Ήμουνα νιος όταν το πρωτάκουσα εξαγγελλόμενο. Και (παρα)γέρασα έκτοτε. Μόνο που…
Πλέον δεν το εξαγγέλλουν μόνο αστοιχείωτοι και ανιστόρητοι δημοσιογράφοι, αλλά και σοβαρότατοι αναλυτές, όπως π.χ. ο κ. Γ. Σεφερτζής, τον διάλογο με τον οποίο συχνά απολαμβάνω σε διάφορες τηλεσυζητήσεις, πρωτίστως στο κανάλι της Ναυτεμπορικής.
Ωστόσο…
Για να προεξαγγελθεί το τέλος της Μεταπολίτευσης πρέπει να οριστεί με ακρίβεια η περίοδος αυτή, μέσα από την ανάδειξη των βασικών παραγόντων και συστατικών της, εκείνων πάντως που καθορίζουν την ιδιαιτερότητά της. Τους πυλώνες της, ωστόσο, ουδείς κάνει το κόπο να τους διερευνήσει και να τους αναδείξει συνολικά.
Ας το επιχειρήσουμε λοιπόν…
Τρεις θεωρώ πως είναι οι εν λόγω βασικοί πυλώνες: Ο θεσμικός, ο κομματικός και ο πολιτικός. Για να μιλήσουμε, δε, για τέλος της Μεταπολίτευσης πρέπει να έχουν καταρρεύσει τουλάχιστον οι δύο εξ αυτών. Ειδικότερα…
Α. Ο θεσμικός πυλώνας
Αυτός έχει να κάνει με τη θεσμικότητα της πολιτικής ζωής της Μεταπολίτευσης, με τη διατήρηση δηλαδή των σταθερών θεσμικών της θεμελίων. Τα οποία ασφαλώς και διατηρούνται ατόφια, θέλω δε να ελπίζω ες αεί. Για να το αντιληφθούμε αυτό θα χρειαστεί να αντιπαραβάλουμε το μεταπολιτευτικό μας σήμερα προς όλες τις προηγούμενες περιόδους της εθνικής δημόσιας ζωής.
Προ λοιπόν του 1974 αυτή χαρακτηριζόταν, κατά πρώτον, από ανατροπές της δημοκρατικής τάξης, είτε ολικώς όπως έγινε το 1967, είτε μερικώς με τις «ημινόθες» εκλογές του 1961, όταν η αυτενέργεια του κρατικού μηχανισμού του μετεμφυλιακού κράτους καταφανώς υπερέβη τόσο τη βούληση του Κωνσταντίνου Καραμανλή όσο και τη σχετική συναίνεση του Γεωργίου Παπανδρέου (την παροχή της οποίας για «λελογισμένη» βία και νοθεία έχω αποδείξει αλλού, με αναφορά μεταξύ άλλων και στη σχετική μαρτυρία του Γιώργου Μυλωνά.)
Κατά δεύτερον χαρακτηρίζονταν από επιτυχείς ή και μη επιτυχείς παρεμβάσεις στην πολιτική ζωή έκθεσμων παραγόντων, όπως του αμερικανικού παράγοντα, που ανέτρεψε την κυβέρνηση Βενιζέλου-Κανελλόπουλου το 1950 (πρέσβης Γκρέιντυ ο οποίος επέβαλε κυβέρνηση εθνικής συμφιλίωσης προς τους ηττημένους του Εμφυλίου), το πραξικόπημα του στρατού το 1951, από κοινού το ξένου παράγοντα και του στέμματος το 1958, όταν διευκολύνθηκε ο Καραμανλής να φτάσει στη συμβιβαστική λύση του Κυπριακού (μαρτυρία στον γράφοντα του Κωνσταντίνου Μητσοτάκη) κλπ.
Τέλος, τρίτον, οι προηγούμενες περίοδοι χαρακτηρίζονταν από θεσμική ασυνέχεια: Ουδέποτε, δηλαδή, μετεβλήθη το Σύνταγμα με αναθεωρητική τήρηση της συνταγματικής τάξης, ενώ το 1928 άλλαξε και ο εκλογικός νόμος χωρίς σεβασμό της.
Σε όλα αυτά η Μεταπολίτευση λειτούργησε με τον διαμετρικά αντίθετο τρόπο, με σεβασμό της συνταγματικής τάξης (ακόμη και τη φοβερή περίοδο 2012-15), χωρίς πραξικοπηματικές εκτροπές και χωρίς έκθεσμες παρεμβάσεις.
Β. Ο κομματικός πυλώνας
Πολλοί ταυτίζουν τη Μεταπολίτευση με τον πλήρη δικομματισμό και τις εναλλαγές μονοκομματικών κυβερνήσεων ΝΔ-ΠΑΣΟΚ. Στη Μεταπολίτευση ασφαλώς υπάρχει πολύ μεγαλύτερη συνέχεια και διάρκεια των κομματικών οντοτήτων σε σχέση με το παρελθόν: ΝΔ, ΠΑΣΟΚ και ΚΚΕ είναι «συνομήλικά» της, ενώ τη μεταπολεμική-προμεταπολιτευτική περίοδο π.χ. ΟΥΤΕ ΕΝΑ κόμμα δεν κατέβηκε συνεχώς από τις εκλογές του 1946 έως αυτές του 1964. Ωστόσο, ο πλήρης δικομματισμός, ως πυρήνας και πυλώνας της Μεταπολίτευσης δείχνει πράγματι να τελειώνει. Μένει ο τρίτος.
Γ. Ο πολιτικός πυλώνας
Αυτός συνίστατο στην κυβερνησιμότητα της χώρας, δηλαδή στην κυβερνητική σταθερότητα που προσέφερε ο πλήρης δικομματισμός (με εξαίρεση τις περιόδους 1989-90 λόγω αναλογικής και 2011-15 λόγω κρίσης). Από την ικανότητα του πολιτικού προσωπικού να διασφαλίσει κυβερνησιμότητα μέσα από συναινέσεις, δηλαδή και χωρίς τις ευκολίες που παρείχε ο πλήρης δικομματισμός, θα κριθεί, επομένως, το αν θα πεθάνει η όχι η (ευλογημένη) μεταπολίτευση. Προς ώρας κινδυνεύει μεν, αλλά είναι κάπως νωρίς για να της εκφωνούνται επικήδειοι…
* Ο καθηγητής Θανάσης Διαμαντόπουλος είναι συγγραφέας του ιστορικού μυθιστορήματος «Υπουργός καρδιάς – Η κατρακύλα», όπου μέσα από την παθιασμένη σχέση ενός ζευγαριού (μετέπειτα πολιτικός ο άντρας, χαρισματική προσωπικότητα η κοπέλα), καθώς και τη δυστοπική εξέλιξη της σχέσης τους, περνάει στο φόντο μισός αιώνας «φλογώδους» ελληνικής πολιτικής ιστορίας: από τις φοβερές ημέρες της Κατοχής έως την κυβερνητική οκταετία του Ανδρέα Παπανδρέου. Το βιβλίο θα κυκλοφορήσει το φθινόπωρο.
