Στα ρίσκα που αντιμετωπίζουν οι ελληνικές τράπεζες και γενικότερα ο χρηματοπιστωτικός κλάδος της Ευρωζώνης αναφέρεται αναλυτικά η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, στην έκθεση Financial Stability Review .
Εν μέσω της γεωπολιτικής αστάθειας από τον πόλεμο στη Μέση Ανατολή, η Φρανκφούρτη υποστηρίζει μεν πως oi τράπεζες της Ευρωζώνης εμφανίζονται σήμερα πιο ανθεκτικές σε σχέση με προηγούμενα χρόνια, αλλά υπογραμμίζει πως οι ενεργειακές αναταράξεις και η μεταβλητότητα στις αγορές μπορούν να δοκιμάζουν τις αντοχές του χρηματοπιστωτικού κλάδου στην Ευρώπη.
Στη μακροσκελή έκθεση της ΕΚΤ, σημειώνεται πως τα παρατεταμένη γεωπολιτική κρίση μπορεί να οδηγήσει σε χαμηλότερη ανάπτυξη, υψηλότερο πληθωρισμό και νέα πίεση στα επιτόκια, παράγοντες που μπορούν να επιδράσουν σημαντικά προς την ευρωπαϊκή οικονομία.
Για την Ελλάδα -αν και η έκθεση δεν κάνει ξεχωριστή αναφορά στη χώρα μας- αξίζει να σημειωθεί πως παρά τη θετική πορεία που έχουν οι τράπεζες τα τελευταία χρόνια, παραμένουν οι κίνδυνοι καθώς η ελληνική οικονομία εξακολουθεί να επηρεάζεται έντονα από το κόστος ενέργειας, τις γεωπολιτικές εξελίξεις και τη δυναμική του τουρισμού.
Σε αυτό το πλαίσιο, η ΕΚΤ σημειώνει πως οι ευρωπαϊκές τράπεζες έχουν μικρή απευθείας έκθεση στην αγορά της Μέσης Ανατολής, μόλις το 0,6% του συνολικού ενεργητικού τους.
Ωστόσο, η έκθεση υπογραμμίζει πως μια παρατεταμένη κρίση στη Μέση Ανατολή «μπορούσε να έχει σημαντικές δευτερογενείς επιπτώσεις, ιδίως για τις επιχειρήσεις της ζώνης του ευρώ που δραστηριοποιούνται σε τομείς ευαίσθητους ταυτόχρονα στο εμπόριο, την ενέργεια και τα επιτόκια, όπως η μεταποιητική βιομηχανία, το χονδρικό και λιανικό εμπόριο ή ο τομέας της ηλεκτρικής ενέργειας».
Για την Ελλάδα, ένα τέτοιο σενάριο θα μπορούσε να επηρεάσει κυρίως επιχειρήσεις μεταφορών, τουρισμού, ενέργειας και εμπορίου, δηλαδή τομείς στους οποίους οι ελληνικές τράπεζες έχουν σημαντική πιστωτική έκθεση.
Ακόμα, η ΕΚΤ σημειώνει πως πιέσεις στο κόστος διαβίωσης λόγω των υψηλότερων τιμών της ενέργειας και του πληθωρισμού ενδέχεται να αποδυναμώσουν την ικανότητα εξυπηρέτησης του χρέους των νοικοκυριών, ιδίως μεταξύ των ομάδων χαμηλότερου εισοδήματος.
Τα μηνύματα για τον μη τραπεζικό κλάδο
Η έκθεση κάνει εκτενή αναφορά για τον μη τραπεζικό κλάδο, δηλαδή το «σκιώδες» χρηματοπιστωτικό σύστημα που αφορά -μεταξύ άλλων- επενδυτικά funds, ασφαλιστικές εταιρείες συνταξιοδοτικά ταμεία, εταιρείες leasing/factoring.
Πρόκειται για τομείς στους οποίους οι ελληνικές τράπεζες κάνουν σημαντικά «ανοίγματα» τους τελευταίους μήνες, με εξαγορές, συνέργειες και άλλα, ακολουθώντας το μοντέλο του «universal bank» που ακολουθείται και στις μεγάλες αγορές της Ευρώπης.
Η έκθεση σημειώνει πως τα χαρτοφυλάκια των non-banks παρουσιάζουν υψηλή συγκέντρωση σε αμερικανικά assets με «τραβηγμένες» αποτιμήσεις. Αυτό τα εκθέτει διπλά: σε κίνδυνο απωλειών αποτίμησης και σε κίνδυνο από διακυμάνσεις συναλλαγματικών ισοτιμιών.
Ακόμα, σημειώνεται πως η αυξανόμενη διασύνδεση μεταξύ τραπεζών και non-banks δημιουργεί κίνδυνο spillover. Οι τράπεζες αντλούν χρηματοδότηση από non-banks (overnight deposits, repos, term deposits) — και αυτή η χρηματοδότηση αξιολογείται ως δυνητικά ασταθής σε περίπτωση κρίσης.
«Δείχνοντας» στο ότι ο συστημικός κίνδυνος μετατοπίζεται από την παραδοσιακή τραπεζική προς τον το «σκιώδες» χρηματοπιστωτικό σύστημα, η ΕΚΤ σημειώνει πως «ευπάθειες στους μη τραπεζικούς οργανισμούς, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που δραστηριοποιούνται στις ιδιωτικές αγορές, θα μπορούσαν να ενισχύσουν τις πιέσεις στις χρηματοπιστωτικές αγορές και να αυξήσουν τον κίνδυνο spillover μεταξύ διαφορετικών τομέων».
Οι 3 τομείς ευαλωτότητας
Παρουσιάζοντας τις τρεις μεγαλύτερες ευαλωτότητες που αντιμετωπίζει το χρηματοπιστωτικό σύστημα της Ευρωζώνης, η έκθεση αναφέρει τα εξής:
Γεωπολιτικές και δημοσιονομικές προκλήσεις
- Περαιτέρω κλιμάκωση ή/και παρατεταμένες γεωπολιτικές εντάσεις θα μπορούσαν να πιέσουν τις παγκόσμιες ενεργειακές αγορές, με σημαντικές επιπτώσεις στην ανάπτυξη, τον πληθωρισμό και τα επιτόκια.
- Οι αποτιμήσεις στις αγορές μετοχών και εταιρικών ομολόγων υποχώρησαν μετά το ξέσπασμα του πολέμου στη Μέση Ανατολή, αλλά παραμένουν υψηλές σε ιστορικούς όρους και εκτεθειμένες σε κίνδυνο απότομης ανατιμολόγησης.
- Η δημοσιονομική δυνατότητα για απορρόφηση των επιπτώσεων του πολέμου στα έξοδα νοικοκυριών και επιχειρήσεων μπορεί να περιορίζεται από τα επιβαρυμένα δημόσια οικονομικά σε ορισμένες χώρες.
- Δημοσιονομικές αποκλίσεις ή αρνητικές δευτερογενείς επιπτώσεις από δημοσιονομικά σοκ σε άλλες μεγάλες ανεπτυγμένες οικονομίες θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε παγκόσμια ανατιμολόγηση του κρατικού κινδύνου.
- Οι ανησυχίες των επενδυτών σχετικά με την ανατρεπτική επίδραση της τεχνητής νοημοσύνης ή πιθανή απογοήτευση από αυτήν θα μπορούσαν να πιέσουν περαιτέρω τμήματα της αγοράς με έκθεση σε assets που σχετίζονται με την AI, ιδιαίτερα στις ιδιωτικές αγορές.
Non-banks και private markets
- Τα επενδυτικά κεφάλαια έχουν αντέξει σχετικά καλά την αναταραχή στις αγορές, αλλά ενδέχεται να αντιμετωπίσουν εκροές σε ένα περιβάλλον αυξημένης γεωοικονομικής αβεβαιότητας.
- Περαιτέρω πιέσεις στις αδιαφανείς και διασυνδεδεμένες ιδιωτικές αγορές μπορεί να προκαλέσουν αρνητικές επιπτώσεις εμπιστοσύνης και μεταφορά πιέσεων προς τις δημόσιες αγορές.
- Οι υψηλές αποτιμήσεις και η συγκέντρωση επενδύσεων στις χρηματοπιστωτικές αγορές εξακολουθούν να αποτελούν ευπάθειες για τα χαρτοφυλάκια των μη τραπεζικών οργανισμών.
Η μείωση των διαθεσίμων σε μετρητά και οι σημαντικές αναντιστοιχίες ρευστότητας σε ορισμένα ανοιχτού τύπου επενδυτικά funds τα καθιστούν ευάλωτα σε σοκ εξαγορών. - Θύλακες αυξημένης χρηματοοικονομικής και συνθετικής μόχλευσης σε ορισμένες οντότητες, κυρίως hedge funds, μπορεί να εντείνουν τον κίνδυνο χρηματοπιστωτικής μετάδοσης.
Ανθεκτικότητα των τραπεζών
- Η ικανότητα των τραπεζών της Ευρωζώνης να απορροφήσουν μελλοντικά σοκ υποστηρίζεται από τη δυναμική κερδοφορίας και τα ισχυρά κεφαλαιακά και ρευστοποιήσιμα αποθέματα.
- Οι αυξανόμενες διασυνδέσεις του χρηματοπιστωτικού τομέα μπορεί να προκαλέσουν μεταφορά πιέσεων από τον τομέα της μη τραπεζικής χρηματοπιστωτικής διαμεσολάβησης προς τις τράπεζες της Ευρωζώνης, κυρίως μέσω της χρηματοδότησης.
- Παρότι η άμεση έκθεση των τραπεζών της Ευρωζώνης στη Μέση Ανατολή είναι περιορισμένη, οι δευτερογενείς επιπτώσεις μπορεί να είναι σημαντικές καθώς το σοκ μεταδίδεται στην πραγματική οικονομία.
- Οι τράπεζες με υψηλή έκθεση σε κλάδους ευαίσθητους στο εμπόριο, την ενέργεια και τα επιτόκια ενδέχεται να
- αντιμετωπίσουν επιδείνωση της ποιότητας ενεργητικού σε περίπτωση παρατεταμένης γεωοικονομικής πίεσης.
Ένα σοκ στο κόστος ζωής, ασθενέστερη του αναμενομένου ανάπτυξη και επιδείνωση των συνθηκών στην αγορά εργασίας θα μπορούσαν να διαβρώσουν την ικανότητα εξυπηρέτησης χρέους ορισμένων νοικοκυριών.
