Σε πολιτική αναμέτρηση κορυφής εξελίχθηκε η συζήτηση στη Βουλή για τη Συνταγματική Αναθεώρηση, με τον Κυριάκο Μητσοτάκη να ανεβάζει τους τόνους απέναντι στον Νίκο Ανδρουλάκη, να αφήνει αιχμές προς τη Ρένα Δούρου και να μεταφέρει το βάρος της επόμενης ημέρας στην ονομαστική ψηφοφορία.
Ο πρωθυπουργός παρουσίασε τις βασικές προτάσεις της κυβέρνησης για τις αλλαγές στο Σύνταγμα, όμως η πολιτική σύγκρουση επικεντρώθηκε στη στάση του ΠΑΣΟΚ. Η επιλογή της αξιωματικής αντιπολίτευσης να δηλώσει «παρών» σε σειρά αναθεωρητέων διατάξεων αποτέλεσε το βασικό σημείο της επίθεσης του Κυριάκου Μητσοτάκη, ο οποίος επιχείρησε να εμφανίσει τη Χαριλάου Τρικούπη ως δύναμη που αποφεύγει να αναλάβει θεσμική ευθύνη.
Το «παρών» του ΠΑΣΟΚ και η πρώτη επίθεση
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης κατηγόρησε το ΠΑΣΟΚ ότι, ενώ αναγνωρίζει την ανάγκη αλλαγών σε κρίσιμα άρθρα, αποφεύγει να στηρίξει την έναρξη της αναθεωρητικής διαδικασίας. Μίλησε για «ένα αμήχανο “παρών” που είναι τελικά “απών”», θέτοντας το ερώτημα αν το κόμμα της αξιωματικής αντιπολίτευσης έχει συγκεκριμένη θέση για τις προτεινόμενες μεταρρυθμίσεις.
Η κυβερνητική επιχειρηματολογία στηρίζεται στην άποψη ότι η πρώτη Βουλή αποφασίζει ποια άρθρα θα κριθούν αναθεωρητέα, ενώ η τελική διατύπωση θα καθοριστεί από την επόμενη Αναθεωρητική Βουλή, μετά τη μεσολάβηση εθνικών εκλογών. Με αυτό το σκεπτικό, ο πρωθυπουργός υποστήριξε ότι η επιφυλακτικότητα του ΠΑΣΟΚ δεν αφορά το περιεχόμενο των αλλαγών, αλλά την πολιτική άρνηση να συμφωνήσει με προτάσεις που καταθέτει η Νέα Δημοκρατία.
Στο Μέγαρο Μαξίμου εκτιμούν ότι η συγκεκριμένη στάση δίνει στην κυβέρνηση τη δυνατότητα να εμφανίσει το ΠΑΣΟΚ εγκλωβισμένο ανάμεσα στη θεσμική συναίνεση και στην ανάγκη να διατηρήσει σκληρή αντιπολιτευτική γραμμή.
«Κατώτερος των περιστάσεων» και «από σπόντα»
Η αντιπαράθεση κλιμακώθηκε στη δευτερολογία του πρωθυπουργού, όταν ο Κυριάκος Μητσοτάκης απάντησε προσωπικά στον Νίκο Ανδρουλάκη. «Είστε πολύ κατώτερος των περιστάσεων», είπε, κατηγορώντας τον πρόεδρο του ΠΑΣΟΚ ότι αφιέρωσε μεγάλο μέρος της ομιλίας του στις καταγγελίες για το κράτος δικαίου και λιγότερο στις συγκεκριμένες διατάξεις της Συνταγματικής Αναθεώρησης.
Η πιο αιχμηρή αναφορά ήρθε όταν η συζήτηση έφτασε στη λαϊκή εντολή. Ο πρωθυπουργός υποστήριξε ότι το ΠΑΣΟΚ δεν αναδείχθηκε αξιωματική αντιπολίτευση στις εθνικές εκλογές, αλλά κατέλαβε τη συγκεκριμένη θέση μετά την κοινοβουλευτική υποχώρηση του ΣΥΡΙΖΑ.
«Γίνατε αξιωματική αντιπολίτευση από σπόντα», ανέφερε, προσθέτοντας σε άλλο σημείο ότι το ΠΑΣΟΚ βρέθηκε στη θέση αυτή «από καραμπόλα». Αποτύπωσε τη βασική στρατηγική της Νέας Δημοκρατίας απέναντι στο ΠΑΣΟΚ. Η κυβέρνηση επιχειρεί να αμφισβητήσει την ετοιμότητα του Νίκου Ανδρουλάκη να λειτουργήσει ως εναλλακτικός πόλος εξουσίας και να μεταφέρει τη σύγκρουση στο πεδίο της κυβερνησιμότητας.
Η κατηγορία για ιδεολογική εμμονή
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης επιχείρησε ακόμη να αποδώσει τη στάση του ΠΑΣΟΚ σε μια στρατηγική πλήρους αντιπαράθεσης με τη Νέα Δημοκρατία. «Είστε τόσο κολλημένος με την ιδέα ότι η ΝΔ είναι βασικός ιδεολογικός σας αντίπαλος», είπε προς τον Νίκο Ανδρουλάκη. Με αυτή την αναφορά, ο πρωθυπουργός υποστήριξε ότι η Χαριλάου Τρικούπη απορρίπτει ακόμη και προτάσεις με τις οποίες συμφωνεί επί της αρχής, επειδή δεν θέλει να εμφανιστεί ότι συναινεί με την κυβέρνηση. Η πίεση προς το ΠΑΣΟΚ αναμένεται να συνεχιστεί. Κάθε αναθεωρητέο άρθρο στο οποίο υπάρχουν κοινές θέσεις θα χρησιμοποιείται από την κυβέρνηση ως δοκιμασία θεσμικής συνέπειας για την αξιωματική αντιπολίτευση.
Τα συγχαρητήρια και το καρφί στη Ρένα Δούρου
Ο πρωθυπουργός απευθύνθηκε και στη Ρένα Δούρου, κατά την πρώτη κοινοβουλευτική της παρουσία από τη θέση της επικεφαλής της Κοινοβουλευτικής Ομάδας του ΣΥΡΙΖΑ. Αφού τη συνεχάρη για την εκλογή της, σχολίασε την απόφαση του κόμματός της να μην παραστεί στη δεξίωση στο Προεδρικό Μέγαρο για την επέτειο της Αποκατάστασης της Δημοκρατίας.
«Κάνετε λάθος, κυρία Δούρου», είπε ο Κυριάκος Μητσοτάκης και υπενθύμισε ότι «όταν συγκυβερνούσατε με τον κ. Καμμένο, συμμετείχατε σε αυτή τη γιορτή της Δημοκρατίας». Η αναφορά στον Πάνο Καμμένο δεν ήταν τυχαία. Η Νέα Δημοκρατία επαναφέρει συστηματικά τη συνεργασία ΣΥΡΙΖΑ και ΑΝΕΛ όταν η Κουμουνδούρου ασκεί κριτική για ζητήματα θεσμών, Δημοκρατίας ή σχέσεων με την Ακροδεξιά. Το μήνυμα προς τη νέα επικεφαλής της Κοινοβουλευτικής Ομάδας ήταν ότι η κυβέρνηση θα αντιπαραβάλλει τις σημερινές θέσεις του ΣΥΡΙΖΑ με τις επιλογές της περιόδου 2015-2019.
Το άρθρο 86 και ο ρόλος της Δικαιοσύνης
Στο θεσμικό σκέλος της ομιλίας του, ο Κυριάκος Μητσοτάκης έδωσε ιδιαίτερη βαρύτητα στο άρθρο 86 για την ποινική ευθύνη των υπουργών. «Δεν μπορούμε να μετατρεπόμαστε εμείς ως βουλευτές σε εισαγγελείς», τόνισε, υποστηρίζοντας ότι η διερεύνηση των υποθέσεων πρέπει να επιστρέψει στη Δικαιοσύνη. Πρόσθεσε ότι «η Βουλή πρέπει να περιορίζεται μόνο στην τελική απόφαση» για την άσκηση δίωξης, μέσω ονομαστικής ψηφοφορίας.
Η πρόταση επιδιώκει να περιορίσει την εικόνα κομματικής διαχείρισης ποινικών υποθέσεων που αφορούν πολιτικά πρόσωπα. Η τελική μορφή της διάταξης, πάντως, θα αποτελέσει ένα από τα δυσκολότερα σημεία της επόμενης φάσης, καθώς τα κόμματα συμφωνούν στην ανάγκη αλλαγής, αλλά διαφωνούν ως προς τον ακριβή ρόλο της Βουλής και της Δικαιοσύνης.
Από το άρθρο 16 στην επιστολική ψήφο
Στον πυρήνα της κυβερνητικής πρότασης βρίσκεται και το άρθρο 16 για τα μη κρατικά πανεπιστήμια. Ο πρωθυπουργός κατηγόρησε το ΠΑΣΟΚ ότι με την αλλαγή στάσης του το 2008 καθυστέρησε για δύο δεκαετίες τη σχετική μεταρρύθμιση.
Στις προτάσεις περιλαμβάνονται επίσης η επέκταση της επιστολικής ψήφου στις εθνικές εκλογές, η συμμετοχή των δικαστών στη διαδικασία επιλογής της ηγεσίας της Δικαιοσύνης, η σύνδεση της μονιμότητας στο Δημόσιο με την αξιολόγηση και η συνταγματική κατοχύρωση βασικών λειτουργιών του επιτελικού κράτους. Οι συγκεκριμένες αλλαγές προμηνύουν έντονες πολιτικές και ιδεολογικές συγκρούσεις, κυρίως για την παιδεία, το Δημόσιο και τη διάκριση των εξουσιών.
Η ευθύνη περνά στους βουλευτές
Μετά τη συζήτηση των πολιτικών αρχηγών, το ενδιαφέρον στρέφεται στην ονομαστική ψηφοφορία και στις πλειοψηφίες που θα συγκεντρώσει κάθε άρθρο. Ο Κυριάκος Μητσοτάκης έκλεισε την παρέμβασή του με τη φράση «η ευθύνη περνά στους βουλευτές», επιχειρώντας να αποσυνδέσει την τελική ψήφο από τις κεντρικές κομματικές γραμμές και να την παρουσιάσει ως ατομική θεσμική απόφαση.
Οι αριθμοί θα καθορίσουν τους όρους της επόμενης φάσης. Τα άρθρα που θα συγκεντρώσουν αυξημένη πλειοψηφία στην παρούσα Βουλή θα χρειάζονται μικρότερη πλειοψηφία στην επόμενη. Όσα περάσουν με οριακότερη στήριξη θα απαιτούν ευρύτερη συναίνεση από την Αναθεωρητική Βουλή.
Η συζήτηση έδειξε ότι η Συνταγματική Αναθεώρηση έχει ήδη συνδεθεί με τις επόμενες εθνικές εκλογές. Η Νέα Δημοκρατία θα επιδιώξει να λάβει πολιτική εντολή για το περιεχόμενο των αλλαγών. Το ΠΑΣΟΚ θα επιχειρήσει να αποφύγει την εικόνα της άρνησης, χωρίς να προσφέρει στην κυβέρνηση τις πλειοψηφίες που επιδιώκει. Ο ΣΥΡΙΖΑ θα κινηθεί σε γραμμή σκληρής θεσμικής αντιπολίτευσης.
