Ο Ricardo Reis, καθηγητής οικονομικών του London School of Economics έβαλε το δάχτυλο στην πληγή. Όχι με άλλη μία έκθεση γεμάτη ευρωπαϊκή αυτοϊκανοποίηση, αλλά με ένα απλό μέτρο πραγματικότητας: πού πηγαίνουν οι επιχειρήσεις όταν αρχίζουν να μεγαλώνουν. Σύμφωνα με στοιχεία έρευνας που θα δημοσιευθεί αυτή την εβδομάδα, οι ευρωπαϊκές startups μετακινούνται προς τις Ηνωμένες Πολιτείες με αυξανόμενη συχνότητα όσο ανεβαίνει το ύψος του κεφαλαίου που αντλούν από την αγορά, φτάνοντας κοντά στο 10% για όσες αντλούν πάνω από 100 εκατομμύρια δολάρια. Η αντίστροφη κίνηση, από τις ΗΠΑ προς την Ευρώπη, μένει αρκετά κάτω από το 1%.
Αυτό δεν είναι στατιστική λεπτομέρεια. Είναι πολιτική ετυμηγορία.
Οι άνθρωποι μπορούν να λένε πολλά. Οι κυβερνήσεις και οι πολιτικοί περισσότερα. Οι Βρυξέλλες έχουν τελειοποιήσει την τέχνη του αυτοεπαίνου. Μιλούν για ποιότητα ζωής, κοινωνικό μοντέλο, πράσινη μετάβαση, ψηφιακή κυριαρχία, στρατηγική αυτονομία. Όμως οι επιχειρήσεις που θέλουν να γίνουν μεγάλες δεν ζουν από συνθήματα. Ζουν από κεφάλαια, ταχύτητα, ταλέντο, αγορές, δικαστική ασφάλεια, φορολογική προβλεψιμότητα και την ελευθερία να αποτύχουν χωρίς να τις καταπιεί το κράτος.
Το να ψηφίζεις με τα πόδια είναι η πιο αποκαλυπτική μορφή δημοκρατίας. Δεν χρειάζεται δημόσιες σχέσεις. Δεν χρειάζεται υπουργικές δηλώσεις. Δεν χρειάζεται συνέδρια και powerpoints. Ο ιδρυτής που παίρνει την εταιρεία του και φεύγει από την Ευρώπη προς την Αμερική κάνει κάτι πολύ πιο αποκαλυπτικό από το να απαντήσει σε μία έρευνα γνώμης. Βάζει το μέλλον του εκεί όπου πιστεύει ότι μπορεί να ανθίσει.
Και εδώ βρίσκεται το πρόβλημα. Η Ευρώπη δεν στερείται μυαλών, πανεπιστημίων, ή δημιουργικών ανθρώπων. Στερείται θεσμικής ταπεινότητας. Οι ηγεσίες της πιστεύουν ότι η ανάπτυξη σχεδιάζεται, αδειοδοτείται, ρυθμίζεται, πιστοποιείται και επιδοτείται. Αντί να ρωτούν τι εμποδίζει τον επιχειρηματία, ρωτούν πώς θα τον εντάξουν σε άλλη μία στρατηγική. Αντί να του ανοίγουν δρόμο, του προσφέρουν φόρμες επιλεξιμότητας.
Η Αμερική δεν είναι παράδεισος. Έχει χρέος, πολιτική πόλωση, κρατικές υπερβολές και δικές της στρεβλώσεις. Αλλά διατηρεί κάτι που η Ευρώπη συχνά αντιμετωπίζει με καχυποψία: την κλίμακα της φιλοδοξίας. Εκεί ο επιχειρηματίας που θέλει να γίνει τεράστιος δεν θεωρείται ύποπτος εξ ορισμού. Ο πλούτος δεν παρουσιάζεται πάντα ως κοινωνικό ατύχημα αλλά ως επιβράβευση της σκληρής δουλειάς, της ανάληψης ρίσκου, και της αξίας που οι επιχειρηματίες προσδίδουν στην κοινωνία. Η επιτυχία δεν χρειάζεται πρώτα να απολογηθεί.
Το ερώτημα για τους πολιτικούς δεν είναι πώς θα γράψουν καλύτερο αφήγημα. Είναι πώς θα δημιουργήσουν έναν τόπο στον οποίο περισσότεροι άνθρωποι θέλουν να χτίσουν, να μεγαλώσουν και να μείνουν. Η απάντηση δεν βρίσκεται σε περισσότερη ρύθμιση, υψηλότερους φόρους και πιο βαριά αγορά. Δεν βρίσκεται στη γραφειοκρατία που βαφτίζεται προστασία. Δεν βρίσκεται στο κράτος που υπόσχεται να επιλέξει τους νικητές και τους ηττημμένους της οικονομικής δραστηριότητας με κριτήριο τις πολιτικές τους προτεραιότητες.
Η ιστορία είναι γεμάτη από πόλεις και έθνη που ήκμασαν επειδή προσέλκυσαν τους ανήσυχους. Από την Αθήνα του Περικλή μέχρι το Άμστερνταμ των εμπόρων και τη Νέα Υόρκη των μεταναστών, η πρόοδος πήγε εκεί όπου οι άνθρωποι έβρισκαν χώρο να αναπνεύσουν. Στην Ευρώπη, τα στοιχεία μετανάστευσης των νεοφυών επιχειρήσεων δείχνουν ότι στα μέρη μας τους ανήσυχους τους πνίγουμε.
Η Ευρώπη μπορεί να συνεχίσει να μιλά για το μοντέλο της. Οι startups ήδη απαντούν. Με τα πόδια τους.
