Καθώς περισσότεροι από 80 βουλευτές των Εργατικών καλούν τον πρωθυπουργό Κιρ Στάρμερ να παραιτηθεί, οι πιθανότητες ένας διεκδικητής του αξιώματος να ξεκινήσει επισήμως τη διαδικασία διαδοχής αυξάνονται όσο περνούν οι ώρες. Η «κούρσα» αυτή είναι μια διαδικασία πολύ συγκεκριμένη και τυποποιημένη, αλλά δεν αποκλείει συμμαχίες, «προδοσίες» και εκπλήξεις.
Μέχρι στιγμής, ο Στάρμερ επαναλαμβάνει ότι δεν σκοπεύει να παραιτηθεί, ενώ το απόγευμα ένας ακόμη υφυπουργός της βρετανικής κυβέρνησης - ο τέταρτος στη σειρά - υπέβαλε την παραίτησή του, καθώς η κρίση στην κυβέρνηση των Εργατικών κλιμακώνεται με το πολιτικό μέλλον του πρωθυπουργού να μοιάζει αβέβαιο.
Ο υφυπουργός Υγείας Ζουμπίρ Άχμεντ παραιτήθηκε σε ένδειξη διαμαρτυρίας για την ηγεσία του πρωθυπουργού. «Είναι σαφές ότι, ανεξάρτητα από το μέγεθος των ατομικών επιτευγμάτων και της προόδου, τώρα αυτά υποβαθμίζονται και επισκιάζονται από την έλλειψη ηγεσίας που βασίζεται σε αξίες», τόνισε σε επιστολή παραίτησης που ανήρτησε στο X.
«Είναι σαφές από τις τελευταίες ημέρες ότι ο λαός σε όλο το Ηνωμένο Βασίλειο έχει πλέον χάσει ανεπανόρθωτα την εμπιστοσύνη του σε εσάς ως πρωθυπουργό», πρόσθεσε.
Προηγήθηκαν νωρίτερα σήμερα οι παραιτήσεις του υφυπουργού Δικαιοσύνης Άλεξ Ντέιβις-Τζόουνς, της υφυπουργού την Προστασία και την Αντιμετώπιση της Βίας κατά των Γυναικών και των Κοριτσιών Τζες Φίλιπς και της υφυπουργού Μιάτα Φανμπουλέχ. Στις επιστολές παραίτησής τους εξέφρασαν τη δυσαρέσκειά τους για την ηγεσία Στάρμερ.
Γεγονός είναι ότι, μολονότι κυκλοφορούν πολλά ονόματα δελφίνων, όπως του Άντι Μπέρναμ, δημάρχου του Μάντσεστερ, της πρώην αντιπροέδρου της κυβέρνησης Άντζελα Ρέινερ και του υπουργού Υγείας Γουές Στρίτινγκ, κανένας δεν έχει δηλώσει επισήμως ότι διεκδικεί τη θέση.
Το πρωί, ο Στάρμερ, που ανέλαβε την ηγεσία των Εργατικών το 2020 και εξελέγη πρωθυπουργός τον Ιούλιο του 2024, εξήγησε ότι παραμένει στην εξουσία δεδομένου ότι, σε αυτήν τη φάση, «δεν έχει ενεργοποιηθεί» η διαδικασία αμφισβήτησης και αντικατάστασής του.
Το «κατώφλι» των 81
Για να ξεκινήσει η διαδικασία, δεν απαιτείται πρόταση μομφής. Όποιος αμφισβητεί την εξουσία του αρχηγού του κόμματος και θέλει να διεκδικήσει την πρωθυπουργία θα πρέπει να εξασφαλίσει την υποστήριξη του 20% των βουλευτών (δηλαδή, 81 σε σύνολο 403).
Ο απερχόμενος πρωθυπουργός δεν χρειάζεται να δηλώσει τους 81 που τον στηρίζουν: περιλαμβάνεται αυτομάτως στους υποψηφίους, εκτός και αν αποφασίσει να παραιτηθεί.
Στη συνέχεια οργανώνεται η ψηφοφορία, στην οποία συμμετέχουν τα μέλη των Εργατικών και των συνδικάτων που συνδέονται με το κόμμα, δυνητικά, πολλές εκατοντάδες χιλιάδες άνθρωποι.
Εφόσον ένας υποψήφιος συγκεντρώσει πάνω από το 50% των ψήφων, εκλέγεται. Σε διαφορετική περίπτωση και εφόσον υπάρχουν πολλοί υποψήφιοι, αποκλείεται από τη συνέχεια της διαδικασίας εκείνος που συγκέντρωσε τις λιγότερες ψήφους στον πρώτο γύρο και η διαδικασία συνεχίζεται κατ' αυτόν τον τρόπο, μέχρι που κάποιος να λάβει το 50% των ψήφων.
Να σημειωθεί ότι αν ο Στάρμερ παραιτηθεί από την ηγεσία του κόμματος, μπορεί να παραμείνει πρωθυπουργός μέχρι να ολοκληρωθεί η διαδικασία και να αναδειχθεί ο διάδοχός του. Αυτό ακριβώς συνέβη τον Μάιο του 2007, όταν ο Τόνι Μπλερ, που τότε συμπλήρωνε 10 χρόνια στην εξουσία, ανακοίνωσε ότι θα αποσυρόταν τον επόμενο μήνα, καθώς η ηγεσία του τέθηκε υπό αμφισβήτηση λόγω της στήριξης που παρείχε στον Αμερικανό πρόεδρο Τζορτζ Μπους. Νέος ηγέτης των Εργατικών και πρωθυπουργός εξελέγη στη συνέχεια ο Γκόρντον Μπράουν.
Πώς φτάσαμε εδώ;
Η δημοτικότητα του 63χρονου ηγέτη των Εργατικών έχει καταρρεύσει μετά την άνοδό του στην εξουσία ύστερα από τη μεγάλη νίκη του Εργατικού του Κόμματος στις βουλευτικές εκλογές του 2024, η οποία έφερε το τέλος στη διακυβέρνηση της χώρας από τους Συντηρητικούς επί 14 χρόνια.
Οι επικριτές του το αποδίδουν στα πολλά λάθος βήματά του, τα ολισθήματά του και τις πολεμικές –κυρίως το σκάνδαλο γύρω από τον διορισμό ως πρεσβευτού της Βρετανίας στην Ουάσινγκτον του Πίτερ Μάντελσον, αμφισβητούμενης φυσιογνωμίας των Εργατικών λόγω των σχέσεών του με τον καταδικασθέντα για σεξουαλικά εγκλήματα Τζέφρι Έπστιν.
Η δυσαρέσκεια στους κόλπους του κόμματός του ενισχύθηκε περαιτέρω μετά τις τοπικές εκλογές της περασμένης Πέμπτης. Το Εργατικό Κόμμα έχασε έδαφος από το αντιμεταναστευτικό κόμμα Reform UK του Νάιτζελ Φάρατζ, ακόμη και στα προπύργιά του στη βόρεια Αγγλία και στην Ουαλία. Οι Πράσινοι επίσης, οι οποίοι βρίσκονται πιο αριστερά από τους Εργατικούς, αφαίρεσαν ψήφους από το κόμμα στο Λονδίνο.
Αυτή η πολιτική θύελλα έρχεται σε ένα πλαίσιο οξυμένων διεθνών αναταράξεων από τον πόλεμο στη Μέση Ανατολή και σε εθνικό επίπεδο σε μια ιδιαίτερα ευαίσθητη στιγμή, παραμονή της ομιλίας του βασιλιά Καρόλου ενώπιον του κοινοβουλίου στην οποία θα παρουσιάσει το πρόγραμμα της κυβέρνησης για τη νέα κοινοβουλευτική περίοδο.
Ποιος θα μπορούσε να αντικαταστήσει τον Στάρμερ;
Ενδεχόμενη αποχώρηση του Κιρ Στάρμερ δεν θα οδηγούσε σε βουλευτικές εκλογές, αλλά στην αντικατάστασή του από άλλο στέλεχος των Εργατικών.
Τα βρετανικά μέσα ενημέρωσης αναφέρουν αρκετά ονόματα εδώ και εβδομάδες. Αυτό του Γουες Στρίτινγκ, του υπουργού Υγείας, εμφανίζεται ως η απλούστερη επιλογή. Ο 43χρονος Στρίτινγκ είναι εκλεγμένο μέλος της Βουλής των Κοινοτήτων, κάτι το οποίο αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση για να μπορέσει κάποιος να γίνει πρωθυπουργός.
Επίσης πολλές πιθανότητες θα είχε μια υποψηφιότητα του 56χρονου Άντι Μπέρναμ, του δημάρχου της ευρύτερης περιφέρειας του Μάντσεστερ και πιο δημοφιλούς πολιτικού προσώπου των Εργατικών, σύμφωνα με τις δημοσκοπήσεις. Ωστόσο δεν μπορεί να είναι υποψήφιος καθώς δεν έχει έδρα στο κοινοβούλιο. Η διοργάνωση μιας εκλογής θα μπορούσε να πάρει αρκετούς μήνες και θα προϋπέθετε ένας βουλευτής μιας «σίγουρης» εκλογικής περιφέρειας να παραιτηθεί για να του αφήσει τη θέση του.
Το όνομα της 46χρονης πρώην αντιπροέδρου της κυβέρνησης Άντζελα Ρέινερ αναφέρεται επίσης συχνά στον Τύπο.
