Για τους τίτλους τέλους της πρωθυπουργίας Στάρμερ, ένα ολόκληρο πολιτικό σύστημα χαμένο στη μετάφραση μία δεκαετία μετά την έξοδο από την Ευρωπαϊκή Ένωση, την οικονομική στασιμότητα, καθώς και τις βαθιές κοινωνικές μεταβολές, που έχουν οδηγήσει στη διαμόρφωση ολοένα και πιο ανομοιογενών κοινωνιών, μιλά ο καθηγητής Άγγελος Συρίγος στο Liberal και την Ευαγγελία Μπίφη, επισημαίνοντας πως η Βρετανία βρίσκεται απέναντι στη δύσκολη πρόκληση «να αρχίσει να ξαναμαθαίνει τον εαυτό της».
Μετά το Brexit, η Βρετανία «μετρά» επτά πρωθυπουργούς, πολιτική αστάθεια, οικονομική δυσπραγία και μια κοινωνία που εξακολουθεί να αναζητά νέο σημείο ισορροπίας. Ο Άγγελος Συρίγος, καθηγητής Διεθνούς Δικαίου και Εξωτερικής Πολιτικής στο Πάντειο Πανεπιστήμιο και βουλευτής της Νέας Δημοκρατίας στην Α’ Αθηνών, αποδίδει την παρατεταμένη κρίση σε τρεις βασικούς παράγοντες: το ίδιο το Brexit, τις διαδοχικές οικονομικές πιέσεις -από την «έξοδο» από την ΕΕ στην πανδημία και την ενεργειακή κρίση- και τις εσωκομματικές συγκρούσεις που αποδυνάμωσαν τόσο τους Συντηρητικούς όσο και τους Εργατικούς.
Σχολιάζοντας την παραίτηση του Κιρ Στάρμερ, ο κ. Συρίγος αποδίδει καθοριστική σημασία στις απώλειες του Εργατικού Κόμματος στις πρόσφατες τοπικές εκλογές, στις κυβερνητικές τριβές και τις παραιτήσεις υπουργών και σαφώς στη συνεχιζόμενη δυσαρέσκεια για την οικονομία. Την ίδια στιγμή, η άνοδος του Νάιτζελ Φάρατζ αντανακλά ένα ευρύτερο κύμα δυσαρέσκειας που τροφοδοτείται από την αίσθηση απογοήτευσης απέναντι στο πολιτικό σύστημα, το κόστος ζωής, την οικονομική στασιμότητα - και που «ξεσπά» και στο μεταναστευτικό.
Αναφέρεται παράλληλα στη σχέση της Βρετανίας με την Ευρωπαϊκή Ένωση μετά το Brexit και στα ανοιχτά μέτωπα διεθνώς που καθιστούν ιδιαίτερα κρίσιμη την επόμενη ημέρα για το Λονδίνο. Στο Νο. 10 της Ντάουνινγκ Στριτ θα βρίσκεται ως όλα δείχνουν, και άνευ απροόπτου, προσεχώς ο Άντι Μπέρναμ που μένει να δώσει δείγματα γραφής.
Ακολουθεί το κείμενο της συνέντευξης
Κύριε Συρίγο, επτά πρωθυπουργούς μετά το Brexit έχει αλλάξει η Βρετανία και τι υποδεικνύει αυτό για το πολιτικό σύστημα, Εργατικούς και Τόρις, και τον αντίκτυπο της ίδιας της εξόδου από την Ευρωπαϊκή Ένωση; Γιατί παραμένει το πολιτικό σύστημα του Ηνωμένου Βασιλείου «χαμένο στη μετάφραση»;
Επτά πρωθυπουργοί σε δέκα χρόνια δείχνουν ότι πλέον ο κανόνας τείνει να είναι η μη εξάντληση της πλήρους θητείας και εκτιμώ ότι είναι τρεις οι βαθιές αιτίες. Η πρώτη είναι το Brexit ως ιδέα της αποχώρησης από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Η δεύτερη είναι η οικονομία, η οποία δέχθηκε διαδοχικά χτυπήματα από το Brexit, την πανδημία και την ενεργειακή κρίση. Και η τρίτη είναι τα προβλήματα στο εσωτερικό των κομμάτων στις περισσότερες των περιπτώσεων.
Αν δούμε τι συνέβη με τους πρωθυπουργούς της τελευταίας δεκαετίας, η Τερέζα Μέι παραιτήθηκε επειδή δεν κατάφερε να «περάσει» από το Κοινοβούλιο τη συμφωνία για το Brexit. Ο Μπόρις Τζόνσον αναγκάστηκε να φύγει λόγω σκανδάλων και μαζικών παραιτήσεων υπουργών. Η Λιζ Τρας ήταν μία τραγική περίπτωση· παρέμεινε στην πρωθυπουργία λιγότερο από 50 ημέρες καθώς ανακοίνωσε ένα οικονομικό πρόγραμμα αλλοπρόσαλλο. Ο Ρίσι Σούνακ έχασε τις εκλογές - σε αυτή την περίπτωση υπήρξαν εκλογές. Και τώρα ο Κιρ Στάρμερ, παρότι κέρδισε τις εκλογές, υποχρεώθηκε σε παραίτηση μέσα σε κλίμα αμφισβήτησης και μαζικών μαζικών παραιτήσεων υπουργών.
Ήταν μία ιστορική επάνοδος των Εργατικών αυτή υπό τον Στάρμερ προ διετίας, που οφειλόταν σε μεγάλο βαθμό και στην κατάσταση στην οποία είχαν περιέλθει οι Συντηρητικοί όπως σκιαγραφήσατε. Που οφείλεται η τόσο γρήγορη φθορά και πότε άρχισε πλέον να γίνεται μονόδρομος η παραίτηση;
Την πτώση ξεκίνησε η υπόθεση του Πίτερ Μάντελσον, ο οποίος ορίστηκε πρέσβης της Βρετανίας στις Ηνωμένες Πολιτείες, παρότι διατηρούσε στενές σχέσεις με τον περίφημο Τζέφρι Έπστιν, καταδικασμένο για πλήθος εγκλημάτων σχετιζόμενων με σεξουαλική εκμετάλλευση. Από εκείνο το σημείο ξεκίνησε το «ροκάνισμα» της πρωθυπουργίας του.
Το δεύτερο χτύπημα προήλθε από τις παραιτήσεις δύο υπουργών, του υπουργού Υγείας Γουες Στρίτινγκ και του υπουργού Άμυνας Τζον Χίλι, καθώς υπήρχαν σοβαρά ζητήματα με τους προϋπολογισμούς τους.
Το βασικότερο πρόβλημα όμως ήταν οι δραματικές απώλειες που υπέστη το Εργατικό Κόμμα στις τοπικές εκλογές του Μαΐου. Στις δημοτικές και περιφερειακές εκλογές το κόμμα ουσιαστικά κατέρρευσε, γεγονός που λειτούργησε ως καταλύτης για τις εξελίξεις.
Διακρίνετε στο πρόσωπο του τέως δημάρχου της ευρύτερης περιοχής του Μάντσεστερ Άντι Μπέρναμ, ο οποίος ως όλα δείχνουν θα αναλάβει τα ηνία από το φθινόπωρο, τα πολιτικά χαρακτηριστικά και τη δυναμική να λειτουργήσει ως ανάχωμα στην άνοδο του Νάιτζελ Φάρατζ και του Reform UK;
Αρχή άνδρα δείκνυσι. Αυτό θα το δούμε στην πράξη. Ο,τι και να πούμε σήμερα δεν μπορούμε να το γνωρίζουμε. Ο Μπέρναμ διαθέτει πολύ μεγάλη λαϊκή υποστήριξη. Φάνηκε από τη νίκη του στις επαναληπτικές εκλογές της περιφέρειας Μέικερφιλντ, όπου συνέτριψε το κόμμα του Νάιτζελ Φάρατζ.
Έλαβε ένα ποσοστό γύρω στο 55%, άρα θεωρείται ότι ξεπερνάει καταστάσεις «τύπου» Φάρατζ. Ο τελευταίος δείχνει να έχει πιάσει μία «οροφή». Δεν φαίνεται να την ξεπερνά, είναι όμως γεγονός ότι «φλερτάρει» με την πρώτη και δεύτερη θέση σε πολλές περιοχές. Άρα, απομένει να δούμε στην πράξη πώς θα λειτουργήσει όλη αυτή η δυναμική.
Διότι η Βρετανία διαθέτει αυτό το ιδιόρρυθμο πλειοψηφικό σύστημα. Όποιος λάβει τις περισσότερες ψήφους σε μία περιφέρεια, ακόμη και με πολύ μικρή διαφορά, έστω και αν υπερτερεί κατά μία ψήφο από τον δεύτερο, κερδίζει την έδρα καθώς οι έδρες είναι μονοεδρικές. Αυτό καθιστά δύσκολη οποιαδήποτε ασφαλή πρόβλεψη για το τελικό αποτέλεσμα.
Όταν στηθούν κάλπες στη Βρετανία, πρόωρες ή μη, τι θα σήμαινε για την Ευρώπη να «δει» τον ακροδεξιό Φάρατζ στην πρώτη θέση, την ίδια στιγμή που η AfD «καλπάζει» στη Γερμανία και η Ακροδεξιά της Μαρίν Λεπέν αντιστοίχως στη Γαλλία εν όψει της προεδρικής κάλπης του 2027;
Να επισημάνουμε ότι δεν είναι ακριβώς ακροδεξιά ο Νάιτζελ Φάρατζ - είναι κυρίως αντισυστημικός. Η AfD δεν είναι ακροδεξιά - είναι ναζιστικό κόμμα. Ακροδεξιά είναι σίγουρα η Λεπέν αν και έχει στρογγυλέψει το λόγο της. Ο Νάιτζελ Φάρατζ εμφανίζεται κυρίως ως αντισυστημικός και αντιευρωπαϊστής. Αυτά είναι τα βασικά χαρακτηριστικά του. Είναι επίσης σαφώς τραμπικός. Δεν αντιστοιχεί ακριβώς στην κλασική έννοια της ακροδεξιάς όπως θα λέγαμε.
Τι θα έκανε η Ευρώπη; Η Ευρώπη θεωρούσε ότι το κεφάλαιο της Βρετανίας έχει κλείσει, αν και όλες οι εξελίξεις το τελευταίο διάστημα δείχνουν και κάτι διαφορετικό. Στη σύγκρουση που αναπτύχθηκε ανάμεσα στις Ηνωμένες Πολιτείες και την Ευρώπη, η Βρετανία πήρε για πρώτη φορά έπειτα από πολλές δεκαετίες στην Ιστορία της το μέρος της Ευρώπης. Αναφανδόν. Αυτό προκάλεσε εντύπωση. Άρα, η Βρετανία θέλει να είναι διασυνδεδεμένη με το ευρωπαϊκό σύστημα ασφαλείας.
Τώρα, αν σκεφτούμε ότι μία από τις αιτίες της παραίτησης του Τζον Χίλι έγκειται στο γεγονός ότι οι Βρετανοί δεν μπορούσαν να στείλουν ένα πλοίο στην Κύπρο για να προστατεύσει τη βρετανική βάση στο Ακρωτήρι, καταλαβαίνουμε την ευρύτερη ένδεια που έχει η Βρετανία σε σειρά τομέων. Και δεν είμαι μόνο η Άμυνα, δεν είναι μόνο το σύστημα Υγείας. Είναι και η καθημερινότητα των πολιτών σε πολλούς τομείς.
Πώς αξιολογείτε τη διαχείριση της οικονομίας και του μεταναστευτικού από την κυβέρνηση Στάρμερ; Διακρίνουμε την εικόνα μιας Βρετανίας στάσιμης, αγανακτισμένης και αποπροσανατολισμένης. Μίας Βρετανίας που έχει αλλάξει μαζί με το κοινωνιολογικό προφίλ των ψηφοφόρων της. Ποια είναι η Βρετανία σήμερα;
Ξεκινώντας από την οικονομία, ο ίδιος ο Κιρ Στάρμερ υποστηρίζει ότι μείωσε τον πληθωρισμό, ότι υποχώρησε η καθαρή μετανάστευση προς τη χώρα και ότι επιταχύνθηκε η ανάπτυξη. Μάλιστα έχει δηλώσει χαρακτηριστικά ότι η Βρετανία εμφάνισε τον υψηλότερο ρυθμό ανάπτυξης ανάμεσα στις χώρες της G7. Και έχουν αυξηθεί οι δαπάνες σε στέγαση, ενέργεια, Υγεία. Η πραγματικότητα όμως είναι ότι η ανάπτυξη παραμένει χαμηλή, κυμαινόμενη γύρω στο 1%-1,5%. Η χαμηλή παραγωγικότητα, οι υψηλοί φόροι και η έλλειψη εξειδικευμένου προσωπικού είναι αυτό που δημιουργεί προβλήματα στην ίδια τη Βρετανία. Η δυσαρέσκεια για την οικονομία υπάρχει στα νοικοκυριά αυτή τη στιγμή.
Είναι είναι σαφές ότι η Βρετανία παραμένει μέσα στον ίλιγγο που έχει προκαλέσει η έξοδος από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Δεν έχει κατορθώσει να βρει τους ρυθμούς της. Δηλαδή, το γεγονός ότι είχε επτά πρωθυπουργούς σε δέκα χρόνια είναι ενδεικτικό ότι υπάρχει ένα σοβαρό και βαθύτερο πρόβλημα.
Ως προς το ποια είναι η Βρετανία σήμερα, εδώ υπάρχει ένας κίνδυνος. Αναφέρομαι στα περιστατικά στη Βόρεια Ιρλανδία με τις επιθέσεις κατά μεταναστών. Υπάρχουν δύο τρόποι να «διαβαστούν» αυτά τα φαινόμενα. Ο ένας είναι να πει κανείς ότι πρόκειται αμιγώς για ρατσισμό, το οποίο το κάνουν πολλοί. Ο άλλος είναι να προσπαθήσει να καταλάβει τι κρύβεται από κάτω.
Διότι η πραγματικότητα είναι ότι έχει όντως υποχωρήσει στη Βρετανία ο αριθμός των μεταναστών, αλλά η Βρετανία εδώ και πάρα πολλά χρόνια έχει καταστεί ένα κράτος όπου στις μεγάλες πόλεις οι γηγενείς δεν είναι πλειοψηφία. Αυτό δημιουργεί και τα ζητήματα.
Να το θέσω από μία προσωπική ματιά και εμπειρία. Το 1988 είχα μεταβεί για μεταπτυχιακές σπουδές στο στο Πανεπιστήμιο Queen Mary. Βγαίνοντας από τον υπόγειο σιδηρόδρομο συνειδητοποίησα ότι βρισκόμουν σε μία περιοχή όπου όλοι οι κάτοικοι ήταν Ινδοί και Πακιστανοί. Αυτά είναι τα μειονεκτήματα που δημιουργήθηκαν στη Βρετανία λόγω του ότι ήταν αυτοκρατορία και είχε συγκεκριμένες αντιλήψεις για τους πρώην υπηκόους της αυτοκρατορίας αυτής.
Αυτή τη στιγμή έχουν δημιουργεί σε αρκετές περιπτώσεις σε μεγάλο βαθμό ανομοιογενείς κοινωνίες στο στο Ηνωμένο Βασίλειο. Αυτό δεν αλλάζει. Εκείνο που χρειάζεται σε αυτή την περίπτωση είναι να αρχίσει να ξαναμαθαίνει η Βρετανία τον εαυτό της. Και αυτό δεν είναι κάτι απλό - ιδίως όταν γίνεται μέσα σε συνθήκες οικονομικής καχεξίας. Για να το πω απλά δεν είναι ότι κάποιος «βγάζει χρήματα» και μπορεί να κοιτάξει και τον γείτονά του με διαφορετικό μάτι. Έχουν περιοριστεί οι θέσεις εργασίας, έχει περιοριστεί η ανάπτυξη, έχουν περιοριστεί όλα, και πολλοί αναζητούν αποδιοπομπαίους τράγους.
Διοχετεύεται συνεπώς εκεί η οργή λόγω και της οικονομικής δυσπραγίας των ίδιων των Βρετανών
Ναι, δεν σημαίνει ότι οι μετανάστες ευθύνονται για όλα. Συνήθως οι μετανάστες καλύπτουν θέσεις εργασίας που οι γηγενείς δεν επιθυμούν να αναλάβουν.
Πώς επωφελείται ο Νάιτζελ Φάρατζ;
Ο Φάρατζ απευθύνεται κυρίως σε ανθρώπους που δεν έχουν πανεπιστημιακή εκπαίδευση, οι οποίοι βλέπουν τις δουλειές τους να χάνονται, βλέπουν το κόστος ζωής να αυξάνεται και αισθάνονται απογοητευμένοι από όλο αυτό το σύστημα.
Πόσο ανησυχητική εξέλιξη είναι η πολιτική αστάθεια στο Λονδίνο στη σημερινή γεωπολιτική συγκυρία, με τόσα ανοιχτά μέτωπα διεθνώς;
Εδώ υπάρχει μεγάλο ζήτημα, διότι ο πιθανολογούμενος αντικαταστάτης του Κιρ Στάρμερ δεν διαθέτει καμία εμπειρία σε θέματα εξωτερικής πολιτικής. Και αυτή τη στιγμή υπάρχουν τέσσερα σοβαρά μέτωπα: η Ουκρανία, η Μέση Ανατολή, οι σχέσεις με τις Ηνωμένες Πολιτείες, καθώς και το ευρύτερο πλαίσιο των σχέσεων με τη Ρωσία και την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Καταγράφεται και στα βρετανικά ρεπορτάζ έντονα ότι ο Άντι Μπέρναμ δεν διαθέτει συγκροτημένη ομάδα και συγκεκριμένο σχέδιο, εξ ου και δεν θα μπορούσε να αναλάβει άμεσα, πέραν των διαδικαστικών ζητημάτων
Το μόνο το οποίο έχει αυτή τη στιγμή είναι η συντριπτική εκλογική νίκη που κατέγραψε στις πρόσφατες εκλογές και η οποία του έδωσε τη δυνατότητα να εισέλθει στη Βουλή και να διεκδικήσει την πρωθυπουργία.
Κλείνοντας κ. Συρίγο, τι συμβαίνει στο «στρατόπεδο» των Τόρις;
Οι Συντηρητικοί περνούν αναμφισβήτητα ίσως τη δυσκολότερη περίοδό τους.
Ένα μέρος των ψηφοφόρων τους κατευθύνεται προς τον Φάρατζ και τις αντισυστημικές δυνάμεις. Άλλοι μετακινούνται προς ακραία στοιχεία στη Βόρεια Ιρλανδία. Είναι μια πολύ δύσκολη κατάσταση για το Συντηρητικό Κόμμα και ακόμη δεν είναι σαφές πώς θα ανασυνταχθεί ο χώρος.
