Η συζήτηση άνοιξε μετά την παρέμβαση του Κωστή Χατζηδάκη για την υπόθεση του ΟΠΕΚΕΠΕ, με τον αντιπρόεδρο της κυβέρνησης να ζητά από την Ευρωπαϊκή Εισαγγελία να επισπεύσει τις διαδικασίες. Και το ερώτημα είναι απλό: όταν μια υπόθεση αγγίζει την ίδια τη λειτουργία του κράτους και πρόσωπα της εξουσίας, μπορεί η καθυστέρηση να θεωρείται θεσμικά αθώα;
Η απάντηση είναι όχι. Και γι’ αυτό, στο συγκεκριμένο σημείο, ο Κωστής Χατζηδάκης έχει δίκιο.
Σε ένα κράτος δικαίου, η Δικαιοσύνη δεν κρίνεται μόνο από την ανεξαρτησία της. Κρίνεται και από την ταχύτητά της. Ιδίως όταν η υπόθεση αφορά δημόσιο χρήμα, κρατικούς μηχανισμούς, πολιτική ευθύνη και πρόσωπα που κυβέρνησαν ή κυβερνούν, η παρατεταμένη εκκρεμότητα δεν είναι μια ουδέτερη διαδικαστική λεπτομέρεια. Είναι θεσμικό πρόβλημα και πολιτικό γεγονός.
Διότι η καθυστέρηση δεν μένει ποτέ χωρίς συνέπειες. Όσο μια τόσο σοβαρή υπόθεση σέρνεται, τόσο ενισχύεται η καχυποψία. Ο πολίτης αρχίζει να αναρωτιέται αν υπάρχει ανικανότητα, αδράνεια ή κάτι χειρότερο. Αν η αλήθεια αναζητείται πράγματι ή αν απλώς συντηρείται μια γκρίζα ζώνη που βολεύει το πολιτικό σύστημα, τους αντιπάλους του ή ακόμη και θεσμούς που θα έπρεπε να μένουν μακριά από κάθε υπόνοια πολιτικού παιγνίου.
Αυτό είναι και το κρίσιμο σημείο. Η ανεξαρτησία ενός εισαγγελικού θεσμού δεν σημαίνει ότι δικαιούται να λειτουργεί χωρίς αίσθηση επείγοντος. Αντιθέτως. Όσο πιο μεγάλη είναι η θεσμική του ισχύς, τόσο μεγαλύτερη είναι και η υποχρέωσή του να κινείται με σοβαρότητα, καθαρότητα και αποτελεσματικότητα. Σε τέτοιες υποθέσεις, η αργοπορία δεν προστατεύει το κύρος της Δικαιοσύνης. Το τραυματίζει.
Όποιος πιστεύει στο κράτος δικαίου οφείλει να το πει καθαρά. Δεν χρειαζόμαστε ούτε συγκάλυψη από την εκτελεστική εξουσία ούτε θεσμούς που αφήνουν μια υπόθεση να σέρνεται τόσο ώστε η ίδια η καθυστέρηση να παράγει πολιτικό αποτέλεσμα. Η Δικαιοσύνη δεν υπάρχει για να δημιουργεί ατμόσφαιρα. Υπάρχει για να ξεκαθαρίζει ευθύνες.
Αν υπάρχουν ποινικές ευθύνες, πρέπει να αποδοθούν γρήγορα. Αν δεν υπάρχουν, αυτό πρέπει επίσης να φανεί γρήγορα. Το παρατεταμένο μετέωρο δεν υπηρετεί την αλήθεια. Υπηρετεί μόνο τη φθορά, τη σεναριολογία και την απαξίωση των θεσμών. Και σε υποθέσεις που αγγίζουν τον πυρήνα της κρατικής λειτουργίας, αυτό το κόστος είναι πολύ βαρύ.
Εδώ ακριβώς αποκτά νόημα και η παλιά νομική αλήθεια ότι η καθυστερημένη δικαιοσύνη είναι αρνημένη δικαιοσύνη. Δεν είναι ένα έξυπνο ρητό για χρήση σε τηλεοπτικά πάνελ. Είναι η ουσία του προβλήματος. Αν οι κατηγορούμενοι είναι ένοχοι, η καθυστέρηση αδικεί τους πολίτες, επειδή αναβάλλει τη λογοδοσία εκείνων που διαχειρίστηκαν δημόσια εξουσία. Αν είναι αθώοι, η ίδια καθυστέρηση τους κρατά δέσμιους μιας παρατεταμένης υποψίας και δίνει στους πολιτικούς τους αντιπάλους τον χρόνο να μετατρέπουν την εκκρεμότητα σε όπλο.
Δεν υπάρχει ουδετερότητα στην αργοπορία. Η καθυστέρηση είναι ήδη μια μορφή θεσμικής αποτυχίας. Και γι’ αυτό ο αντιπρόεδρος της κυβέρνησης έχει δίκιο: όταν διακυβεύεται η εμπιστοσύνη στους θεσμούς και η ομαλή λειτουργία της δημοκρατίας, η Δικαιοσύνη οφείλει να κινείται γρήγορα, καθαρά και χωρίς σκιές.
