Σε πρόσφατή συζήτησή μας φίλος πρώην πρωθυπουργός μου είπε: «Τρεις Έλληνες ηγέτες μεγαλούργησαν. Ο Καποδίστριας, ο Βενιζέλος, παρά την ύβρη και τη μέθη που τον οδήγησαν στη μικρασιατική περιπέτεια, και ο Καραμανλής της περιόδου 1955-61. Οι δύο πρώτοι ήταν τύραννοι, ο τρίτος αυταρχικός. Βγάλε συμπεράσματα».
Εκ πρώτης όψεως η προσέγγιση ακούγεται ελκυστική. Περαιτέρω διανοητική της διερεύνηση, ωστόσο, με οδήγησε -τουλάχιστον- στη σχετικοποίησή της. Τείνω, δε, να καταλήξω πως παράγων μεγαλουργίας δεν υπήρξε τόσο η υπερσυγκεντρωτική εσωτερική διακυβέρνηση, αν και κάποιες στιγμές είχε τη θετική συμβολή της, όσο η φερεγγυότητα και η μετριοπάθεια στην εξωτερική πολιτική. Ειδικότερα…
Με την τήρηση του λόγου της ελληνικής κυβέρνησης προς Τούρκους (που έως τότε είχανε το φοβερό προηγούμενο της φρικώδους σφαγής στην Τριπολιτσά), ο Καποδίστριας πέτυχε πολλές παραδόσεις πολιορκούμενων. Κάτι που οδήγησε σε βελτίωση υπέρ της χώρας μας των στρατιωτικών δεδομένων στη Στερεά Ελλάδα, διευρύνοντας τα διαπραγματευτικά περιθώρια του Κυβερνήτη με τις Δυνάμεις. Ενώ με τη μετριοπάθειά του -το ότι δεν έθετε αθροιστικά αλλά διαζευκτικά τους δύο εθνικούς στόχους, των διευρυμένων συνόρων και της εγκαθίδρυσης ανεξάρτητου και όχι απλώς αυτόνομου, φόρου υποτελούς, κράτους- συνεισέφερε ώστε τελικά να επιτευχθούν δύο. Βοηθούσης βέβαια και της συγκυρίας.
Δεύτερον με τη μετριοπάθειά του, επίσης, μεγαλούργησε και ο Κουμουνδούρος. Και ας τον παρουσίασαν οι ελληναράδες μαξιμαλιστές ως εθνικό μειοδότη, επειδή δέχτηκε να πάρουμε «μόνο», χωρίς σταγόνα αίματος, τη Θεσσαλία και μεγάλο μέρος της Ηπείρου.
Τρίτον, ο Βενιζέλος δεν μεγαλούργησε την εποχή της τυραννικής διακυβέρνησής του. Άλλωστε ο ίδιος ο συνομιλητής με επαίνεσε χωρίς φειδώ, επειδή στο σχετικό βιβλίο μου αναδεικνύω και τον τυχοδιωκτικό χαρακτήρα του μικρασιατικού εγχειρήματος και το εύτρωτο των επιτευγμάτων της Συνθήκης των Σεβρών, που υπογράφτηκε με πέννα και μελάνι, αλλά χρειαζόταν κανόνια και -μόνο ελληνικό- αίμα για να υλοποιηθεί.
Μεγαλούργησε με τη μετριοπάθεια που έδειξε το 1911 στο κρητικό ζήτημα, «σκόλοπα» στα σωθικά του έθνους… Επίσης, μεταξύ των δύο βαλκανικών πολέμων, όταν με την αντίθετη στάση, του μαξιμαλισμού της, «αυτοκτόνησε» η Βουλγαρία… Ακόμη, το 1923 με τη Συνθήκη της Λωζάννης, εφόσον -αναγνωρίζοντας τα τερατώδη εγκλήματα του ελληνικού στρατού στη Μικρά Ασία- γλύτωσε τις πολεμικές αποζημιώσεις, ιδίως δε τον ελληνικό εμπορικό στόλο… Τέλος, δε, το 1930 με το τόσο «βαρύ», σε κάθε είδους συνέπειες, Ελληνοτουρκικό Σύμφωνο Φιλίας, που διασφάλισε ένα τέταρτο αιώνα φιλικής συνύπαρξης με τη γείτονα, στο διάστημα του οποίου αυτή μας προσέφερε την τόσο ευνοϊκή για τα εθνικά μας συμφέροντα ερμηνεία της Συνθήκης του Μοντρέ (ερμηνεία του Τούρκου ΥΠΕΞ Αράς), καθώς και τη μη τουρκική αντίδραση στην ενσωμάτωση των Δωδεκανήσων στη χώρα μας.
Τέλος, τέταρτον, ο Καραμανλής της πρώτης οκταετίας τόλμησε τις αμφιλεγόμενες ασφαλώς, ίσως και προβληματικές από αρκετές πλευρές, συμφωνίες Λονδίνου-Ζυρίχης, η μονομερής ωστόσο αναίρεση των οποίων από εμάς μάλλον δεν οδήγησε σε βελτίωση του διεθνοπολιτικού στάτους του νησιού, ενώ τελικά οδήγησε και στον ακρωτηριασμό του…
Για να μην αναφέρω πού οδήγησε εν τέλει και η μετριοπάθεια του Σημίτη στα Ίμια, όταν την εξωτερική πολιτική της χώρας είχε οικειοποιηθεί ο δημοσιογράφος και μετέπειτα υπουργός Εσωτερικών του Σαμαρά -αφού η βλακεία και η ανευθυνότητα στα εθνικά ζητήματα συνήθως επιβραβεύονται- Αργύρης Ντινόπουλος. Αυτό δε, μολονότι σύσσωμη η Εθνική αντιπροσωπεία, όπως είχε κάνει το 1921 με τη δήλωση του Γούναρη πως θα πορευτούμε στην Άγκυρα, επιβράβευε με φρενιτιώδες χειροκρότημα τη γραμμή πως «ουδέποτε θα κατέβει η ελληνική σημαία από τις βραχονησίδες». Οδήγησε, λοιπόν, μέσω των Συμφωνιών του Ελσίνκι, στην τελική ένταξη της Μεγαλονήσου στην Ευρωπαϊκή Ένωση, παρά την εκκρεμότητα του εδαφικού ζητήματος, η οποία εθεωρείτο ανυπέρβλητο εμπόδιο. Και παρά το γεγονός πως η Κύπρος γεωγραφικά δεν ανήκει στην Ευρώπη, ανήκει μόνο πολιτισμικά.
Τώρα…
Ποιος υπουργός σήμερα υπηρετεί, χωρίς να υποτιμά τη στρατιωτική και διεθνοπολιτική θωράκιση της χώρας, την πολιτική της μετριοπάθειας και της φερεγγυότητας… Και ποιος πουλάει τσαμπουκά και προβοκάτσια σε μια χώρα με πολλαπλάσιο πληθυσμό, πολύ ισχυρότερη δημογραφική δυναμική, μικρότερη αξία της ανθρώπινης ζωής, ένα δε μίλι από τα νησιά μας… Ο καθένας μπορεί να το κρίνει…
