Η πιθανότητα επιστροφής της Τουρκίας στο πρόγραμμα των μαχητικών πέμπτης γενιάς F-35 βρίσκεται και πάλι στο προσκήνιο, καθώς πληροφορίες που βλέπουν το φως της δημοσιότητας περιγράφουν έναν συγκεκριμένο οδικό χάρτη που θα μπορούσε να οδηγήσει στην αποκατάσταση των αμερικανοτουρκικών αμυντικών σχέσεων.
Ωστόσο, όπως προκύπτει από το δημοσίευμα της Τουρκάλας δημοσιογράφου Χαντέ Φιράτ, τίποτα δεν μπορεί να προχωρήσει εάν προηγουμένως δεν επιλυθεί οριστικά το ζήτημα των ρωσικών αντιαεροπορικών συστημάτων S-400, το οποίο εδώ και χρόνια αποτελεί τη βασική αιτία της κρίσης στις σχέσεις Ουάσινγκτον και Άγκυρας.
Η αμερικανική πλευρά εμφανίζεται να έχει ξεκαθαρίσει ότι η υπόθεση των S-400 αποτελεί την απαραίτητη προϋπόθεση για οποιαδήποτε συζήτηση σχετικά με την άρση των κυρώσεων CAATSA, αλλά και για την επανένταξη της Τουρκίας στο πρόγραμμα των F-35.
Οι S-400 παραμένουν το βασικό «αγκάθι»
Σύμφωνα με τις πληροφορίες, οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν αρκούνται πλέον σε διαβεβαιώσεις ότι οι S-400 δεν θα ενεργοποιηθούν ή δεν θα χρησιμοποιηθούν επιχειρησιακά. Αντίθετα, έχουν θέσει ως βασική απαίτηση την πλήρη απομάκρυνση των ρωσικών συστημάτων από το τουρκικό στρατιωτικό απόθεμα.
Παράλληλα, η Ουάσινγκτον ζητά να μην υπάρχει κανένα σύστημα S-400 ή άλλο αντίστοιχο ρωσικής προέλευσης αντιαεροπορικό σύστημα στο τουρκικό έδαφος, ενώ επιδιώκει να εξασφαλίσει και δεσμεύσεις από την Άγκυρα ότι δεν θα προχωρήσει στο μέλλον σε νέα αγορά στρατηγικών οπλικών συστημάτων από τη Ρωσία.
Πρόκειται ουσιαστικά για μια απαίτηση που στοχεύει όχι μόνο στην επίλυση της σημερινής διαφωνίας, αλλά και στην αποτροπή μιας αντίστοιχης κρίσης στο μέλλον.
Η αποθήκευση των συστημάτων δεν θεωρείται λύση
Το δημοσίευμα σημειώνει ότι κατά το προηγούμενο διάστημα εξετάστηκαν διάφορες εναλλακτικές προκειμένου να βρεθεί ένας συμβιβασμός που θα επέτρεπε στις δύο πλευρές να ξεπεράσουν το αδιέξοδο.
Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονταν η διατήρηση των S-400 σε αποθήκες υπό αμερικανική εποπτεία, η αφαίρεση κρίσιμων εξαρτημάτων ή μηχανισμών πυροδότησης, ακόμη και η μόνιμη επιχειρησιακή απενεργοποίησή τους.
Ωστόσο, σύμφωνα με την ίδια πηγή, καμία από αυτές τις επιλογές δεν κρίνεται επαρκής από την Ουάσινγκτον. Η αμερικανική θέση παραμένει αμετάβλητη και προβλέπει ότι οι S-400 πρέπει να απομακρυνθούν πλήρως από την Τουρκία, προκειμένου να εξαλειφθεί κάθε πιθανότητα συνύπαρξης του ρωσικού συστήματος με τα ευαίσθητα τεχνολογικά χαρακτηριστικά των F-35.
Η συγκεκριμένη στάση αντανακλά τη διαχρονική ανησυχία των ΗΠΑ ότι η ταυτόχρονη παρουσία των δύο συστημάτων θα μπορούσε να δημιουργήσει κινδύνους για την ασφάλεια των τεχνολογικών δεδομένων του αμερικανικού μαχητικού.
Το σενάριο πώλησης των S-400 σε χώρα του Κόλπου
Ως η πλέον ρεαλιστική λύση παρουσιάζεται πλέον η μεταβίβαση των S-400 σε τρίτη χώρα και ειδικότερα σε κράτος της περιοχής του Κόλπου.
Ένα τέτοιο σενάριο θα επέτρεπε στην Τουρκία να απαλλαγεί από το σύστημα χωρίς να προχωρήσει στην καταστροφή του, ενώ παράλληλα θα κάλυπτε τη βασική απαίτηση των Ηνωμένων Πολιτειών για την απομάκρυνσή του από το τουρκικό έδαφος.
Η διαδικασία, ωστόσο, μόνο απλή δεν θεωρείται. Η συμφωνία αγοράς που υπέγραψε η Άγκυρα με τη Μόσχα περιλαμβάνει ρήτρα τελικού χρήστη (End User Agreement), γεγονός που σημαίνει ότι οποιαδήποτε μεταπώληση ή μεταφορά των συστημάτων απαιτεί προηγουμένως τη συναίνεση της ρωσικής κυβέρνησης.
Παρά ταύτα, η Χαντέ Φιράτ αναφέρει ότι η Μόσχα εμφανίζεται, τουλάχιστον σε αυτή τη φάση, να μην απορρίπτει κατηγορηματικά ένα τέτοιο ενδεχόμενο, αφήνοντας ανοικτό ένα παράθυρο για μια συμφωνία που θα μπορούσε να εξυπηρετήσει όλες τις εμπλεκόμενες πλευρές.
Η άρση των κυρώσεων CAATSA δεν οδηγεί αυτόματα στα F-35
Ακόμη όμως και αν το ζήτημα των S-400 επιλυθεί και οι αμερικανικές κυρώσεις που επιβλήθηκαν βάσει του νόμου CAATSA αρθούν, η επιστροφή της Τουρκίας στο πρόγραμμα των F-35 δεν θα είναι αυτόματη.
Το δημοσίευμα επισημαίνει ότι πρόκειται για δύο διακριτές διαδικασίες, οι οποίες ακολουθούν διαφορετικό θεσμικό και νομικό πλαίσιο.
Για να μπορέσει η Άγκυρα να αποκτήσει ξανά πρόσβαση στο πρόγραμμα, θα απαιτηθεί νέα διαδικασία έγκρισης πώλησης αμερικανικών οπλικών συστημάτων, ενώ θα πραγματοποιηθεί και τεχνική αξιολόγηση τόσο από το Πεντάγωνο όσο και από το Joint Program Office, τον οργανισμό που διαχειρίζεται διεθνώς το πρόγραμμα των F-35.
Παράλληλα, θα πρέπει να ξεπεραστούν και οι περιορισμοί που έχουν τεθεί από το αμερικανικό Κογκρέσο, το οποίο είχε διαδραματίσει καθοριστικό ρόλο στην αποπομπή της Τουρκίας από το πρόγραμμα το 2019.
Ο ρόλος της κυβέρνησης Τραμπ και του Κογκρέσου
Σύμφωνα με τις ίδιες πληροφορίες, η κυβέρνηση του Ντόναλντ Τραμπ εμφανίζεται διατεθειμένη να αναλάβει πρωτοβουλία, εφόσον ολοκληρωθούν όλες οι προϋποθέσεις που θέτει η αμερικανική πλευρά.
Σε αυτή την περίπτωση, ο Λευκός Οίκος θα αποστείλει στο Κογκρέσο επίσημη πιστοποίηση ότι η Τουρκία έχει συμμορφωθεί με τις απαιτήσεις και ότι δεν υπάρχει πλέον νομικό εμπόδιο για την επανεξέταση της συμμετοχής της στο πρόγραμμα των F-35.
Από εκείνο το σημείο θα ενεργοποιηθεί η προβλεπόμενη διαδικασία κοινοβουλευτικού ελέγχου διάρκειας 15 ημερών, κατά την οποία τα μέλη του Κογκρέσου θα έχουν τη δυνατότητα να εξετάσουν τον σχετικό φάκελο πριν από την ολοκλήρωση της διαδικασίας.
Η τουρκική εκτίμηση για το πολιτικό κλίμα
Το δημοσίευμα μεταφέρει επίσης την εκτίμηση της τουρκικής πλευράς ότι, εφόσον λυθεί οριστικά το θέμα των S-400, δεν αναμένεται να υπάρξει νέα πολιτική αντίδραση από το Κογκρέσο που θα μπορούσε να μπλοκάρει εκ νέου την επιστροφή της Τουρκίας.
Στην Άγκυρα φαίνεται να επικρατεί η αντίληψη ότι η αμερικανική κυβέρνηση δεν θα επιτρέψει μια νέα εμπλοκή της διαδικασίας, εφόσον προηγουμένως έχουν εκπληρωθεί όλες οι προϋποθέσεις που έχει θέσει η Ουάσινγκτον.
Η συγκεκριμένη εκτίμηση αποτελεί περισσότερο πολιτική ανάγνωση των εξελίξεων παρά επιβεβαιωμένο γεγονός, καθώς η τελική στάση του Κογκρέσου θα εξαρτηθεί από τις ισορροπίες που θα επικρατούν τη δεδομένη χρονική στιγμή.
Συμπαραγωγός ή απλός πελάτης;
Ένα ακόμη ζήτημα που παραμένει ανοιχτό αφορά το καθεστώς με το οποίο θα μπορούσε να επιστρέψει η Τουρκία στο πρόγραμμα των F-35.
Πριν από τον αποκλεισμό της, η Άγκυρα συμμετείχε ενεργά στην παραγωγή εκατοντάδων εξαρτημάτων του αεροσκάφους, με σημαντικό οικονομικό όφελος για την τουρκική αμυντική βιομηχανία.
Εφόσον ανοίξει ξανά ο δρόμος για τα F-35, θα πρέπει να αποφασιστεί αν η Τουρκία θα επανενταχθεί ως βιομηχανικός εταίρος και συμπαραγωγός ή αν θα περιοριστεί στον ρόλο του πελάτη που θα μπορεί απλώς να προμηθεύεται τα αεροσκάφη.
Η συγκεκριμένη απόφαση έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς επηρεάζει όχι μόνο την αμυντική συνεργασία με τις Ηνωμένες Πολιτείες αλλά και τις προοπτικές της τουρκικής αμυντικής βιομηχανίας τα επόμενα χρόνια.
Το σχέδιο εξαρτάται από μία και μόνο προϋπόθεση
Παρά την αισιοδοξία που αποπνέει το δημοσίευμα για την πορεία των αμερικανοτουρκικών σχέσεων, το συμπέρασμα παραμένει σαφές: το μέλλον της υπόθεσης εξαρτάται σχεδόν αποκλειστικά από την τύχη των S-400.
Εάν τα ρωσικά συστήματα απομακρυνθούν από την Τουρκία με τρόπο που θα ικανοποιεί πλήρως τις αμερικανικές απαιτήσεις, τότε μπορεί να ανοίξει σταδιακά ο δρόμος τόσο για την άρση των κυρώσεων CAATSA όσο και για την επιστροφή της Άγκυρας στο πρόγραμμα των F-35.
Εάν όμως δεν βρεθεί αποδεκτή λύση, το σενάριο αυτό θα παραμείνει σε επίπεδο πολιτικών διαρροών και διπλωματικών διεργασιών, χωρίς να μετατραπεί σε μια πραγματική συμφωνία που θα σηματοδοτήσει την επανεκκίνηση της στρατηγικής αμυντικής συνεργασίας μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Τουρκίας.
