Η Ευρώπη δεν πάσχει από έλλειψη ταλέντου. Έχει πανεπιστήμια, ερευνητές, εργαστήρια, βιομηχανική παράδοση και άφθονο δημόσιο χρήμα. Πάσχει από κάτι πολύ πιο πολιτικό και πολύ πιο ντροπιαστικό: δεν μπορεί να μετατρέψει τις ιδέες της σε πλούτο. Παράγει γνώση και μετά συχνά βλέπει την εμπορική της αξία να ωριμάζει στις ΗΠΑ ή στην Ασία.
Στη μελέτη «Η πυξίδα της πνευματικής ιδιοκτησίας: στρατηγικός οδηγός για τους Ευρωπαίους νομοθέτες στην καινοτομία και τον παγκόσμιο ανταγωνισμό», που περιλαμβάνεται στον Διεθνή Δείκτη Δικαιωμάτων Ιδιοκτησίας 2025, ο δρ Ματίας Μπάουερ, διευθυντής στο Ευρωπαϊκό Κέντρο Διεθνούς Πολιτικής Οικονομίας, και η Ντιούτι Παντία, αναλύτρια στον ίδιο οργανισμό, το διατυπώνουν καθαρά: «Η Ευρώπη δεν έχει την πολυτέλεια να είναι ισχυρή στην έρευνα αλλά αδύναμη στην καινοτομία». Η μελέτη σημειώνει ότι η Ένωση παραμένει ισχυρή στην αρχική έρευνα, αλλά υστερεί έναντι των ΗΠΑ και της Κίνας στην κλιμάκωση, την εμπορική αξιοποίηση και την εφαρμογή νέων τεχνολογιών.
Αυτό είναι το ευρωπαϊκό πρόβλημα. Όχι η έλλειψη επιδοτήσεων. Όχι η απουσία μεγάλων δηλώσεων περί τεχνολογικής κυριαρχίας. Το πρόβλημα είναι ότι η ενιαία αγορά παραμένει ημιτελής εκεί όπου έχει τη μεγαλύτερη σημασία. Στην πνευματική ιδιοκτησία. Δηλαδή στα δικαιώματα πάνω στις πατέντες, στα εμπορικά σήματα, στα βιομηχανικά σχέδια, στα πνευματικά δικαιώματα και στα δεδομένα που στηρίζουν την καινοτομία.
Η πρόταση πολιτικής είναι απλή και γι’ αυτό ενοχλητική. Πλήρης νομική και διαδικαστική εναρμόνιση στην προστασία της πνευματικής ιδιοκτησίας. Ενιαίοι κανόνες για αποδείξεις, αποζημιώσεις, προσωρινά μέτρα και χρόνους εκδίκασης. Ενίσχυση εξειδικευμένων ευρωπαϊκών δικαστηρίων. Αμοιβαία αναγνώριση αποφάσεων. Ο εφευρέτης, η νεοφυής επιχείρηση και η φαρμακευτική εταιρεία δεν πρέπει να δίνουν την ίδια μάχη σε είκοσι επτά διαφορετικά νομικά περιβάλλοντα.
Σήμερα η πολυνομία λειτουργεί σαν κρυφός φόρος πάνω στην καινοτομία. Οι μεγάλες επιχειρήσεις αντέχουν δικηγόρους, μεταφράσεις, παράλληλες αιτήσεις και εθνικές διαδικασίες. Οι μικρές επιχειρήσεις δεν αντέχουν. Έτσι, η Ευρώπη καταλήγει να τιμωρεί ακριβώς αυτούς που ισχυρίζεται ότι θέλει να στηρίξει. Η αγορά δεν αποτυγχάνει εδώ. Αποτυγχάνει η πολιτική που την κατακερματίζει.
Η μελέτη ζητά μια νέα ευρωπαϊκή στρατηγική πνευματικής ιδιοκτησίας με στόχο την πλήρη εναρμόνιση σε όλα τα είδη δικαιωμάτων. Όσες χώρες θέλουν να συμμετάσχουν πλήρως, ας προχωρήσουν. Όσες δεν θέλουν, ας μείνουν έξω. Το μεσοβέζικο status quo κοστίζει περισσότερο από μια καθαρή λύση, ακόμα και αν αυτή δημιουργεί καθεστώς δύο ταχυτήτων.
Ιδιαίτερη σημασία έχουν οι κλάδοι του μέλλοντος όπως η φαρμακοβιομηχανία, η βιοτεχνολογία, η τεχνητή νοημοσύνη και η προηγμένη μεταποίηση. Εκεί δεν αρκούν τα συνέδρια και οι δημόσιες σχέσεις. Χρειάζονται σταθερά δικαιώματα αποκλειστικότητας, προβλέψιμη προστασία ρυθμιστικών δεδομένων και κανόνες που δεν αλλάζουν κάθε φορά που κάποια πολιτική πλειοψηφία ανακαλύπτει ξανά τον αντιεταιρικό λαϊκισμό.
Η Ευρώπη δεν χρειάζεται να διαλέξει ανάμεσα στην πρόσβαση και στην ιδιοκτησία. Χωρίς ιδιοκτησία δεν υπάρχει τίποτα αξιόλογο στο οποίο να επιθυμεί κανείς να αποκτήσει πρόσβαση. Η πνευματική ιδιοκτησία είναι το δικαίωμα του δημιουργού να κρατήσει καρπό από το ρίσκο του. Αν η Ένωση θέλει ανάπτυξη, τεχνολογική ισχύ και καλές δουλειές, πρέπει πρώτα να προστατεύσει αυτόν που την προκαλεί.
