Δανείζομαι τη φράση του Κρίστοφερ Κλαρκ από το μνημειώδες έργο του ΟΙ ΥΠΝΟΒΑΤΕΣ με την οποία κρίνει τους ηγέτες του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου για να περιγράψω την εικόνα της σημερινής πολιτικής ηγεσίας της χώρας μας: «… παρατηρούσαν τα πάντα χωρίς να βλέπουν τίποτα. Στερεμένοι από οράματα και τυφλοί μπροστά στην πραγματικότητα».
Η δυστοπική πραγματικότητα
Ένα πολιτικό σύστημα σε διαδικασία αποσύνθεσης.
Τα όσα συμβαίνουν στον ΣΥΡΙΖΑ Π.Σ., τον οποίο οι πολίτες ανέδειξαν Αξιωματική Αντιπολίτευση στις εκλογές του 2023, αποτελούν ηχηρή επιβεβαίωση. Οι βουλευτές του, ανάμεσά τους και οι υπουργοί της ριζοσπαστικής Αριστεράς που κυβέρνησε την περίοδο 2015-2019, μετά από αλλεπάλληλες διασπάσεις, υποβάλλονται στο μαρτύριο αυτοεξευτελισμού από τον πρώην και νυν ηγέτη τους, σε αγαστή συνεργασία. «Μας πετάτε στα σκυλιά» είναι η κραυγή απόγνωσης πρώην υπουργού.
Η κυβερνητική πλειοψηφία που αποτελεί σήμερα τη μόνη πολιτική σταθερά βάλλεται από δύο πρώην πρωθυπουργούς που ανέδειξε από τους κόλπους της. Μοναδικό κίνητρο η προσωπική εμπάθεια κατά του διαδόχου τους. Εμφανίζονται ως τιμητές της πολιτικής του, η οποία στους σημαντικότερους τομείς (Εθνική Ασφάλεια και Άμυνα, Εθνική Οικονομία, Διεθνής θέση της χώρας) κρίνεται επιτυχημένη κι εγκωμιάζεται από τους Ευρωπαίους εταίρους μας.
Η Ελλάδα από μαύρο πρόβατο αναφέρεται ως υπόδειγμα, ιδίως στην οικονομική πολιτική και την ψηφιακή μετάβαση. Αντίθετα, οι ίδιοι βαρύνονται, ο ένας με το μεγαλύτερο μερίδιο ευθύνης για την οικονομική χρεοκοπία και τον διεθνή διασυρμό της χώρας με τα «greek statistics». Ο δε άλλος με τη μεγαλύτερη πολιτική ατιμία της ανατροπής της κυβέρνησης του κόμματος που τον ανέδειξε και είχε τη μεγαλοψυχία να του δώσει άφεση αμαρτιών. Ετοιμάζεται να το επαναλάβει. Δεν φταίει αυτός. Είναι στη φύση του, όπως έχει δικαιολογηθεί ο σκορπιός. Και οι δύο αδιαφορούν αν προκληθεί πολιτική αποσταθεροποίηση που θα συμπαρασύρει και την οικονομία. Ο διαγκωνισμός του «τζάμπα», μεταξύ των κομμάτων της Αντιπολίτευσης το εγγυάται.
Τα συμπτώματα
Τα συμπτώματα πολιτικής παρακμής είναι οφθαλμοφανή. Κανείς όμως δεν τα βλέπει:
1. Στα τάρταρα ο βαθμός πολιτικής εμπιστοσύνης. Η εμπιστοσύνη στους θεσμούς. Η ποιότητα του πολιτικού προσωπικού. Η ηγετικότητα και πρωθυπουργησιμότητα των ηγετών της Αντιπολίτευσης.
2. Η Δημοκρατία εμφανίζει επικίνδυνα σημάδια κόπωσης και γήρανσης. Η συμμετοχή στις εκλογές από 75% το 2004, έπεσε στο 56% το 2023. Δύο εκατομμύρια πολίτες και κυρίως νέοι έχουν γυρίσει την πλάτη τους στις κάλπες. Ένας στους δύο ψηφοφόρους είναι άνω των 55 ετών.
3. Η Κοινοβουλευτική Δημοκρατία για να λειτουργεί στηρίζεται σε δύο πυλώνες. Κυβέρνηση και Αντιπολίτευση, εναλλασσόμενες στην εξουσία.
ΚΥΒΕΡΝΗΣΗ υπάρχει. Είναι, κατά τη γνώμη μου, η καλύτερη μετά το 2004. Με επιτυχίες που προαναφέρθηκαν, αλλά και αποτυχίες. Σημαντικότερες η αδυναμία αντιμετώπισης της ακρίβειας και της διαφθοράς. Για την ακρίβεια υπάρχουν ελαφρυντικά. Οι δύο εν εξελίξει πόλεμοι (Ουκρανία, Ιράν) επιβαρύνουν σημαντικά τη διατροφική αλυσίδα και την ενέργεια, με συνέπεια τα θετικά δημοσιονομικά επιτεύγματα να μη μεταφράζονται και σε αγοραστική δύναμη για τους πολίτες. Με επιπλέον επιβάρυνση το στεγαστικό πρόβλημα. Για τη διαφθορά όμως βαρύνεται γιατί δεν έκοψε τον ομφάλιο λώρο που συνδέει το βαθύ κράτος με το βαθύ κόμμα. Αποτελεί την εστία αναξιοκρατίας και διαφθοράς. Διαχρονικά και διακομματικά. Όταν όμως τα φαινόμενα «σκάνε στη βάρδιά σου» φορτώνεσαι όλη την ευθύνη.
ΑΝΤΙΠΟΛΙΤΕΥΣΗ δεν υπάρχει. Για πρώτη φορά στα 51 χρόνια της Μεταπολίτευσης δεν εμφανίζεται εναλλακτική πρόταση διακυβέρνησης.
«Να φύγει ο Μητσοτάκης» αποτελεί το κυρίαρχο αίτημα όλων των αντιπολιτευόμενων κομμάτων. Χωρίς όμως κανένα να προτείνει ποιος πρωθυπουργός και ποια κυβέρνηση μπορεί να τους διαδεχθεί. Ξορκίζουν μάλιστα και κάθε ενδεχόμενο για μεταξύ τους συνεργασία. Από τον Τσίπρα και τον Ανδρουλάκη μέχρι τον Βελόπουλο φαντασιώνονται αυτοδυναμία και πρωθυπουργία.
Παραβλέπουν ότι η ΝΔ προηγείται δημοσκοπικά με διπλάσιο ποσοστό από το δεύτερο κόμμα και ο Μητσοτάκης με τριπλάσιο ως προς την καταλληλότητα για πρωθυπουργός. Η πολιτική ένδεια τους έχει οδηγήσει, εκτός από τον διαγκωνισμό του «τζάμπα» και σε διαγκωνισμό εντιμότητας. «Από εδώ οι έντιμοι, από εκεί οι διεφθαρμένοι». Χωρίς να προσκομίζουν και τα απαραίτητα αποδεικτικά στοιχεία.
Αγνοούν ότι οι αναπόδεικτες κατηγορίες τροφοδοτούν τον αντισυστημισμό και την αντίληψη του «όλοι το ίδιο είναι». Ξεχνούν ότι από τα τρία κόμματα που έχουν ασκήσει εξουσία το μεν ΠΑΣΟΚ έχει καταδικασμένους υπουργούς για διαφθορά, ο δε ΣΥΡΙΖΑ για παράβαση καθήκοντος με οσμή διαφθοράς. Θυμίζω στον κύριο Ανδρουλάκη ότι η εντιμότητα κρίνεται μετά την απομάκρυνση από το μέλι της εξουσίας κι όχι πριν το πλησιάσεις. Όπως οι Βουρβόνοι, το αντιπολιτευτικό συνοθύλευμα «τίποτα δεν ξέχασε και τίποτα δεν έμαθε» από τα αίτια που μας οδήγησαν στη χρεοκοπία. Απεργάζονται την πολιτική χρεοκοπία που θα συμπαρασύρει και την οικονομία.
Ο Ενρίκο Μπερλινγκουερ, όπως μας υπενθύμισε πρόσφατα ο Παύλος Τσίμας το 1981 είχε προειδοποιήσει: «Τα κόμματα δεν κάνουν πια πολιτική. Γιατί έχουν γίνει μηχανές εξουσίας και πελατείας. Δεν συγκρούονται για ιδέες. Δεν εμπνέουν πολιτικό πάθος. Δεν ενδιαφέρονται για το κοινό καλό. Οργανώνουν απλά την κατάληψη του κράτους και των θεσμών.».
Η ρίζα της κρίσης
«ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΛΛΑΓΗ» με την έννοια της αλλαγής κυβέρνησης ισχυρίζονται τα κόμματα της Αντιπολίτευσης ότι απαιτεί το 70% των πολιτών. Όπως, όμως, προκύπτει από πρόσφατη έρευνα του Αμερικανικού Ινστιτούτου P.R.C. το 83% των Ελλήνων πολιτών επιθυμεί αλλαγή ή και ανατροπή του πολιτικού συστήματος, ενώ καταλαμβάνουν την τελευταία θέση μεταξύ 24 ευρωπαϊκών χωρών στον βαθμό εμπιστοσύνης στο πολιτικό τους σύστημα. Πολιτική αλλαγή, ως αλλαγή του πολιτικού συστήματος, αποτελεί κατά τη γνώμη μου τη σωστή ερμηνεία.
«Η ρίζα της κρίσης (χρεοκοπία) είναι η αδυναμία ή η απροθυμία του πολιτικού συστήματος να εξεγερθεί σύμφωνα με τις απαιτήσεις του 20ου αιώνα», έχει αποφανθεί ο Thomas Wieser, πρόεδρος του Euroworking Group κατά τη διάρκεια της κρίσης. Διανύουμε ήδη το δεύτερο τέταρτο του 21ου αιώνα με το ίδιο παρηκμασμένο πολιτικό σύστημα. Έχουν ωριμάσει πλέον οι συνθήκες για ένα BIG BANG, μία δημιουργική καταστροφή του πολιτικού συστήματος. Επτά συν μία είναι οι σημαντικότερες τομές που απαιτούνται:
7 + 1 τομές
1. Μείωση του αριθμού των βουλευτών σε 200, εκλεγμένους σε μονοεδρικές περιφέρειες με κατάργηση του σταυρού προτίμησης. Ο σταυρός είναι η μήτρα της συναλλαγής, της διαπλοκής και της διαφθοράς.
2. Ασυμβίβαστο βουλευτή και υπουργού. Κυβέρνηση επαιόντων και όχι μαθητευόμενων μάγων.
3. Κοινοβούλιο ως θεσμικό αντίβαρο του πρωθυπουργοκεντρικού συστήματος που καθιερώθηκε από τον Ανδρέα Παπανδρέου με τη Συνταγματική Μεταρρύθμιση του 1986. Αναβάθμιση του ρόλου και του status των βουλευτών και όχι θεραπαινίδες της εκάστοτε κυβέρνησης.
4. Κόμματα αρχών, αξιών και μελών κι όχι κρατικοδίαιτων μηχανισμών άλωσης και νομής της εξουσίας. Ελαχιστοποίηση της κρατικής επιχορήγησης.
Ο ευρωπαϊκός κανονισμός 2025/2445 της 26ης Νοεμβρίου 2025 προβλέπει τη δημοκρατική λειτουργία και την οικονομική διαφάνεια των κομμάτων υπό τον έλεγχο Ανεξάρτητης Αρχής. Αγνοείται απόλυτα από όλα τα κόμματα.
5. Πρόεδρος της Δημοκρατίας με ρυθμιστικές αρμοδιότητες κι όχι με διακοσμητικό ρόλο όπως λειτουργεί σήμερα. Εκλογές από ένα ευρύτερο εκλεκτορικό σώμα όταν δεν επιτυγχάνεται κοινοβουλευτική πλειοψηφία 180 βουλευτών.
6. Αύξηση του ποσοστού εισόδου στη Βουλή σε 5% για να αντιμετωπιστεί ο κατακερματισμός των πολιτικών δυνάμεων.
7. «Δήλη» ημέρα εκλογών, για να σταματήσει το γαϊτανάκι των πρόωρων εκλογών. Εκλογές ανά τετραετία ή πενταετία τον μήνα Νοέμβριο.
Τέλος, πρέπει να εξεταστεί η συγκρότηση Γερουσίας ως δεύτερο θεσμικό αντίβαρο κατά το πρότυπο των προηγμένων κοινοβουλευτικών καθεστώτων.
Όνειρο θερινή νυκτός;
Το 83% των πολιτών, σύμφωνα με την ίδια έρευνα του P.R.C. το υπονοεί. Επιθυμητή η αλλαγή του πολιτικού συστήματος, αλλά ανέφικτη.
Ποιοι δεν την θέλουν;
Πρώτον, οι περίκλειστοι εντός των κομματικών τειχών. Βουλευτές, κόμματα, μηχανισμοί (οργανωμένοι οπαδοί). Έχουν προσβληθεί από «ιδρυματισμό» και αδυνατούν να αντιληφθούν την αποξένωσή τους από τη ζώσα κοινωνική πραγματικότητα.
Δεύτερον, οι ποικιλώνυμοι διαπλεκόμενοι παράγοντες, εγχώριοι κι εξωχώριοι που επιδιώκουν να κηδεμονεύουν την πολιτική ζωή και να επηρεάζουν τις πολιτικές εξελίξεις προς ίδιον όφελος.
Ποιοι τη θέλουν;
Το 83% των πολιτών, ανεξαρτήτως ιδεολογικής τοποθέτησης, οικονομικής και κοινωνικής θέσης.
Κι όμως γίνεται
Η αναθεώρηση του Συντάγματος πρέπει να αναχθεί στο διακύβευμα της προσεχούς εκλογικής αναμέτρησης, Για να συμβεί δεν πρέπει να περιοριστεί σε μια αποσπασματική αναθεώρηση μεμονωμένων άρθρων. Όπως επιχειρείται με τις άτολμες και αποσπασματικές προτάσεις που κατέθεσαν ΝΔ και ΠΑΣΟΚ. Απαιτείται συνολική αναθεώρηση των μη θεμελιωδών διατάξεων με στόχο την προσαρμογή του στις σύγχρονες εξελίξεις, τη διόρθωση παρωχημένων ρυθμίσεων και την απαλλαγή του από βερμπαλιστικές διακηρύξεις της Μεταρρύθμισης του 2001, ώστε να αποκτήσει τη λιτή και περιεκτική διατύπωση που απαιτεί ένα συνταγματικό κείμενο.
Το συναινετικό κλίμα που απαιτεί μια συνταγματική αναθεώρηση σήμερα δεν υπάρχει. Κυριαρχεί κλίμα τοξικότητας, εχθροπάθειας κι αρνητισμού στα πλαίσια ενός κομματικού ανταγωνισμού χωρίς όρια και αρχές. Μέσα σε αυτές τις συνθήκες η επιχειρούμενη Συνταγματική Αναθεώρηση οδηγείται σε μεγαλοπρεπές φιάσκο. Η Αντιπολίτευση αρνείται να συναινέσει και στα αυτονόητα.
Ο ΔΙΑΛΟΓΟΣ και η ΣΥΝΑΙΝΕΣΗ πρέπει να επιδιωχθούν με την κοινωνία. Συγκεκριμένα:
1. Συγκρότηση Επιτροπής από αδιαμφισβήτητου κύρους προσωπικότητες της επιστημονικής και δημόσιας ζωής. Ενδεικτικά αναφέρω Ν. Αλιβιζάτο, Δ. Σωτηρόπουλο, Αλ. Παπαδόπουλο, Τ. Γιαννίτση, Νικηφ. Διαμαντούρο. Η Επιτροπή θα εισηγηθεί στα κόμματα και την κοινωνία τις επιβαλλόμενες αλλαγές που θα απηχούν τις σύγχρονες αντιλήψεις για την οικονομία, το κράτος, την παιδεία, το κοινωνικό κράτος. Ένα Σύνταγμα που θα επιβάλει την αναθέσμιση της χώρας, την αλλαγή του πολιτικού συστήματος αποστειρώνοντάς το από τις παθογένειες και θα αναβαθμίζει τη Φιλελεύθερη Κοινοβουλευτική Δημοκρατία, απαλλάσσοντάς την από τον παρακμιακό ισοπεδωτισμό και τον αντικοινοβουλευτικό λαϊκισμό που καλλιεργούν ΚΚΕ και αντισυστημικά άκρα.
2. Υιοθέτηση του νέου Συντάγματος από την κυβερνητική πλειοψηφία. Με το όραμα και την προσδοκία μιας Νέας Μεταπολίτευσης Κυρ. Μητσοτάκης και ΝΔ μπορούν να απευθυνθούν στους πολίτες ζητώντας πλειοψηφία 180 εδρών για την Αναθεωρητική Βουλή. Οι πολίτες θα κληθούν να αποφασίσουν αν επιθυμούν εξυγίανση της πολιτικής ζωής με τη συντεταγμένη αλλαγή του πολιτικού συστήματος ή θα αφήσουν να οδηγηθεί η χώρα σε πολιτική κατάρρευση και κρίση με απρόβλεπτες πολιτικές και οικονομικές συνέπειες.
Ο Κων. Καραμανλής έχει πει «κανένας λαός δεν μπορεί να σωθεί χωρίς τη θέλησή του».
Προϋπόθεση
Ύπαρξη πολιτικής βούλησης.
Υπενθυμίζω παλαιότερη δέσμευση του Κυρ. Μητσοτάκη «Είμαι στην πολιτική για να αλλάξω αυτή την παλαιά Ελλάδα που μας πληγώνει…». Η «παλιά Ελλάδα» είναι το παλιό φθαρμένο πολιτικό σύστημα. Είπε επίσης πρόσφατα «Ζητώ τρίτη τετραετία για να εξασφαλίσω ότι δεν θα ξαναπάμε πίσω». Η διατήρηση του σημερινού πολιτικού συστήματος εγγυάται ότι αυτό θα συμβεί.
Είναι η ώρα ο πρωθυπουργός να αποφασίσει αν επιθυμεί να καταγραφεί στην ιστορία ως Διαχειριστής ή Μεταρρυθμιστής. Τα όσα έχει επιτύχει μέχρι σήμερα είναι αποτελέσματα καλής διαχείρισης. Οι μεταρρυθμίσεις παραμένουν ζητούμενο.
Είναι η ώρα να τολμήσει. Να ξαναγίνει ο Μητσοτάκης της διεκδίκησης της ηγεσίας της ΝΔ. Ο πρωθυπουργός της πρώτης τετραετίας. Κεντρώοι και κεντροαριστεροί πολίτες είναι αυτοί που του έδωσαν τη νίκη και το 2016 και το 2023. Είναι αυτοί, το ένα εκατομμύριο πολίτες που τον εγκατέλειψαν στις ευρωεκλογές του 2024. Αυτούς μπορεί και πρέπει να ξανακερδίσει.
Καταλήγω με τη φράση του Γκαίτε:
«Ό,τι μπορείς να κάνεις, ή ονειρεύεσαι πως μπορείς να κάνεις, ξεκίνα το. Η τόλμη κρύβει μέσα της μεγαλοφυΐα, δύναμη και μαγεία».
*O Βασίλης Κοντογιαννόπουλος είναι πρώην βουλευτής και πρώην υπουργός Παιδείας και Υγείας
