Η ασφαλιστική μεταρρύθμιση δεν προσφέρεται για εύκολα συνθήματα. Ούτε για κυβερνητικούς πανηγυρισμούς ούτε για την κλασική αντιπολιτευτική κινδυνολογία περί δήθεν ιδιωτικοποίησης της κοινωνικής ασφάλισης. Προσφέρεται όμως για μια σοβαρή συζήτηση γύρω από ένα απλό ερώτημα: θα συνεχίσουμε να θεωρούμε τον πολίτη αιώνιο εξαρτημένο του κράτους ή θα του επιτρέψουμε να χτίσει, με κανόνες και διαφάνεια, περισσότερες επιλογές για το μέλλον του;
Το νομοσχέδιο που παρουσίασε η Νίκη Κεραμέως κινείται στη σωστή κατεύθυνση. Ενισχύει τον δεύτερο πυλώνα της ασφάλισης, δηλαδή την επαγγελματική ασφάλιση, δίπλα στον πρώτο πυλώνα του e- ΕΦΚΑ και του ΤΕΚΑ και πριν από την αμιγώς ατομική ιδιωτική ασφάλιση. Αυτό έχει σημασία. Η Ελλάδα έμαθε επί δεκαετίες να αντιμετωπίζει το ασφαλιστικό ως υπόσχεση του κράτους προς όλους, ανεξαρτήτως δημογραφίας, παραγωγικότητας, αποταμίευσης και πραγματικών εισφορών. Το αποτέλεσμα το γνωρίζουμε. Υποσχέσεις που δεν χρηματοδοτούνται γίνονται χρέος, φόροι ή περικοπές.
Η επαγγελματική ασφάλιση εισάγει μια διαφορετική λογική. Δεν καταργεί την κοινωνική προστασία. Τη συμπληρώνει. Δίνει σε εργαζόμενους, ελεύθερους επαγγελματίες και επιχειρήσεις τη δυνατότητα να οργανώσουν πρόσθετη συνταξιοδοτική αποταμίευση μέσα από θεσμούς, επενδύσεις και κανόνες. Σε μια χώρα με γηράσκοντα πληθυσμό, χαμηλή αποταμίευση και υπερβολική εξάρτηση από το κράτος, αυτό δεν αποτελεί ιδεολογική πολυτέλεια. Αποτελεί αναγκαιότητα.
Ιδιαίτερα θετική είναι η πρόβλεψη για Ανοιχτά Ταμεία Επαγγελματικής Ασφάλισης. Μέχρι σήμερα, η επαγγελματική ασφάλιση έμοιαζε συχνά με προνόμιο μεγάλων επιχειρήσεων ή οργανωμένων κλάδων. Αν το νέο πλαίσιο επιτρέψει πράγματι σε μικρότερες επιχειρήσεις, συλλογικούς φορείς και ελεύθερους επαγγελματίες να συμμετέχουν ευκολότερα, τότε θα έχει γίνει ένα πραγματικό βήμα εκδημοκρατισμού της αποταμίευσης. Όχι, μέσω επιδομάτων. Μέσω θεσμών που επιτρέπουν στον πολίτη να κρατήσει μεγαλύτερο έλεγχο πάνω στον χρόνο, την εργασία και το εισόδημά του.
Σωστή είναι και η έμφαση στη φορητότητα. Σε μια σύγχρονη οικονομία οι άνθρωποι αλλάζουν εργασία, επάγγελμα, τόπο και τρόπο απασχόλησης. Το ασφαλιστικό δεν μπορεί να λειτουργεί σαν δεσμά μιας παλιάς βιομηχανικής εποχής, όπου ο εργαζόμενος περνούσε σαράντα χρόνια στον ίδιο εργοδότη. Τα δικαιώματα πρέπει να ακολουθούν τον άνθρωπο, όχι τη γραφειοκρατία. Αυτή είναι φιλελεύθερη αρχή πρώτης τάξεως.
Όμως, η αποτελεσματικότητα θα κριθεί στις λεπτομέρειες. Τα φορολογικά κίνητρα πρέπει να είναι αρκετά ισχυρά ώστε να αλλάζουν συμπεριφορές, όχι απλώς αρκετά κομψά ώστε να ακούγονται καλά σε συνέντευξη Τύπου. Η εποπτεία πρέπει να προστατεύει τους ασφαλισμένους χωρίς να πνίγει τα ταμεία σε γραφειοκρατικούς λαβύρινθους. Η διαφάνεια πρέπει να σημαίνει καθαρή ενημέρωση για κόστος, αποδόσεις και κινδύνους, όχι δεκάδες σελίδες νομικής ακαταληψίας. Και τα νέα προϊόντα δεν πρέπει να μετατραπούν σε πεδίο προνομιακής μεταχείρισης λίγων ισχυρών παικτών.
Η Ελλάδα χρειάζεται περισσότερη κεφαλαιοποίηση, περισσότερη αποταμίευση, περισσότερη εμπιστοσύνη και λιγότερη κρατική αυταπάτη. Χρειάζεται ένα ασφαλιστικό που δεν υπόσχεται τα πάντα στους πάντες, αλλά δίνει στους πολίτες πραγματικά εργαλεία για να χτίσουν περιουσία και ασφάλεια για το τελευταίο μέρος της ζωής τους. Το νομοσχέδιο ανοίγει ένα σωστό δρόμο. Τώρα αρχίζει το δύσκολο κομμάτι: να μη χαθεί η μεταρρύθμιση στη γνωστή ελληνική τέχνη της καλής πρόθεσης και της κακής εφαρμογής.
