Ο κ. Τσίπρας, ως όψιμος Tik-Toker, τα έβαλε τώρα και με το σχέδιο Ηρακλής, μετά τις επιθέσεις σε τράπεζες και ΔΕΗ. Ξανακλείνει το μάτι σε όσους αναζητούν μια νέα «σεισάχθεια», ενώ ανοίγει ένα ζήτημα, που οι αδέξιοι χειρισμοί μπορεί να οδηγήσουν σε νέες καταστροφικές συνέπειες, που δεν θα περιοριστούν σε οικονομικό επίπεδο.
Δεν είναι τυχαίος ο λόγος που επιλέχθηκε το συγκεκριμένο σχέδιο για την εξυγίανση των τραπεζών από κόκκινα δάνεια και όπως θα διαπιστώσουμε παρακάτω, έχει αποφέρει χειροπιαστά αποτελέσματα μέχρι σήμερα
Σύμφωνα με την Έκθεση Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας 2019 της Τράπεζας της Ελλάδος, τα μη εξυπηρετούμενα δάνεια (ΜΕΔ) ανέρχονταν στο τέλος Ιουνίου 2019 σε € 75,4 δισ. που αντιστοιχούσε σε ποσοστό 43,6% ως προς το σύνολο των δανείων. Η πρακτική των τραπεζικών ιδρυμάτων κατευθυνόταν πρωτίστως σε διαγραφές και δευτερευόντως σε πωλήσεις δανείων, όπου η κάθε τράπεζα προέβαινε μονωμένα.
Η κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑΝΕΛ μολονότι είχε θεσμοθετήσει το νόμο 4354/2015 για τη λειτουργία των funds & servicers δεν έλαβε καμία πρωτοβουλία για ταχεία εξυγίανση του τραπεζικού συστήματος και εκκαθάρισης των κόκκινων δανείων. Συνεπώς οι τράπεζες λειτουργούσαν σαν υγιή ζόμπι ενώ οι δανειολήπτες παρέμεναν όμηροι των υποχρεώσεων τους. Πολλοί εξ αυτών ήλπιζαν σε μια νέα σεισάχθεια πέφτοντας κατ’ εξακολούθηση θύματα των κενών υποσχέσεων από διάφορους πολιτικάντηδες…
Εκείνο που αρνούνται να καταλάβουν όσοι επιμένουν πως οι τράπεζες μπορούν να κουρέψουν οριζόντια δάνεια, δεν αντιλαμβάνονται τον ηθικό κίνδυνο που θα προκύψει. Ούτε πως θα καλυφθεί η ζημιά που θα προκληθεί από τις μαζικές απομειώσεις κεφαλαίων.
Ο ρόλος των τραπεζών είναι να χορηγούν δάνεια και όχι να διαχειρίζονται πακέτα κόκκινων δανείων που ξέμειναν στους ισολογισμούς τους. Δυστυχώς το ελληνικό τραπεζικό σύστημα δεν είχε την εμπειρία, ούτε τα εργαλεία για να αντιμετωπίσει ένα ξεκαθάρισμα ΜΕΔ, φαραωνικού μεγέθους. Επίσης δεν υπήρχε στην κουλτούρα τους, η λογική της δεύτερης ευκαιρίας. Η κατάσταση επιδεινωνόταν από το πολιτικό προσωπικό. Ενίοτε με ανεφάρμοστες υποσχέσεις και άλλοτε με άτολμες νομοθετικές ρυθμίσεις.
Αυτό τον άθλο κλήθηκε να βγάλει σε πέρας ο «Ηρακλής» που ψηφίστηκε με το νόμο 4649/2019. Να σημειωθεί ότι βασίστηκε στο ιταλικό μοντέλο που υιοθετήθηκε για την εξυγίανση των ιταλικών τραπεζών, ενώ όφειλε να συμμορφωθεί με τις προτάσεις του AMC blueprint 2018 της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.
Δυο σημαντικές επιδιώξεις του εγχειρήματος, ήταν να μην επιβαρύνει το χρέος και τους φορολογούμενους, όπως συνέβη με τις προγενέστερες διασώσεις του τραπεζικού συστήματος
Το συγκεκριμένο σχέδιο προέβλεπε – μεταξύ άλλων – την ανάπτυξη δευτερογενούς αγοράς ΜΕΔ, την αποτροπή συγκάλυψης ζημιών, τη διευκόλυνση διαχείρισης ΜΕΔ από τις τράπεζες. H συμμετοχή του δημοσίου έπρεπε να γίνει με τέτοιο τρόπο, ώστε να μη θεωρηθεί ότι υπόκειται σε καθεστώς κρατικών ενισχύσεων που θα ακύρωνε την όποια πρωτοβουλία και θα νόθευε τον ανταγωνισμό.
Η ένταξη στο σχέδιο προϋπέθετε ότι οι τράπεζες δεν θα έδιναν μερίσματα και bonus. Ίσως το μοναδικό τραπεζικό σύστημα στον κόσμο που ακολούθησε αυτή την πολιτική για τα στελέχη του και τους μετόχους του. Πρώτη φορά μετά από 16 χρόνια δόθηκαν μερίσματα το καλοκαίρι του 2024 μετά από έγκριση της ΕΚΤ.
Κάπως έτσι, ο «Ηρακλής» είναι ένα σχήμα παροχής κρατικής εγγύησης. Οι τράπεζες μεταβιβάζουν δάνεια μέσω τιτλοποίησης σε ένα όχημα ειδικού σκοπού (Special Purpose Vehicle – SPV).
Αυτό με τη σειρά του εκδίδει ομολογίες υψηλής (senior), μεσαίας (mezzanine) και χαμηλής (junior) εξοφλητικής προτεραιότητας. Οι ομολογίες senior και mezzanine φέρουν κουπόνι (τοκομερίδιο) πληρωτέο στον κάτοχό τους. Η διαχείριση των τιτλοποιημένων δανείων ανατίθεται σε ανεξάρτητη από την τράπεζα εταιρεία διαχείρισης απαιτήσεων (Servicer).
Οι senior ομολογίες, εφόσον αποκτήσουν πιστοληπτική αξιολόγηση τουλάχιστον BB-, λαμβάνουν έναντι προμήθειας που υπολογίζεται με όρους αγοράς, την εγγύηση του Ελληνικού Δημοσίου και διακρατούνται αρχικά από τις τράπεζες με μηδενική στάθμιση κινδύνου, με δυνατότητα να πωληθούν σε τρίτους. Οι mezzanine και junior ομολογίες πωλούνται άμεσα σε ιδιώτες επενδυτές.
Μόλις πωληθεί σε θετική αξία το 50+1% των junior ομολογιών και επαρκές ποσοστό των mezzanine σε ιδιώτες επενδυτές, επέρχεται η λεγόμενη λογιστική διαγραφή, δηλαδή τα δάνεια που τιτλοποιήθηκαν φεύγουν οριστικά από τον ισολογισμό της τράπεζας κι έτσι επέρχεται η μείωση των κόκκινων δανείων.
Η διαχείριση των τιτλοποιημένων δανείων που έχουν μεταβιβαστεί από τις τράπεζες στον «Ηρακλή» μέσω SPVs γίνεται από ανεξάρτητους servicers, οι οποίοι αμείβονται μέσω των ανακτήσεων που επιτυγχάνουν, δηλαδή από την είσπραξη των οφειλών.
Εικόνα 1- από μελέτη του ΚΕΠΕ - τεύχος 41, 2020 (Σ. Μούζουλας, Γ. Παναγόπουλος, Ι. Πελετίδης)
Από τις εισπράξεις πληρώνεται μεταξύ άλλων και με προκαθορισμένη σειρά η προμήθεια του Δημοσίου και στη συνέχεια τα τοκομερίδια και το κεφάλαιο των ομολογιούχων των senior και mezzanine ομολογιών.
Με το συγκεκριμένο σχέδιο επιτεύχθηκε ο διπλός στόχος, της απαλλαγής των τραπεζών από το βραχνά των κόκκινων δανείων και η απελευθέρωση κεφαλαίων που κατευθύνθηκαν σε νέες φθηνές χρηματοδοτήσεις ελληνικών επιχειρήσεων και νοικοκυριών.
Εικόνα 2- έκθεση χρηματοπιστωτικής σταθερότητας, ΤτΕ, Μάιος 2026
Παράλληλα, οι τράπεζες επωφελήθηκαν διπλά, καθώς βελτίωσαν την ποιοτική σύνθεση των στοιχείων του ενεργητικού τους, μειώνοντας την έκθεση του κινδύνου (RWA) ενώ η διακράτηση στο ενεργητικό τους, των (Senior) εκδιδόμενων τίτλων, επέφερε απελευθέρωση στα πλαίσια της επάρκειας κεφαλαίων βάσει και των αρχών της Βασιλείας ΙΙΙ (2016).
Επιπλέον, εφόσον οι νέοι αυτοί τίτλοι έχουν μηδενικό συντελεστή σταθμισμένου κινδύνου (RWA), δύναται να αποτελούν εγγυήσεις προς την ΕΚΤ σε περίπτωση αναζήτησης ρευστότητας, μέσω της λειτουργίας χρήσης/ανταλλαγής βραχυπρόθεσμων τίτλων (repos).
Είναι ολοφάνερο πως με τα τρία επιτυχημένα σχέδια «Ηρακλής», το τραπεζικό σύστημα κατόρθωσε να είναι υγιές και ταυτόχρονα λειτουργικό, καταφέρνοντας να χρηματοδοτήσει την ελληνική οικονομία με θετικούς ρυθμούς έναντι του παρελθόντος.
Σύμφωνα με την τελευταία Έκθεση της ΤτΕ (Μάιος 2026) ο λόγος των ΜΕΔ προς το σύνολο των δανείων σε ατομική βάση διαμορφώθηκε σε €5,7 δις, ή 3,3% τον Δεκέμβριο του 2025. Να θυμίσουμε ότι το υψηλότερο σημείο που καταγράφηκε το Μάρτιο του 2016, βρισκόταν στο 94,7% ή €101,5 δις
Από το τελευταίο Δελτίο Δημόσιου Χρέους (Δεκ. 2025) οι συνολικές εγγυήσεις του προγράμματος αγγίζουν τα €19,45 δις περίπου ενώ τα έσοδα από προμήθειες για το 2025 ανήλθαν στα €293,2 εκατομμύρια
Τα CDS, όπου και καθορίζεται η προμήθεια του Ελληνικού Δημοσίου έχουν υποχωρήσει στις 29,3 μονάδες βάσης έναντι 240 το 2019, υποδηλώνοντας την πρόοδο που έχει συντελεστεί.
Ωστόσο, το πρόβλημα παραμένει. ΜΕΔ αξίας €72 δις, βαραίνουν την ελληνική οικονομία και δεν μπορούν να σέρνονται εσαεί. Θα χρειαστούν τολμηρές αποφάσεις να επιταχυνθούν οι διαδικασίες και ως προς την είσπραξη αλλά και στις περιπτώσεις χάριτος. Υπό την αίρεση ότι το χρέος δεν μπορεί να μετατραπεί σε περιουσία. Ιδίως όταν γίνεται με τα λεφτά των άλλων. Αν δεν καταλαβαίνει ο πρώην πρωθυπουργός πως λειτουργεί το χρηματοοικονομικό σύστημα, μπορεί
να ρωτήσει τους συμβούλους του, προτού σκαρώσει ανάλαφρα βιντεάκια στον περίπατο του. Αν έχει κάποια πρόταση, για διαχείριση του τεράστιου ιδιωτικού χρέους, πολύ ευχαρίστως να την ακούσουμε. Με την προϋπόθεση, να λειτουργεί εντός ενός αποδεκτού πλαισίου, δίχως να διακινδυνεύσει να μας φορτώσει μερικές δεκάδες δις για νέα εντατικά μαθήματα διακυβέρνησης Ο ξεδιάντροπος υπαινιγμός, για πολλοστή φορά, για μαζικές διαγραφές δανείων εκτός από ανήθικο είναι και επιζήμιο.
