετε λοιπόν ότι πρέπει να είναι μια Σύνοδος, η οποία θα ξεκαθαρίσει το τοπίο για τις προθέσεις του καθενός;
Αυτή είναι η άποψή μου. Εάν πάμε σε καταστάσεις που απλά θα προσφερθούν εξοπλιστικά deals θα καταλήξουμε να είμαστε σε μια κατάσταση αβεβαιότητας.
Το Ουκρανικό, όπως είπατε, εξακολουθεί να παραμένει μεγάλο αγκάθι. Πώς βλέπετε να εξελίσσονται εκεί τα πράγματα;
Δεν βλέπω να κινείται τίποτα. Διότι οι Αμερικανοί που είχαν αναλάβει τον κεντρικό μεσολαβητικό ρόλο τον έχουν εγκαταλείψει και έχουν στραφεί μπρος στο Ιράν.
Οι Ευρωπαίοι μετά από τόσα χρόνια που εσφαλμένα είχαν απομονωθεί από τη Ρωσία, τηρώντας μια εντελώς εχθρική στάση, βρίσκονται στα πρώτα βήματα αναζήτησης μιας επαφής με τη Ρωσία για να αποκτηθεί ένας βαθμός εμπιστοσύνης έτσι ώστε να συζητηθεί το όλο ζήτημα της Ουκρανίας και πώς αυτό θα διευθετηθεί. Αλλά το κυριότερο που είναι ποιες θα είναι οι μελλοντικές προϋποθέσεις ασφαλείας και σταθερότητας στην περιοχή, είναι ακόμα σε βρεφική ηλικία.
Πώς βλέπετε αυτή τη διάθεση του προέδρου Τραμπ να δημιουργήσει ένα καλύτερο κλίμα στις σχέσεις με την Τουρκία και τα εγκώμια του προς τον Τούρκο πρόεδρο. Πρόσφατα άφησε να φανεί η πρόθεσή του να παρέχει κινητήρες για το μαχητικό πέμπτης γενιάς των γειτόνων μας;
Οι δηλώσεις αυτές του πρόεδρου Τραμπ δεν θεωρώ ότι αποτελούν το πρόκριμα για αλλαγή της στάσης των ΗΠΑ έναντί της Τουρκίας. Θα θυμάστε και την περίφημη συνάντηση η οποία έγινε στην Ουάσινγκτον όπου υπήρχε μια θριαμβευτική υποδοχή και στο τέλος, όταν μπήκαν στο εσωτερικό, η Τουρκία δεν πήρε τίποτα από αυτά που ήθελε. Άρα , οι δημόσιες δηλώσεις του Τραμπ εμένα δεν με εντυπωσιάζουν. Να δούμε ποιο θα είναι το αποτέλεσμα. Στην ουσία της υπόθεσης των κινητήρων:
Τουλάχιστον μέχρι χθες τέτοιο αίτημα προς το Κογκρέσο δεν υπήρχε.
Η υπόθεση των κινητήρων είναι αποτέλεσμα της αποβολής της Τουρκίας από το πρόγραμμα των F-35 το οποίο προέκυψε από την απόκτηση των αντιαεροπορικών συστημάτων S-400 από τη Ρωσία. Βεβαίως δεν ήταν μόνο αυτός ο λόγος αλλά υπήρχαν και άλλοι πολιτικοί παράγοντες οι οποίοι ώθησαν τις Ηνωμένες Πολιτείες το 2019, επί προεδρίας Τραμπ, να τους αποβάλουν από αυτό το πρόγραμμα.
Το ΚΑΑΝ, έχει ήδη πετάξει χρησιμοποιώντας κινητήρες F-110 της General Electric. Στον σχεδιασμό του ΚΑΑΝ έχει συνεισφέρει πάρα πολύ η Μεγάλη Βρετανία.
Ο αρχικός στόχος ήταν οι κινητήρες να κατασκευαστούν από τουρκική εταιρεία σε συνεργασία με την Rolls Royce. Όμως υπάρχουν κάποια ζητήματα πνευματικής ιδιοκτησίας, αδειών εξαγωγής στη χώρα στην οποία θα κατασκευαστούν αυτοί οι κινητήρες και παρά το ότι, κάποια στιγμή είχε σταματήσει αυτή η συνεργασία και επαναλήφθηκε το 2022, ακόμα δεν έχει ολοκληρωθεί. Γι' αυτό λοιπόν οι Τούρκοι στρέφονται, να κατασκευάσουν έναν εγχώριο κινητήρα, τονTF-35000 αλλά αυτός ακόμα είναι σε πολύ πρώιμα στάδια.
Οι Τούρκοι λένε ότι βρίσκεται σύμφωνα με τον χρονοδιάγραμμα, αλλά για να κατασκευαστεί ένας τέτοιος κινητήρας θα χρειαστεί αρκετά χρόνια και αν φτιαχτεί θα είναι μετά τα μέσα της δεκαετίας του 2030. Οι Τούρκοι λοιπόν έχουν ένα αεροσκάφος που το σχεδίασαν με τους Βρετανούς, το οποίο πετάει, άρα θέλουν όσο το δυνατόν γρηγορότερα να αρχίσουν τη μαζική παραγωγή.
Γι αυτό στρέφονται προς διάφορες λύσεις. Η πιο πρόσφορη λύση είναι να χρησιμοποιήσουν ένα αξιόπιστο και δοκιμασμένο κινητήρα, τον οποίο τον γνωρίζουν γιατί τον χρησιμοποιούν στα F-16 και αυτός είναι ο κινητήρας 110 της General Electric.
Ενδεχομένως μια αρχική παραγωγή να την κάνουν με αυτόν τον κινητήρα και εν συνεχεία, αν καταφέρουν να αναπτύξουν τον δικό τους κινητήρα ή κάποιον άλλο σε συνεργασία με τη Rolls-Royce μπορούν να κατανείμουν την παραγωγή τους με διάφορους τύπους κινητήρων μέχρι να καταλήξουν στο οριστικό.
Βέβαια, η χρησιμοποίηση αυτών των κινητήρων, σημαίνει και εξάρτηση πολιτική από τις ΗΠΑ και όχι μόνο. Μας είναι άγνωστο αν τεχνικά αυτός ο κινητήρας είναι ο 100% κατάλληλος 100% για stealth αεροσκάφος. Αυτά θα φανούν στη φάση των δοκιμών.
Θα είναι πρόβλημα για την Ελλάδα η ένταξη αυτού του αεροσκάφους στην τουρκική πολεμική αεροπορία;
Όχι δεν νομίζω, διότι έχω την άποψη ότι η περίοδος των stealth αεροσκαφών πλησιάζει προς το τέλος.Ήδη οι Κινέζοι έχουν ανακοινώσει ότι έχουν κατασκευάσει ραντάρ που εντοπίζει τα αφανή αεροσκάφη. Κατά την άποψή μου, η Τεχνητή Νοημοσύνη θα πολλαπλασιάσει εκείνες τις παραμέτρους οι οποίες έκαναν μέχρι τώρα το αεροσκάφη αφανή, έτσι ώστε να επιτρέπει να εντοπιστούν.
Βέβαια, θα χρησιμοποιηθεί η Τεχνητή Νοημοσύνη και από την άλλη πλευρά για να ενισχυθούν τα στοιχεία stealth, αλλά νομίζω ότι σε αυτό τον αγώνα την προσεχή δεκαετία θα υπερισχύσει σε ένα βαθμό η δυνατότητα εντοπισμού των αφανών αεροσκαφών σε μεγάλο ποσοστό. Επομένως για την Ελλάδα, το αεροσκάφος ΚΑΑΝ δεν νομίζω ότι θα αποτελέσει πηγή προβληματισμού όταν είναι έτοιμο.
* Ο Κωνσταντίνος Γκίνης είναι Στρατηγός ε.α. – Επίτιμος Α/ΓΕΣ
