Τέτοια μέρα το 1996, άγρια ξημερώματα οι ραδιοφωνικοί και στη συνέχεια οι τηλεοπτικοί σταθμοί διέκοπταν το πρόγραμμά τους για να μεταδώσουν τη μεγάλη είδηση: Ο Αντρέας Παπανδρέου είχε περάσει στην ιστορία.
Τριάντα χρόνια μετά δεν έχει μπει στο «χρονοντούλαπο της ιστορίας» κατά την αγαπημένη του έκφραση. Εξακολουθεί να αποτελεί ζώσα μνήμη, και να γίνεται σημείο αναφοράς.
Ο Τσίπρας στο Θησείο αναφέρθηκε στην «πρώτη ορμητική τετραετία του ΠΑΣΟΚ» ως ιστορικό παράδειγμα προοδευτικής διακυβέρνησης που άλλαξε τον χάρτη της χώρας (κάτι που δεν έκανε η δική του κυβέρνηση), ενώ 52 χρόνια μετά (!) αντέγραψε σκηνοθετικά τον Αντρέα με την υψωμένη στο ένα χέρι διακήρυξη, το «ραντεβού με την ιστορία», και το κοριτσάκι επί σκηνής
Ο Μητσοτάκης για να απαντήσει στο ΠΑΣΟΚ θύμισε τη φράση του: «ή το έθνος θα εξαφανίσει το χρέος ή το χρέος θα εξαφανίσει το έθνος».
Τριάντα χρόνια μετά ο Αντρέας εξακολουθεί να είναι ωσεί παρών στην πολιτική σκηνή, όχι μόνο ως αναφορά στο έργο του, αλλά και στα memes στα social media, και πάντα με επίκεντρο τα «ωραία χρόνια».
Ωστόσο, τρεις δεκαετίες είναι ικανό διάστημα ώστε να έχουν αποφορτιστεί οι εντάσεις, να έχουν κατασιγάσει πάθη, να έχουν αρθεί οι υποκειμενισμοί, να έχουν αποχρωματιστεί τα γυαλιά της κομματικής μονομέρειας. Η χρονική απόσταση επιτρέπει να ασχοληθούν οι πολιτικοί επιστήμονες και οι ιστορικοί με την ψύχραιμη αποτίμηση του έργου του. Κάτι που δεν θα κάνει φυσικά ο γράφων καθώς δεν ανήκει στη χορεία των ανωτέρων.
Ωστόσο, η ημέρα επιτρέπει τη διατύπωση κάποιων σκόρπιων παρατηρήσεων ενός απλού πολίτη. Ενός πολίτη που πάντα ήταν κατά της αγιοποίησης, και που συμμεριζόταν αυτό που είχε εκμυστηρευτεί ο Αλέκος Παναγούλης στην Οριάνα Φαλάτσι, κατά δήλωση της ιδίας. Ότι ο Αντρέας γράφει τον σοσιαλισμό… (μπιπ).
Ναι ο Ατρέας ήταν «αυτοκράτωρ». Ήταν παράλληλα και μια - σχεδόν μεταφυσικά - μαγνητική προσωπικότητα. Είχαμε δει ανθρώπους που… κλαίγανε στις ομιλίες του. Απλώς και μόνο γιατί τον άκουγαν να λέει αυτά που έλεγε. Σαν να έφευγε ένα μεγάλο βάρος από πλατιά κοινωνικά στρώματα!
Είχαμε δει τον πανζουρλισμό σε επίπεδο επαρχίας. Να ξεκινούν τα στολισμένα με πράσινες σημαίες πούλμαν, για να παρακολουθήσουν οι οπαδοί του τις κεντρικές προεκλογικές ομιλίες του, με τέτοιο ενθουσιασμό και χαρά, σαν να πήγαιναν σε γιορτή. Μάζευε και η ΝΔ κόσμο με πούλμαν σε αντίστοιχες περιπτώσεις, αλλά δεν ήταν η ίδια ατμόσφαιρα. Ήταν απλώς κομματικό καθήκον για να αντισταθμίσουν τις γιγαντιαίες συγκεντρώσεις του ΠΑΣΟΚ.
Ήταν αυτή η «λαϊκή συμμετοχή» έστω και «αρχαϊκή», έστω και προπαγανδιστική, που έστειλε τον κόσμο στις τοπικές οργανώσεις του ΠΑΣΟΚ, και οι οποίες το 1981 εξαφάνισαν τους παλιούς κομματάρχες της ΝΔ και της Ένωσης Κέντρου (και που αργότερα κάποιοι τοπικοί ηγέτες των Οργανώσεων έγιναν οι ίδιοι κοινωνικοί παράγοντες και κομματάρχες παλιάς κοπής).
Ωστόσο, την πρώτη περίοδο του ΠΑΣΟΚ - ώσπου να έρθει η παρακμή - σε θεσμικό επίπεδο έγινε «Κοσμογονία. Δημιούργησε το ΕΣΥ, κατήργησε τον θεσμό της προίκας, αποποποινικοποίησε τη μεσαιωνική κατηγορία της μοιχείας, ενίσχυσε την ισότητα των φύλων, τα δικαιώματα των γυναικών, εισήγαγε τον πολιτικό γάμο, επεξέτεινε την κοινωνική πρόνοια, βελτίωσε την πρόσβαση στην εκπαίδευση (όχι και την ίδια την εκπαίδευση), και ευνόησε μια πρωτοφανή στην ιστορία του ελληνικού κράτους, κοινωνική κινητικότητα.
Παράλληλα αναγνώρισε την εθνική αντίσταση, βοηθώντας να κλείσουν, όσο ήταν δυνατό, οι πληγές του εμφυλίου. Πληγές που έξυσαν στην ανοησία τους οι αντιμνημονιακοί της Αριστεράς, για να εγερθούν όπως ήταν φυσικό αισθήματα αντεπίθεσης και από την άλλη πλευρά.
Δεν είναι εδώ ο χώρος μιας συνολικής αποτίμησης, ούτε και ο γράφων ο πλέον κατάλληλος γι’ αυτό. Μια διαδικτυακή επιφυλλίδα γράψαμε λόγω ημέρας. Ωστόσο η αναγέννηση της οικονομίας δεν είχε την ίδια ένταση με το θεσμικό κομμάτι της διακυβέρνησής του.
Το «ΠΑΣΟΚ ωραία χρόνια» βασίστηκε στους κρουνούς χρημάτων που έστελναν οι «κουτόφραγκοι» μέσω των ΜΟΠ (Μεσογειακά Ολοκληρωμένα Προγράμματα, που με μαεστρία διεκδίκησε), των διαφόρων «Πακέτων Ντελόρ» και του δανεισμού. Που όμως δεν έγιναν δομές ανάπτυξης.
Και φυσικά των πελατειακών σχέσεων που συνέχισε κατ’ αντιγραφήν του πρότερου καθεστώτος, με το βολικό «αιτιολογικό» ότι το κράτος ήταν της Δεξιάς και έπρεπε στους αρμούς του να εισχωρήσει το «Λαϊκό Κίνημα»!
Άλλη εμβληματική του φράση, εκτός αυτής του χρέους, ήταν η επισήμανση ότι πρέπει να προσελκύσουμε επενδύσεις, αλλιώς θα γίνουμε τα γκαρσόνια της Ευρώπης.
Δεν φταίει μόνο αυτός, αλλά φευ πανηγυρίζουμε σήμερα γιατί αυξήθηκε ήδη ο τουρισμός συγκριτικά με πέρυσι, και τρέμουμε μήπως κάποια γεωπολιτική αναταραχή, ή κάποια επιδημία, πλήξει τη βαριά βιομηχανία μας, τον Τουρισμό. Και ας είμαστε γκαρσόνια!
Όσο για την εξωτερική πολιτική, δεν έδιωξε τις βάσεις (έστω και αν το ΠΑΣΟΚ έβγαλε αφίσες «οι βάσεις φεύγουν» κατά την συμφωνία διατήρησής τους)!
Όμως πρωταγωνίστησε στη δημιουργία της «Πρωτοβουλίας των Έξι», για την ειρήνη και τον αφοπλισμό, δεν υιοθέτησε πλήρως τη δυτική εκδοχή για την κατάρριψη του κορεατικού Τζάμπο από τους Ρώσους με 269 θύματα, ενώ επικρίθηκε για τις σχέσεις με Άραβες - σχέσεις οι οποίες ήπλιζε να μεταφραστούν σε παραγωγικά πετροδολάρια. Ήταν σπαράγματα «ανεξαρτησίας» μέσα στο ερμητικά ανελαστικό πλαίσιο των σχέσεων Δύσης - Σοβιετίας.
Σε κάθε περίπτωση 30 χρόνια μετά ο Ανδρέας ανήκει στην Ιστορία. Και ως μνήμη σαφώς στο ΠΑΣΟΚ. Αλλά ως μνήμη, όχι ως σύγχρονο επιχείρημα. Όσο για τον Τσίπρα, ας επιστρέψει πλέον τα βίντεο με τις ομιλίες του Αντρέα, που είχε ζητήσει από την οικογένεια Παπανδρέου στην περίοδο 2012-13. Καταντάει αστείο.
