Φίλοι και γνωστοί συχνά με ρωτούν: τώρα που ολοκληρώνεται το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανασυγκρότησης, πέρα από το ΕΣΠΑ 2021 - 2027 πώς θα χρηματοδοτηθεί επιπλέον η ανάπτυξη της χώρας;
Παρά το θετικό γεγονός ότι η ελληνική οικονομία τα τελευταία χρόνια αναπτύσσεται με σταθερό ρυθμό της τάξης του 1,8%-2%, που παραμένει σταθερά υψηλότερο από τον μέσο όρο της Ευρωζώνης, το ερώτημα είναι πώς θα συντηρηθεί και θα αυξηθεί αυτή η διαφορά ώστε να συγκλίνουμε ταχύτερα με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο σε «κατά κεφαλή ΑΕΠ»;
Η απάντηση είναι μέσα από ένα πλέγμα πηγών χρηματοδότησης:
1) Το ΕΠΕΣ (Εθνικό Πρόγραμμα Εταιρικής Σχέσης) αφορά τα προγράμματα της νέας προγραμματικής περιόδου της Ευρωπαϊκής Ένωσης (γνωστής ως Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο 2028-2034). Είναι το βασικό εργαλείο περιφερειακής και εθνικής ανάπτυξης (διάδοχος του τρέχοντος ΕΣΠΑ) μέσω του οποίου κατευθύνονται ευρωπαϊκοί και εθνικοί πόροι.
Από τον συνολικό προϋπολογισμό των προγραμμάτων της ΕΕ για την επταετία 2028-2034 για την Ελλάδα, προβλέπεται να διατεθούν συνολικοί πόροι ύψους 49,2 δισεκατομμυρίων ευρώ. (από τον Ιούλιο 2026 μέχρι και τον Δεκ. 2027 πραγματοποιούνται διαπραγματεύσεις μεταξύ των 27 Κ-Μ).
2) Το ΕΘΝΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ 2026-2030 ύψους 23 δισ. το οποίο φιλοδοξεί να μετατρέψει τη δημοσιονομική σταθερότητα των τελευταίων ετών σε δρόμους, σχολεία, νοσοκομεία και ψηφιακές υπηρεσίες που θα αλλάξουν την καθημερινότητα των πολιτών.
Το πρόγραμμα, που έχει ήδη εγκριθεί από τον Δεκέμβριο του 2025 και ενεργοποιείται σταδιακά από την 1η Ιανουαρίου 2026, παρουσιάστηκε προχθές σε εκδήλωση στο Ωδείο Αθηνών.
Από το σύνολο των πόρων, τα 17,1 δισ. ευρώ αφορούν τη νέα προγραμματική περίοδο, ενώ 5,8 δισ. ευρώ κατευθύνονται στην ολοκλήρωση υποχρεώσεων της προηγούμενης περιόδου, κάτι που είχαν ζητήσει επίμονα οι περιφερειάρχες στις συσκέψεις που προηγήθηκαν.
Το μέγεθος των εθνικών πόρων που κινητοποιείται έχει αυξηθεί εντυπωσιακά. Από τα 5,6 δισ. ευρώ το 2019 βρίσκεται φέτος στα 16,7 δισ. ευρώ.
Οι πόροι παίρνουν τις εξής μορφές:
- Έργα ύδρευσης
- Κοινωνικές υποδομές
- Επενδύσεις στην τεχνητή νοημοσύνη και την καινοτομία
- Στήριξη της βιομηχανίας και των ΜμΕ
- Παρεμβάσεις για στέγαση
- Αντιμετώπιση του Δημογραφικού
- Ενεργειακή ανθεκτικότητα
Η αρχιτεκτονική του προγράμματος στηρίζεται σε έξι πυλώνες:
- Κοινωνική συνοχή
- Υποδομές και μεταφορές
- Πολιτική προστασία και κλιματική κρίση
- Καινοτομία και ανταγωνιστικότητα
- Ψηφιακός μετασχηματισμός
- Πράσινη ανάπτυξη
Η υλοποίηση περνά μέσα από 20 Τομεακά Προγράμματα υπουργείων, 13 Περιφερειακά και 4 Ειδικά Προγράμματα.
Ο σχεδιασμός συνδέεται άμεσα με την Εθνική Στρατηγική για την Τοπική και Περιφερειακή Ανάπτυξη, ώστε τα κονδύλια να κατευθύνονται εκεί όπου υπάρχουν πραγματικές ανάγκες και αναπτυξιακές ευκαιρίες.
Εμβληματικά έργα και σύγχρονο κράτος
Στο δικό του Τομεακό Πρόγραμμα το υπουργείο Εθνικής Οικονομίας εντάσσει την ανάπλαση της Διεθνούς Έκθεσης Θεσσαλονίκης, το Πολυκαναλικό Σύστημα Ενημέρωσης και Εξυπηρέτησης Πολιτών, την αξιοποίηση της δημόσιας ακίνητης περιουσίας και την κατασκευή της ευρωπαϊκής δορυφορικής υποδομής GOVSATCOM Hub, έργα διαφορετικού χαρακτήρα και
κλίμακας, που ενισχύουν τις υποδομές της χώρας και εκσυγχρονίζουν τη λειτουργία του κράτους.
Πίσω από τα ποσά υπάρχει σαφής στόχευση αποτελεσμάτων. Το πρόγραμμα φιλοδοξεί να προσθέσει νέες θέσεις εργασίας πέρα από τις 560.000 που ήδη δημιουργήθηκαν, να μειώσει περαιτέρω την ανεργία που κινείται κοντά στο 8% και να ενισχύσει τις εξαγωγές, τη βιομηχανική παραγωγή και τις ψηφιακές συναλλαγές μέσω του gov.gr.
Σημαντική είναι και η μεταρρύθμιση του θεσμικού πλαισίου με τον Νόμο 5264/2025, που εισάγει ενιαίους κανόνες για ταχύτερες διαδικασίες, καλύτερη αξιολόγηση και ελέγχους με διαφάνεια και λογοδοσία. Η έμφαση, όπως τονίστηκε, δεν είναι πόσα έργα εντάσσονται, αλλά πόσα ολοκληρώνονται, πότε παραδίδονται και τι αλλάζουν στην πραγματική ζωή.
Όπως το έθεσε ο αναπληρωτής Υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών κ. Παπαθανάσης, στην πρόσφατη εκδήλωση, το τελικό κριτήριο παραμένει ένα: το κατά πόσο η ανάπτυξη θα γίνει αισθητή στην κοινωνία ή, «το μέρισμα της ανάπτυξης να το εισπράττει η κοινωνία σε κάθε Περιφέρεια και κάθε Δήμο και να βελτιώνει την καθημερινότητα του πολίτη όπου κι αν ζει»
Επίσης ενεργοποιήθηκε ένα μεγάλο χρηματοδοτικό πακέτο από την Ευρωπαϊκή Ένωση (ύψους άνω των 8 δισ. ευρώ για την περίοδο έως το 2032) για το περιβάλλον, την ανάπτυξη και την κοινωνική συνοχή.
Τα 3 βασικά ταμεία που το απαρτίζουν:
3) Ταμείο Εκσυγχρονισμού (Modernization Fund): Με προϋπολογισμό 1,6 δισ. ευρώ, εστιάζει στην πράσινη αναβάθμιση της ακτοπλοΐας (ηλεκτρικά ferry boats) και στην αναβάθμιση ενεργειακών δικτύων.
4) Κοινωνικό Κλιματικό Ταμείο: Με προϋπολογισμό 4,7 δισ. ευρώ για παρεμβάσεις όπως το "Εξοικονομώ", αναβάθμιση των ΜΜΜ (Μετρό, ηλεκτρικά λεωφορεία) και απευθείας ενίσχυση ευάλωτων νοικοκυριών.
5) Ταμείο Απανθρακοποίησης Νήσων: Με προϋπολογισμό 1,7 δισ. ευρώ για έργα καθαρής ενέργειας.
Επίσης η ανάπτυξη θα ενισχυθεί από:
6) Εθνικό Επενδυτικό Ταμείο (Ελληνικό Ταμείο Καινοτομίας και Υποδομών) το οποίο έχει τεθεί σε πλήρη λειτουργία ως βασικός αναπτυξιακός μοχλός του Υπερταμείου με σκοπό τη χρηματοδότηση κλάδων αιχμής. Αρχικός στόχος του είναι η κινητοποίηση επενδύσεων που ξεπερνούν το 1 δισ. ευρώ, με έμφαση σε τεχνολογίες και ψηφιακές υποδομές.
7) Νέο Ευρωπαϊκό Ταμείο Ανταγωνιστικότητας: η Ελλάδα αναμένεται να αντλήσει έως 10 δισ. ευρώ τα οποία δεν θα κατευθυνθούν σε κλασικές δράσεις τύπου ΕΣΠΑ, αλλά σε δράσεις έρευνας, καινοτομίας και συνεργασίας πανεπιστημίων με επιχειρήσεις.
* Ο Μιχάλης Δρίτσας είναι στέλεχος του υπουργείου Οικονομικών και εργάζεται στη Γενική Γραμματεία ΕΣΠΑ.
