ΗΠΑ και Ιράν κατέληξαν σε προκαταρκτική συμφωνία που, σύμφωνα με τις επίσημες ανακοινώσεις, μπορεί να οδηγήσει στον τερματισμό του πολέμου, αν και σημαντικά ζητήματα παραμένουν ανοικτά και οι διαπραγματεύσεις συνεχίζονται με κάθε πλευρά να επιδιώκει το μέγιστο δυνατό όφελος.
Παρότι το πλαίσιο παραμένει προσωρινό, πρόκειται για τη μεγαλύτερη έως τώρα πρόοδο προς τον τερματισμό της σύγκρουσης, η οποία έχει προκαλέσει χιλιάδες θύματα και ισχυρές αναταράξεις στις διεθνείς αγορές ενέργειας από την έναρξή της, μετά τις κοινές αμερικανοϊσραηλινές επιθέσεις εναντίον του Ιράν τον Φεβρουάριο.
Ο Ντόναλντ Τραμπ δήλωσε μέσω ανάρτησης ότι «η συμφωνία με την Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν έχει πλέον ολοκληρωθεί», ενώ ταυτόχρονα προανήγγειλε το πλήρες άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ και την άρση του αμερικανικού ναυτικού αποκλεισμού, διευκρινίζοντας αργότερα ότι η επαναλειτουργία θα γίνει με την υπογραφή της συμφωνίας, που αναμένεται στις 19 Ιουνίου.
Ο υφυπουργός Εξωτερικών του Ιράν Καζέμ Γαριμπαμπαντί ανέφερε ότι το πλαίσιο προβλέπει τον άμεσο τερματισμό όλων των εχθροπραξιών, συμπεριλαμβανομένων επιχειρήσεων στον Λίβανο. Στο τραπέζι των συνομιλιών βρίσκονται τέσσερις βασικοί άξονες: άρση κυρώσεων, πυρηνικό πρόγραμμα, οικονομική ανασυγκρότηση και μηχανισμός παρακολούθησης εφαρμογής.
Ιρανικά μέσα, μέσω του πρακτορείου MEHR, κάνουν λόγο για μνημόνιο 14 σημείων που περιλαμβάνει αποδέσμευση 24 δισ. δολαρίων, με μέρος των κεφαλαίων να αποδίδεται άμεσα στην Τεχεράνη, καθώς και για επιβολή τελών στα Στενά του Ορμούζ. Παράλληλα αναφέρεται πιθανό πακέτο ανοικοδόμησης ύψους 300 δισ. δολαρίων και αναστολή κυρώσεων στο ιρανικό πετρέλαιο, αν και οι πληροφορίες αυτές δεν έχουν επιβεβαιωθεί επίσημα.
Σε επίπεδο αποτίμησης, διεθνή πρακτορεία εκτιμούν ότι οι ΗΠΑ κερδίζουν αποκλιμάκωση και σταθεροποίηση χωρίς πλήρη επίτευξη των στρατηγικών τους στόχων, καθώς κρίσιμα ζητήματα όπως το πυρηνικό πρόγραμμα και η περιφερειακή επιρροή του Ιράν παραμένουν ανοιχτά. Αντίστοιχα, το Ιράν εμφανίζεται να διατηρεί βασικά εργαλεία ισχύος, παρά τις απώλειες, αλλά υπό έντονη εσωτερική και οικονομική πίεση, με αντιδράσεις ακόμη και από συντηρητικούς κύκλους.
Το Ισραήλ από την πλευρά του εκφράζει έντονες επιφυλάξεις, θεωρώντας ότι η συμφωνία δεν αντιμετωπίζει επαρκώς το πυρηνικό πρόγραμμα και τις περιφερειακές δραστηριότητες της Τεχεράνης, ενώ δηλώνει ότι δεν δεσμεύεται πλήρως από το πλαίσιο. Ο πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου δεν έχει ακόμη τοποθετηθεί επίσημα, την ώρα που συνεχίζονται οι διεργασίες ενόψει της υπογραφής.
Συνολικά, η εικόνα που διαμορφώνεται είναι μιας εύθραυστης προκαταρκτικής συμφωνίας αποκλιμάκωσης, με σημαντικές πολιτικές και γεωστρατηγικές εκκρεμότητες που θα κριθούν στις επόμενες φάσεις των διαπραγματεύσεων.
Τι ανακοίνωσαν οι IRGC για τη συμφωνία με τις ΗΠΑ
Το Σώμα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης του Ιράν δημοσίευσε τη Δευτέρα λίστα με τα 14 σημεία που, όπως υποστηρίζει, περιλαμβάνονται στο μνημόνιο συνεννόησης με τις ΗΠΑ, το οποίο αναμένεται να τεθεί σε ισχύ μετά την υπογραφή του την Παρασκευή.
Σύμφωνα με το IRGC, η συμφωνία περιλαμβάνει:
- Άμεση και οριστική παύση του πολέμου σε όλα τα μέτωπα, συμπεριλαμβανομένης της σύγκρουσης του Ισραήλ με τη Χεζμπολάχ στον Λίβανο
- Δέσμευση των ΗΠΑ να μην παρεμβαίνουν στις εσωτερικές υποθέσεις του Ιράν και να σέβονται την κυριαρχία της Ισλαμικής Δημοκρατίας
- Πλήρη άρση του ναυτικού αποκλεισμού ιρανικών λιμένων και πλοίων από τις ΗΠΑ εντός 30 ημερών
- Δέσμευση των ΗΠΑ για απόσυρση δυνάμεων από την περιοχή γύρω από το Ιράν
- Επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ εντός 30 ημερών, βάσει των ιρανικών συμφωνιών
- Αναστολή των κυρώσεων στην πώληση ιρανικού πετρελαίου, πετροχημικών προϊόντων και παραγώγων, καθώς και πλήρης πρόσβαση του Ιράν στα έσοδα
- Κλήση προς τις ΗΠΑ και τους συμμάχους τους να παρουσιάσουν σχέδια ανοικοδόμησης για το Ιράν, ύψους τουλάχιστον 300 δισ. δολαρίων
- 60 ημέρες διαπραγματεύσεων για την επίτευξη τελικής συμφωνίας για τα πυρηνικά ζητήματα και την πλήρη άρση των πρωτογενών και δευτερογενών κυρώσεων των ΗΠΑ, καθώς και των ψηφισμάτων του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ και του Διοικητικού Συμβουλίου του ΔΟΑΕ
- Επαναβεβαίωση της δέσμευσης του Ιράν, βάσει της Συνθήκης για τη Μη Διάδοση των Πυρηνικών Όπλων, να μην παράγει πυρηνικά όπλα
- Δέσμευση των ΗΠΑ ότι, κατά την περίοδο των διαπραγματεύσεων, δεν θα αυξήσουν τις δυνάμεις τους στην περιοχή και δεν θα επιβάλουν νέες κυρώσεις
- Αποδέσμευση 24 δισ. δολαρίων σε παγωμένα ιρανικά κεφάλαια κατά την τελική περίοδο των 60 ημερών, με το ήμισυ του ποσού να αποδίδεται πριν από την έναρξη των τελικών διαπραγματεύσεων
- Δημιουργία μηχανισμού παρακολούθησης για την εφαρμογή της συμφωνίας
- Η τελική συμφωνία θα εγκριθεί με ψήφισμα του Συμβουλίου Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών
- Οι συζητήσεις για το συμβατικό πυραυλικό πρόγραμμα του Ιράν και την υποστήριξη προς ομάδες αντίστασης εξαιρούνται ρητά από την ατζέντα
Ισραηλινοί αξιωματούχοι δήλωσαν τη Δευτέρα ότι η χώρα δεν δεσμεύεται να αποσύρει τις δυνάμεις της από τον Λίβανο ούτε να σταματήσει τον πόλεμο κατά της Χεζμπολάχ βάσει της συμφωνίας ΗΠΑ–Ιράν.
Την Παρασκευή, ανώτερος αξιωματούχος της κυβέρνησης Τραμπ δήλωσε στο CBS News ότι το Ιράν δεν θα λάβει κανένα μέρος των παγωμένων χρηματοοικονομικών περιουσιακών στοιχείων έως ότου αποδείξει ότι συμμορφώνεται με τις υποχρεώσεις που απορρέουν από τη συμφωνία. Η τοποθέτηση αυτή εγείρει ερωτήματα για το χρονοδιάγραμμα, δεδομένου του ισχυρισμού του IRGC ότι το ήμισυ των δεσμευμένων κεφαλαίων πρέπει να αποδοθεί πριν από την έναρξη των τελικών διαπραγματεύσεων, εντός της περιόδου των 60 ημερών.
«Αν παραδώσουν το πυρηνικό υλικό όπως υποσχέθηκαν, θα λάβουν κάτι. Αν διαλύσουν τα πυρηνικά τους προγράμματα ή τις πυρηνικές τους εγκαταστάσεις, θα λάβουν κάτι άλλο. Αν δεσμευτούν πραγματικά για την περιφερειακή ειρήνη και σταθερότητα, θα λάβουν επιπλέον οφέλη», δήλωσε ο αξιωματούχος, προειδοποιώντας να μην εκλαμβάνονται οι δηλώσεις της ιρανικής κυβέρνησης και των μέσων ενημέρωσης κατά γράμμα, χαρακτηρίζοντάς τες «εγχώρια προπαγάνδα».
