Μέχρι πριν από λίγα χρόνια, η πρόληψη σήμαινε ένα ετήσιο check-up, μια επίσκεψη στον γιατρό όταν εμφανιζόταν κάποιο σύμπτωμα και την υπενθύμιση ότι «πρέπει να προσέχουμε περισσότερο». Σήμερα, όμως, η πρόληψη μεταφέρεται κυριολεκτικά στην παλάμη του χεριού μας. Ένα smartwatch μπορεί να ανιχνεύσει μια καρδιακή αρρυθμία, μια εφαρμογή στο κινητό να υπενθυμίσει τη λήψη φαρμάκων ή τον εμβολιασμό, ενώ αισθητήρες καταγράφουν σε πραγματικό χρόνο κρίσιμες παραμέτρους της υγείας.
Η ψηφιακή τεχνολογία δεν αντικαθιστά τον γιατρό. Αλλάζει, όμως, τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε την πρόληψη, μετατρέποντάς την από μια περιστασιακή διαδικασία σε μια συνεχή παρακολούθηση της υγείας.
Από την «αντίδραση» στην πρόληψη
Η σύγχρονη ιατρική μετατοπίζεται σταδιακά από την αντιμετώπιση της νόσου στην έγκαιρη ανίχνευση των παραγόντων κινδύνου. Οι φορητές συσκευές (wearables), τα έξυπνα ρολόγια και οι εφαρμογές υγείας επιτρέπουν πλέον την καθημερινή καταγραφή δεδομένων, όπως:
- καρδιακός ρυθμός,
- επίπεδα φυσικής δραστηριότητας,
- ποιότητα ύπνου,
- κορεσμός οξυγόνου,
- δείκτες στρες ή μεταβλητότητας του καρδιακού ρυθμού (HRV),
- θερμοκρασία σώματος.
Οι πληροφορίες αυτές, όταν αξιολογούνται σωστά, μπορούν να εντοπίσουν αλλαγές πολύ πριν εμφανιστούν κλινικά συμπτώματα.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η ανίχνευση επεισοδίων κολπικής μαρμαρυγής μέσω έξυπνων ρολογιών. Πρόκειται για μια συχνή καρδιακή αρρυθμία που αυξάνει σημαντικά τον κίνδυνο εγκεφαλικού επεισοδίου, αλλά πολλές φορές δεν προκαλεί εμφανή συμπτώματα. Σε αρκετές περιπτώσεις, η ειδοποίηση μιας συσκευής αποτέλεσε την αφορμή ώστε ο χρήστης να επισκεφθεί καρδιολόγο και να διαγνωστεί εγκαίρως.
Η παρακολούθηση γίνεται καθημερινή
Οι τεχνολογικές εξελίξεις είναι ακόμη πιο εντυπωσιακές για τους ανθρώπους που ζουν με χρόνια νοσήματα.
Οι ασθενείς με σακχαρώδη διαβήτη χρησιμοποιούν πλέον συστήματα συνεχούς καταγραφής γλυκόζης (Continuous Glucose Monitoring - CGM), τα οποία μετρούν τα επίπεδα σακχάρου όλο το 24ωρο χωρίς επαναλαμβανόμενα τρυπήματα στο δάχτυλο.
Αντίστοιχα, έξυπνα πιεσόμετρα, ψηφιακές ζυγαριές και συσκευές παρακολούθησης της αναπνευστικής λειτουργίας επιτρέπουν στους γιατρούς να παρακολουθούν ασθενείς με υπέρταση, καρδιακή ανεπάρκεια ή χρόνια πνευμονοπάθεια ακόμη και από απόσταση, εντοπίζοντας έγκαιρα πιθανές επιδεινώσεις.
Η τηλεπαρακολούθηση μειώνει τις άσκοπες επισκέψεις στα νοσοκομεία και συμβάλλει στην ταχύτερη παρέμβαση όταν χρειάζεται.
Οι εφαρμογές που αλλάζουν τις συνήθειες
Η πρόληψη δεν αφορά μόνο τη διάγνωση μιας ασθένειας αλλά και την αλλαγή συμπεριφοράς.
Οι εφαρμογές υγείας υπενθυμίζουν:
- τη λήψη φαρμάκων,
- τα προγραμματισμένα εμβόλια,
- τις προληπτικές εξετάσεις,
- τη σωματική άσκηση,
- την κατανάλωση νερού,
- την ποιότητα του ύπνου.
Μάλιστα, αρκετές μελέτες δείχνουν ότι οι άνθρωποι είναι περισσότερο συνεπείς όταν λαμβάνουν καθημερινές εξατομικευμένες υπενθυμίσεις, σε σύγκριση με τις γενικές συμβουλές που δέχονται κατά τη διάρκεια μιας ιατρικής επίσκεψης.
Η τεχνητή νοημοσύνη στην υπηρεσία της πρόληψης
Το επόμενο βήμα είναι η αξιοποίηση της τεχνητής νοημοσύνης.
Συστήματα AI μπορούν ήδη να αναλύουν τεράστιους όγκους δεδομένων που προέρχονται από φορητές συσκευές και ηλεκτρονικούς φακέλους υγείας, εντοπίζοντας πρότυπα που δύσκολα θα αναγνώριζε ο άνθρωπος.
Στο μέλλον, η τεχνητή νοημοσύνη θα μπορεί να εκτιμά με μεγαλύτερη ακρίβεια τον ατομικό κίνδυνο εμφάνισης διαβήτη, καρδιαγγειακών νοσημάτων ή άλλων χρόνιων παθήσεων και να προτείνει εξατομικευμένες παρεμβάσεις πριν εμφανιστεί η νόσος.
Η μετάβαση από τη θεραπεία στην πρόβλεψη αποτελεί μία από τις σημαντικότερες αλλαγές που φέρνει η ψηφιακή υγεία.
Υπάρχουν και όρια
Παρά τα σημαντικά οφέλη, οι ειδικοί επισημαίνουν ότι τα wearables και οι εφαρμογές υγείας δεν αποτελούν διαγνωστικά εργαλεία.
Οι μετρήσεις ενδέχεται να παρουσιάζουν αποκλίσεις, ενώ μια ειδοποίηση δεν σημαίνει απαραίτητα ότι υπάρχει κάποιο σοβαρό πρόβλημα. Αντίστοιχα, η απουσία ειδοποίησης δεν αποκλείει την ύπαρξη μιας πάθησης.
Η ερμηνεία των δεδομένων πρέπει πάντοτε να γίνεται σε συνεργασία με επαγγελματίες υγείας, ώστε να αποφεύγονται τόσο οι άσκοπες ανησυχίες όσο και η ψευδής αίσθηση ασφάλειας.
Παράλληλα, σημαντικό ζήτημα παραμένει η προστασία των προσωπικών δεδομένων. Οι πληροφορίες υγείας συγκαταλέγονται στις πλέον ευαίσθητες κατηγορίες δεδομένων και η ασφαλής διαχείρισή τους αποτελεί βασική προϋπόθεση για την ανάπτυξη της ψηφιακής ιατρικής.
Το μέλλον είναι πιο προσωπικό
Η υγεία περνά σταδιακά από το νοσοκομείο στο σπίτι και από το ετήσιο check-up στη συνεχή παρακολούθηση. Ο πολίτης αποκτά πιο ενεργό ρόλο στη διαχείριση της υγείας του, έχοντας στη διάθεσή του εργαλεία που πριν από λίγα χρόνια θεωρούνταν επιστημονική φαντασία.
Η τεχνολογία από μόνη της δεν μπορεί να αποτρέψει κάθε ασθένεια. Μπορεί, όμως, να λειτουργήσει ως ένας πολύτιμος «σύμμαχος», ενισχύοντας την πρόληψη, διευκολύνοντας την έγκαιρη διάγνωση και βοηθώντας τους ανθρώπους να λαμβάνουν πιο ενημερωμένες αποφάσεις για την υγεία τους.
Σε μια εποχή όπου οι χρόνιες παθήσεις αυξάνονται και τα συστήματα υγείας δέχονται ολοένα μεγαλύτερες πιέσεις, η πρόληψη ίσως να μην ξεκινά πλέον από το ιατρείο, αλλά από την οθόνη του κινητού που έχουμε καθημερινά στην τσέπη μας.
