Ως ένα ακραίο και ιστορικών διαστάσεων μετεωρολογικό γεγονός περιγράφει ο Κώστας Λαγουβάρδος τον καύσωνα που πλήττει τη Δυτική και Κεντρική Ευρώπη, επισημαίνοντας ότι δεν είναι μόνο οι απόλυτες θερμοκρασίες που προκαλούν ανησυχία, αλλά κυρίως η ασυνήθιστα μεγάλη διάρκειά του.
Μιλώντας στο Liberal, ο διευθυντής Ερευνών του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών τονίζει ότι η Ευρώπη βρίσκεται αντιμέτωπη με το αποτύπωμα της κλιματικής αλλαγής, προειδοποιώντας για επιπτώσεις στην ανθρώπινη υγεία, την αγροτική παραγωγή, τον τουρισμό και την ανάγκη άμεσης προσαρμογής των πόλεων σε νέα, πιο ακραία δεδομένα.
Συνέντευξη στον Γιώργο Κακούση
Κύριε Λαγουβάρδο, θα ήθελα να μας πείτε πώς αξιολογείτε τα γεγονότα τα οποία συμβαίνουν στην κεντρική και δυτική Ευρώπη. Είναι σπάνιο αυτό το οποίο συμβαίνει;
Ναι, είναι σπάνιο. Είναι σπάνιο σίγουρα όσον αφορά τις απόλυτες θερμοκρασίες οι οποίες σε πολλές περιπτώσεις ήδη έχουν καταρρίψει ρεκόρ δεκαετιών.
Αλλά αυτό που είναι ακόμα πιο σπάνιο είναι η διάρκεια. Δηλαδή, στη Γαλλία για παράδειγμα, που αυτή τη στιγμή πλήττεται περισσότερο από το συγκεκριμένο κύμα καύσωνα, έχει ξεκινήσει από τις 17 Ιουνίου να βλέπει θερμοκρασίες που είναι πάνω από 40 βαθμούς.
Η Ισπανία έχει επίσης επίμονα υψηλές θερμοκρασίες, αλλά οι Ισπανοί είναι πιο συνηθισμένοι στις ζέστες. Επομένως, μιλάμε για πολύ ακραίες θερμοκρασίες και όπως δείχνουν τα στοιχεία, η κατάσταση θα συνεχιστεί με κάποιες μικρές αυξομοιώσεις της θερμοκρασίας μέχρι και το τέλος του μήνα ή ίσως και τις πρώτες ημέρες του Ιουνίου. Δηλαδή, θα συμπληρωθούν δύο εβδομάδες με πάρα πολύ υψηλές θερμοκρασίες στη Δυτική και στην Κεντρική Ευρώπη.
Μάλιστα στην Κεντρική Ευρώπη θα ανέβουμε όμως περισσότερο προς το τέλος της εβδομάδας.Τότε θα δούμε και εκεί τις πάρα πολύ υψηλές θερμοκρασίες.
Επομένως, ναι, είναι μια κατάσταση που έχει ξεφύγει πάρα πολύ από τα συνηθισμένα τόσο ως προς την έντασή της όσο και ως προς τη διάρκειά της. Εδώ θα προσθέσουμε ότι είναι ο δεύτερος καύσωνας σε αυτές τις περιοχές γιατί τη τελευταία εβδομάδα του Μαΐου είχαμε έναν πολύ πρώιμο καύσωνα με πολύ υψηλή θερμοκρασία σε αυτές τις περιοχές, δηλαδή, Αγγλία, Κάτω Χώρες, Γαλλία, Βόρεια Ιταλία και Ισπανία βέβαια.
Θα το χαρακτηρίζατε ως ένα μετεωρολογικό γεγονός ιστορικών διαστάσεων; Οι μετεωρολόγοι θα το καταγράψετε ως ένα πολύ ακραίο φαινόμενο;
Έτσι νομίζω. Θα κάνουμε την αποτίμηση προφανώς όπως στο εξωτερικό, όπου ξεκίνησε η γαλλική μετεωρολογική υπηρεσία να ανακοινώνει τα ρεκόρ που πέφτουν. Το 20% της χώρας ζει σε πάνω από 40 βαθμούς που είναι πολύ μεγάλο ποσοστό για την έκταση της χώρας. Πιστεύω ότι θα είναι ένα ακραίο γεγονός που θα το αποτιμήσουμε στις αρχές Ιουλίου που έχει τελειώσει. Αλλά όπως δείχνουν τα στοιχεία και η συμπεριφορά των θερμοκρασιών αλλά και τα προγνωστικά που δείχνουν μια μεγάλη βεβαιότητα για τις επόμενες ημέρες, μας κάνουν να μιλάμε για μια ιστορική κατάσταση υψηλών θερμοκρασιών.
Η αιτία αυτού του φαινομένου είναι εύκολα εξηγήσιμη για εσάς τους επιστήμονες;
Η επιμονή είναι που μας παραξενεύει. Να έχεις μια θερμή εισβολή που συνδέεται με την κυκλοφορία βαρομετικών χαμηλών στον Ατλαντικό και να ανεβαίνουν θερμές μάζες προς την Ευρώπη, το έχουμε δει, προφανώς, στο παρελθόν.
Τώρα είναι σαν να μπλοκάρεται το σύστημα και να κολλάει για μέρες, να παραμένει αυτή η κατάσταση και αυτή είναι που δημιουργεί το πρόβλημα. Αυτό είναι που μας ανησυχεί και μας δείχνει ότι οι αλλαγές που παγιώνονται λόγω της κλιματικής κρίσης αρχίζουν και δημιουργούν καταστάσεις τις οποίες δεν τις είχαμε δει στον παρελθόν.
Γιατί στον παρελθόν είχαμε κάποιες περιόδους με καύσωνες, όχι σε αυτό το επίπεδο αλλά η διάρκεια ξεφεύγει πάρα πολύ από τα κανονικά.
Να δούμε λίγο ποιες από τις επιπτώσεις του φαινομένου σας προβληματίζουν περισσότερο;
Καταρχάς την ανθρώπινη υγεία. Οι άνθρωποι, ειδικά σε αυτές τις χώρες που δεν έχουν -πέρα από τους χώρους γραφείων- κλιματισμό, τα περισσότερα σπίτια, ειδικά στα πιο παλιά, σε πολλές χώρες δεν έχουν κλιματισμό θα ταλαιπωρηθούν πάρα πολύ.
Σταδιακά θα ανεβαίνουν και οι ελάχιστες θερμοκρασίες η θερμότητα που συσσωρεύεται την ημέρα ειδικά στην άσφαλτο όταν μιλάμε για μεγάλες πόλεις, θα κρατήσει ψηλά τη θερμοκρασία και μέσα στη νύχτα. Για παράδειγμα, 25-26 βαθμοί ελάχιστη θερμοκρασία είναι πολύ υψηλή για αυτές τις περιοχές. Επομένως, το πρώτο πρόβλημα θα είναι οι επιπτώσεις της υγείας και σε πιθανότατα οι θάνατοι.
Έχουν ανακοινωθεί ήδη θάνατοι, αλλά η εκτίμησή μας δυστυχώς είναι ότι όσο περνούν οι ημέρες και συσσωρεύεται αυτή η κατάσταση, θα επηρεάζεται η ανθρώπινη υγεία. Από εκεί και πέρα, είμαι σίγουρος ότι θα έχουμε επίπτωση στην αγροτική παραγωγή. Και στους παλιότερους καύσωνες που έχουμε δει στην περιοχή, είχαμε καταστροφές καλλιεργειών. Επιπτώσεις θα υπάρχουν και στον τουρισμό, γιατί κάποιος δύσκολα θα ταξιδέψει. Συνεπώς, μιλάμε -μετά την ανθρώπινη υγεία φυσικά- για σημαντικές επιπτώσεις σε πολλούς τομείς της Οικονομίας.
Και μην ξεχνάμε ότι αυτές οι θερμοκρασίες θα ξεράνουν εντελώς την καύσιμη ύλη στα δάση και είναι μεγάλος ο κίνδυνος μεγάλων πυρκαγιών όπως αυτές που είδαμε σε Ισπανία και στη Γαλλία, παρόμοιες και αυτές του 2022.
Αυτό το φαινόμενο δημιουργεί την ανάγκη επιτάχυνσης στα χάραξη περιβαλλοντικών πολιτικών;
Η μακροπρόθεσμη ανάγκη είναι να περιορίσουμε τις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου ώστε να βάλουμε ένα φρένο στον κλιματική αλλαγή. Αυτό είναι η αιτία που δημιουργεί όλα αυτά τα προβλήματα και πρέπει να δράσουμε παγκόσμια για αυτό. Είναι όμως πολύ δύσκολο γιατί υπάρχουν χώρες που αντιδρούν γιατί θέλουν να αναπτυχθούν και να μπορούν να καταναλώνουν ορυκτά καύσιμα.
Πρέπει να πάμε λοιπόν βραχυπρόθεσμα μέτρα. Πρέπει να κάνουμε τις πόλεις μας, βιώσιμες. Το πρόβλημα είναι στις μεγάλες πόλεις, όχι στις θερμοκρασίες.
Οι χώρες του Νότου και πόλεις του Νότου, όπως Βαρκελώνη, η Αθήνα που το σχεδιάζει, προσπαθούν να δημιουργήσουν μικρά και μεγάλα πάρκα ώστε να μετριάσουν τις επιπτώσεις από τις υψηλές θερμοκρασίες. Οι βορειότερες όμως περιοχές, δεν είχαν τόσο έντονο το πρόβλημα και είναι πίσω σε αυτό τον σχεδιασμό. Αυτό πρέπει να το δούμε τώρα, γιατί οι κλιματικές συνθήκες αλλάζουν και αλλάζουν γρήγορα.
Φαίνεται σαν να υπάρχει μια επιτάχυνση της κλιματικής αλλαγής τουλάχιστον την τελευταία πενταετία στην περιοχή της Ευρώπης. Πρέπει να το δούμε όχι μόνο στη Μεσόγειο, αλλά και στις άλλες χώρες, πώς θα μπορέσουμε να κάνουμε τις χώρες μας πιο βιώσιμες.
Αυτό μπορεί αν έχει πολύ μεγάλο κόστος.
Δεν είναι εύκολο. Κοστίζει. Πρέπει να μονώσουμε τα σπίτια μας. Πρέπει να χρησιμοποιηθεί κλιματισμός όπου γίνεται.
Σε κάποιες περιοχές πρέπει να είναι δύσκολο τεχνικά, όπως για παράδειγμα, στις παλιές πόλεις της δυτικής και κεντρικής Ευρώπης. Επομένως, νομίζω το πρόβλημα γίνεται πολύ δύσκολο και πιο γρήγορα από ό,τι περιμέναμε.
Στη σημερινή περίπτωση η Ελλάδα είναι μάλλον τυχερή.
Ακριβώς. Έχουμε θερμοκρασίες που είναι οριακά πάνω από τις κανονικές τιμές. Έχουμε μελτέμι με μικρότερη ή μεγαλύτερη ένταση σε αυτές τις ημέρες.
Επομένως, βοηθά η κατάσταση να είναι λίγο πιο χαλαρή και για τις επόμενες ημέρες δεν φαίνεται κάποια έντονη θερμή εισβολή. Αλλά αυτό είναι τυχαίο. Θα μπορούσε να είναι λίγο διαφορετική η χρόνια, όπως παράδειγμα το 2023 και το 2024 και να έχουμε εμείς αυτούς τους καύσωνες
Εμείς βιώσαμε μεγάλης διάρκειας καύσωνες τα πέντε τελευταία καλοκαίρια.Τον Ιούνιο φέτος τη γλιτώσαμε.
Η Ελλάδα θα άντεχε μιας τέτοιας διάρκειας φαινόμενο;
Είχαμε ανάλογες περιπτώσεις με 16 μέρες καύσωνα τον Ιούλιο του 2023. Αντέξαμε.
Και αντέξαμε σε ένα μεγάλο βαθμό όσον αφορά την υγεία μας, παρόλο που δεν καταγράφονται οι θάνατοι, δυστυχώς, ως θερμοπληξίες. Αντέξαμε με την έννοια ότι αντιμετωπίζαμε δύσκολες όμως συνθήκες, μέσα στην Αθήνα δεν έπεφτε η θερμοκρασία από τους 29-30 βαθμούς ούτε μέσα στη νύχτα.
Η Ευρώπη και ειδικά η Νότια Ευρώπη, είναι η περιοχή που θερμαίνεται γρηγορότερα από όλες τις άλλες περιοχές και ηπείρους στον πλανήτη μας.
Επομένως, αυτά τα γεγονότα στην Ευρώπη θα τα βλέπουμε συχνότερα. Είναι αυτό που λέμε είναι το αποτύπωμα της κλιματικής αλλαγής.
