Στις 5 Μαΐου του 2010, τρεις μόλις ημέρες πριν από την ψήφιση του πρώτου μνημονίου, η Αθήνα συγκλονίστηκε από μία από τις πιο σκοτεινές στιγμές της σύγχρονης ιστορίας της. Μια ανείπωτη τραγωδία που σημάδεψε βαθιά τη συλλογική μνήμη.
Στο υποκατάστημα της Marfin στην οδό Σταδίου, η Αγγελική Παπαθανασοπούλου, 32 ετών, έγκυος στο πρώτο της παιδί, ο Επαμεινώνδας Τσακάλης (36 ετών) και η Παρασκευή Ζούλια (35 ετών) έχασαν τη ζωή τους όταν το κτίριο τυλίχθηκε στις φλόγες έπειτα από εμπρηστική επίθεση με μολότοφ.
Οι δράστες, ενσωματωμένοι στη μαζική διαδήλωση κατά των οικονομικών μέτρων που είχαν εξαγγελθεί λίγες ημέρες νωρίτερα, έδρασαν με πλήρη επίγνωση ότι εντός του κτιρίου βρίσκονταν εργαζόμενοι, θέτοντας συνειδητά ανθρώπινες ζωές σε άμεσο κίνδυνο.
Τη στιγμή της επίθεσης, περισσότεροι από είκοσι άνθρωποι βρίσκονταν μέσα στο νεοκλασικό κτίριο. Η φωτιά εξαπλώθηκε ταχύτατα, μετατρέποντας τον χώρο σε παγίδα θανάτου.
Δεκαέξι χρόνια μετά, η υπόθεση εξακολουθεί να παραμένει ανοιχτή πληγή: οι υπεύθυνοι δεν έχουν ταυτοποιηθεί, δεν έχουν συλληφθεί και δεν έχουν λογοδοτήσει. Οι «κουκουλοφόροι» παραμένουν ανώνυμοι και ατιμώρητοι, εντείνοντας το αίσθημα αδικίας.
Το ιστορικό του εμπρησμού
Η 5η Μαΐου 2010 αποτέλεσε μία από τις πιο φορτισμένες ημέρες της περιόδου της ελληνικής δημοσιονομικής κρίσης, καθώς είχε προκηρυχθεί 24ωρη γενική απεργία και μαζικές κινητοποιήσεις στο κέντρο της Αθήνας από τις ΓΣΕΕ, ΑΔΕΔΥ και ΠΑΜΕ.
Οι κινητοποιήσεις εντάσσονταν στο κύμα αντιδράσεων που προκάλεσαν τα αυστηρά μέτρα δημοσιονομικής προσαρμογής στο πλαίσιο της προσφυγής της χώρας στον μηχανισμό στήριξης.
Κατά τη διάρκεια της πορείας, και ενώ το κύριο σώμα των διαδηλωτών κινούνταν επί της οδού Σταδίου προς την Πλατεία Συντάγματος, ομάδα αγνώστων δραστών με καλυμμένα χαρακτηριστικά αποσπάστηκε και επιτέθηκε στο υποκατάστημα της τράπεζας Marfin, στη συμβολή της οδού Σταδίου με παρακείμενο δρόμο (Σταδίου 23).
Σύμφωνα με μαρτυρίες, οι δράστες προκάλεσαν θραύση της υαλοπρόσοψης και εκτόξευσαν εμπρηστικούς μηχανισμούς (βόμβες μολότοφ) στο εσωτερικό του κτιρίου, γεγονός που οδήγησε σε ταχεία εκδήλωση πυρκαγιάς.
Αναφορές εργαζομένων κάνουν λόγο για ενδείξεις έντασης ήδη από τις πρωινές ώρες, όπως απειλητικά συνθήματα στο εξωτερικό του καταστήματος και παρουσία ομάδων με καλυμμένα χαρακτηριστικά στην περιοχή. Ωστόσο, τα στοιχεία αυτά προέρχονται από επιμέρους μαρτυρίες και δεν τεκμηριώνουν με βεβαιότητα την ταυτότητα ή την προέλευση των δραστών, η οποία παραμένει έως σήμερα επισήμως ανεξακρίβωτη.
Η φωτιά επεκτάθηκε γρήγορα στο εσωτερικό του υποκαταστήματος, προκαλώντας έντονη παραγωγή καπνού και τοξικών αερίων. Οι εργαζόμενοι επιχείρησαν να διαφύγουν είτε μέσω των εξόδων είτε κατευθυνόμενοι προς τον φωταγωγό και την οροφή του κτιρίου.
Σε αρκετές περιπτώσεις, η διαφυγή επιτεύχθηκε με αυτοσχέδια μέσα, όπως πρόσβαση σε γειτονικά κτίρια. Παράλληλα, πολίτες που βρίσκονταν στην περιοχή συνέδραμαν σε προσπάθειες απεγκλωβισμού, ενώ διευκολύνθηκε και η πρόσβαση των δυνάμεων της Πυροσβεστικής Υπηρεσίας.
Την ίδια ημέρα καταγράφηκαν και άλλες απόπειρες εμπρηστικών επιθέσεων σε κοντινά καταστήματα, μεταξύ των οποίων και το βιβλιοπωλείο της αλυσίδας Ιανός, οι οποίες, σύμφωνα με μαρτυρίες, δεν ολοκληρώθηκαν έπειτα από αντιδράσεις παρευρισκομένων που επικαλέστηκαν τον κίνδυνο για ανθρώπινες ζωές.
Οι ποινικές διώξεις και καταδίκες
Ως ύποπτος για τον εμπρησμό του υποκαταστήματος της Marfin συνελήφθη ένα άτομο, σε βάρος του οποίου ασκήθηκε ποινική δίωξη για σειρά βαριών κακουργημάτων. Συγκεκριμένα, παραπέμφθηκε ενώπιον της Δικαιοσύνης με κατηγορίες που περιλάμβαναν, μεταξύ άλλων, ανθρωποκτονία από πρόθεση σε ήρεμη ψυχική κατάσταση, κατά συναυτουργία και κατ’ εξακολούθηση (τετελεσμένη και σε απόπειρα), πρόκληση έκρηξης με αποτέλεσμα τον θάνατο και τον κίνδυνο για ανθρώπους και περιουσία, καθώς και κατασκευή και κατοχή εκρηκτικών υλών και φθορά ξένης ιδιοκτησίας με χρήση εκρηκτικών μέσων.
Σύμφωνα με το παραπεμπτικό βούλευμα, η επίθεση φέρεται να τελέστηκε από περισσότερα του ενός πρόσωπα, με δύο ακόμη πιθανούς συναυτουργούς να παραμένουν άγνωστοι και ασύλληπτοι. Παράλληλα, σε δίκη παραπέμφθηκε και δεύτερο άτομο για ξεχωριστό περιστατικό εμπρηστικής επίθεσης στο βιβλιοπωλείο Ιανός, που σημειώθηκε την ίδια ημέρα στην ευρύτερη περιοχή.
Η εκδίκαση της υπόθεσης γνώρισε επανειλημμένες αναβολές και ολοκληρώθηκε τελικά τον Οκτώβριο του 2016, χωρίς να προκύψει καταδικαστική απόφαση για τον εμπρησμό της Marfin. Το Μεικτό Ορκωτό Δικαστήριο Αθηνών έκρινε ομόφωνα αθώο τον βασικό κατηγορούμενο, με το σκεπτικό ότι δεν στοιχειοθετήθηκαν επαρκείς ενδείξεις ενοχής.
Κατά τη διάρκεια της ακροαματικής διαδικασίας, καταθέσεις αυτοπτών μαρτύρων περιέγραψαν την επίθεση ως ενέργεια ομάδας με οργανωμένα χαρακτηριστικά και συντονισμένη δράση, χωρίς ωστόσο να καταστεί δυνατή η ταυτοποίηση των δραστών με τρόπο που να αντέχει στη δικαστική κρίση.
Σημαντικό μέρος των καταθέσεων αφορούσε και τις συνθήκες που επικράτησαν στο πεδίο κατά την εκδήλωση της πυρκαγιάς. Πυροσβέστες που συμμετείχαν στην επιχείρηση κατάσβεσης ανέφεραν ότι, σε επιμέρους περιπτώσεις, αντιμετώπισαν παρεμπόδιση από μικρές ομάδες παρευρισκομένων, την ίδια στιγμή όμως άλλοι διαδηλωτές επιχείρησαν να διευκολύνουν την πρόσβασή τους στον χώρο του συμβάντος.
Σε κάθε περίπτωση, μέχρι σήμερα δεν έχει υπάρξει τελεσίδικη δικαστική απόφαση που να αποδίδει ποινικές ευθύνες σε φυσικά πρόσωπα ως αυτουργούς του εμπρησμού, γεγονός που αφήνει το κρίσιμο αυτό σκέλος της υπόθεσης ουσιαστικά ανεξιχνίαστο σε επίπεδο ποινικής καταδίκης.
