Πρώτα το κατηγορητήριο κατά του Ραούλ Κάστρο. Έπειτα το αεροπλανοφόρο USS Nimitz στα νερά της Καραϊβικής. Η κυβέρνηση Τραμπ κλιμακώνει την εκστρατεία πίεσης απέναντι στην Κούβα, συνδυάζοντας οικονομική ασφυξία, στρατιωτική παρουσία και νομικά «όπλα» για να γράψει τους τίτλους τέλους του κομμουνιστικού καθεστώτος που εγκαθίδρυσε ο Φιντέλ Κάστρο πριν από σχεδόν επτά δεκαετίες.
Η ομοσπονδιακή δίωξη σε βάρος του Ραούλ Κάστρο, του ηγέτη που κληρονόμησε την Κουβανική Επανάσταση, ανακοινώθηκε στην καρδιά του Μαϊάμι και της κοινότητας των εξορίστων - εκεί όπου διαμορφώνεται εδώ και δεκαετίες μεγάλο μέρος της αμερικανικής πολιτικής απέναντι στην Αβάνα. Λίγες ώρες αργότερα, η εικόνα του USS Nimitz και της συνοδευτικής δύναμης κρούσης στη νότια Καραϊβική ανέβαζε το «θερμόμετρο», χωρίς ωστόσο να είναι σαφές εάν πέραν από επίδειξη δύναμης των ΗΠΑ, η άφιξη του αεροπλανοφόρου είναι προάγγελος ανάληψης στρατιωτικής δράσης - τουλάχιστον άμεσα.
Ανοίγοντας τον φάκελο της κατάρριψης των δύο αεροσκαφών της οργάνωσης Brothers to the Rescue το 1996, η αμερικανική Δικαιοσύνη κατηγορεί τον πρώην πρόεδρο Ραούλ Κάστρο για ανθρωποκτονία, συνωμοσία για τη δολοφονία Αμερικανών πολιτών και καταστροφή αεροσκαφών. Τέσσερις άνθρωποι είχαν σκοτωθεί, ανάμεσά τους τρεις Αμερικανοί πολίτες. H οργάνωση συνέδραμε Κουβανούς που προσπαθούσαν να φθάσουν στις ΗΠΑ. Σύμφωνα με τις αμερικανικές Αρχές, η κατάρριψη ήλθε κατόπιν εντολής του ίδιου του τότε υπουργού Άμυνας Ραούλ Κάστρο και σημειώθηκε σε διεθνή εναέριο χώρο.
Η υπόθεση είχε παραμείνει επί δεκαετίες ένα από τα πλέον φορτισμένα κεφάλαια στις σχέσεις των δύο χωρών. Τώρα, η επαναφορά της αποκτά άλλη διάσταση. Στα 94 του χρόνια σήμερα, ο αδελφός του Φιντέλ Κάστρο αν και δεν κατέχει πλέον επίσημο αξίωμα, διατηρεί ισχυρή επιρροή στο Κομμουνιστικό Κόμμα και το στράτευμα. Το κατηγορητήριο είχε εγκριθεί ήδη από τον Απρίλιο από ομοσπονδιακό σώμα ενόρκων στο Μαϊάμι και παρέμενε σφραγισμένο μέχρι να δοθεί το πολιτικό σήμα για τη δημοσιοποίησή του - ανήμερα της Ημέρα της Ανεξαρτησίας της Κούβας.
Μετά το εμπάργκο και τον πετρελαϊκό αποκλεισμό, συνιστά προσπάθεια περαιτέρω αποσταθεροποίησης του συστήματος εξουσίας που οικοδόμησε ο Φιντέλ Κάστρο πριν από 67 χρόνια. Και το μοτίβο θυμίζει έντονα τη στρατηγική που ακολουθήθηκε απέναντι στη Βενεζουέλα. Το 2020 οι αμερικανικές αρχές είχαν απαγγείλει κατηγορίες κατά του Νικολάς Μαδούρο για «ναρκοτρομοκρατία». Για χρόνια η υπόθεση έμοιαζε περισσότερο συμβολική παρά ουσιαστική. Μέχρι τον Ιανουάριο, όταν αμερικανικές ειδικές δυνάμεις πραγματοποίησαν την κινηματογραφική επιχείρηση σύλληψης του πολιτικού τέκνου Τσάβες και τη μεταφορά του στη Νέα Υόρκη για να δικαστεί.
Μεγάλο μέρος της αμερικανικής στρατιωτικής ισχύος που είχε συγκεντρωθεί στην Καραϊβική για την επιχείρηση κατά του Νικολάς Μαδούρο μετακινήθηκε αργότερα προς τη Μέση Ανατολή, αποτελώντας τον βασικό κορμό της αμερικανικής παρουσίας στον πόλεμο με το Ιράν. Ωστόσο, σύμφωνα με το αμερικανικό Ναυτικό, το αποβατικό πλοίο Iwo Jima εξακολουθεί να βρίσκεται στην περιοχή, διατηρώντας ενεργή την αμερικανική στρατιωτική παρουσία γύρω από την Κούβα και τη Βενεζουέλα.
Ήδη από την επομένη της απαγωγής Μαδούρο, ο Μάρκο Ρούμπιο είχε δώσει το στίγμα. «Η κυβέρνηση της Κούβας έχει μεγάλο πρόβλημα», δήλωνε στις 4 Ιανουαρίου ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ, βασικός αρχιτέκτονας της πολιτικής Τραμπ έναντι της Κούβας και της Βενεζουέλας - της Βενεζουέλας κυρίως ως «σκαλοπάτι» για να φθάσουν οι ΗΠΑ στην Αβάνα.
Ο Ρούμπιο δεν αντιμετωπίζει το κουβανικό ζήτημα μόνο ως γεωπολιτικό φάκελο. Για τον ίδιο η αποδόμηση του καθεστώτος των Κάστρο έχει έντονο προσωπικό φορτίο και αποτελεί διαχρονικό πολιτικό στόχο. Οι γονείς του είχαν μεταναστεύσει από την Κούβα στις Ηνωμένες Πολιτείες πριν από την επανάσταση του Φιντέλ Κάστρο το 1959, αναζητώντας καλύτερες οικονομικές συνθήκες. Παρά το γεγονός ότι η οικογένειά του έφυγε πριν από την εγκαθίδρυση του κομμουνιστικού καθεστώτος, ο Ρούμπιο έχει σταθεί απόλυτα δίπλα στην κουβανική διασπορά στη Φλόριντα από τα πρώτα του βήματα στην πολιτική.
Εντός της εβδομάδας, και πριν από την ανακοίνωση του κατηγορητηρίου κατά Κάστρο, ο Μάρκο Ρούμπιο απηύθυνε για πρώτη φορά δημόσιο μήνυμα προς τον κουβανικό λαό, προσφέροντάς του «μία νέα σχέση» με τις Ηνωμένες Πολιτείες. Υποσχόμενος βοήθεια 100 εκατομμυρίων δολαρίων, στο μήνυμά του, στα ισπανικά, απέδωσε τις δραματικές ελλείψεις ηλεκτρικού ρεύματος, τροφίμων και καυσίμων στη διαφθορά και τη διαχείριση της κουβανικής ηγεσίας.
«Ο λόγος που ζείτε 22 ώρες την ημέρα χωρίς ρεύμα δεν είναι οι αμερικανικές κυρώσεις. Ο πραγματικός λόγος είναι ότι αυτοί που κυβερνούν τη χώρα λεηλάτησαν δισεκατομμύρια», ανέφερε. Στο στόχαστρό του βρέθηκε η GAESA, ο τεράστιος στρατιωτικός-επιχειρηματικός όμιλος που ελέγχει μεγάλο μέρος της κουβανικής οικονομίας. Κατηγόρησε την GAESA ότι λειτουργεί ως «κράτος εν κράτει», συγκεντρώνοντας πλούτο και επιρροή γύρω από τη στρατιωτική και κομματική ελίτ.
Η Κούβα βιώνει τη βαθύτερη οικονομική κρίση από την κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης. Βρίσκεται στο σκοτάδι. Τα τηλεφωνικά δίκτυα καταρρέουν. Καύσιμα δεν υπάρχουν. Τα ράφια αδειάζουν. Η αμερικανική πίεση προς τη Βενεζουέλα είχε ως αποτέλεσμα τη μείωση των πετρελαϊκών αποστολών προς την Κούβα, πλήγμα καθοριστικό για μία οικονομία που εξαρτάται ενεργειακά από το Καράκας εδώ και δεκαετίες. Η δραματική επιδείνωση των συνθηκών διαβίωσης έχει οδηγήσει σε αυξανόμενο αριθμό διαδηλώσεων, αν και οι περισσότεροι ειδικοί εκτιμούν ότι δύσκολα θα μετατραπούν σε μαζική εξέγερση ικανή να απειλήσει άμεσα το καθεστώς.
Η κυβέρνηση Τραμπ έχει παράλληλα αυστηροποιήσει τις κυρώσεις κατά εταιρειών τρίτων χωρών που συνεργάζονται με την Αβάνα, στοχεύοντας ειδικά τον μηχανισμό μέσω του οποίου το κουβανικό κράτος αντλεί σκληρό συνάλλαγμα. Σύμφωνα με αμερικανικά δημοσιεύματα, ο αρχηγός της CIA και άλλοι κυβερνητικοί αξιωματούχοι μετέφεραν τους προηγούμενους μήνες συγκεκριμένες απαιτήσεις στην κουβανική ηγεσία, ζητώντας πολιτικές και οικονομικές παραχωρήσεις.
Για ένα διάστημα, αμερικανικές πηγές άφηναν να εννοηθεί ότι η Ουάσινγκτον θα μπορούσε να αποδεχθεί μία ελεγχόμενη μετάβαση εξουσίας, ακόμη και με την οικογένεια Κάστρο να διατηρεί ρόλο στο παρασκήνιο, αρκεί να υπάρξει άνοιγμα της οικονομίας και απομάκρυνση του προέδρου Μιγκέλ Ντίας-Κανέλ. Οι συζητήσεις, όμως, δεν προχώρησαν. Στην αμερικανική πλευρά κυριάρχησε η αίσθηση ότι η Αβάνα επιχειρεί να κερδίσει χρόνο.
Ο Ντόναλντ Τραμπ, από την πλευρά του, κινείται ανάμεσα στις απειλές ότι οι ΗΠΑ δεν θα ανεχθούν ένα «κράτος παρία» και σε «διαβεβαιώσεις» ότι δεν σχεδιάζει άμεση κλιμάκωση προβάλλοντας ως προς αυτό ότι η Κούβα «καταρρέει ήδη από μόνη της». Ο Αμερικανός πρόεδρος έχει δηλώσει ότι μπορεί να κάνει «οτιδήποτε» θέλει απέναντι στην Κούβα, μιλώντας ακόμη και για την «τιμή να πάρει την Κούβα». Κατά καιρούς μιλά για «απελευθέρωση» όταν αναφέρεται στο ενδεχόμενο αλλαγής καθεστώτος στην Αβάνα. «Είναι ένα κράτος που διαλύεται. Δεν έχουν πετρέλαιο, δεν έχουν χρήματα […] Αλλά είμαστε εκεί για να βοηθήσουμε», είπε πρόσφατα.
Την ίδια στιγμή, στην Ουάσινγκτον έχει ανοίξει συζήτηση γύρω από τη στρατιωτική διάσταση της απειλής που, κατά την κυβέρνηση Τραμπ, μπορεί να συνιστά πλέον η Κούβα. Το Axios αποκάλυψε προ ημερών, επικαλούμενο διαβαθμισμένες αμερικανικές πληροφορίες -που, όπως αναφέρει, μπορεί να αποτελέσουν πρόσχημα για στρατιωτική δράση-, ότι η Αβάνα έχει αποκτήσει περισσότερα από 300 drones και εξετάζει σενάρια χρήσης τους εναντίον της βάσης του Γκουαντάναμο, αμερικανικών πολεμικών πλοίων στην περιοχή, ακόμη και στόχων στο Κι Γουέστ της Φλόριντα, μόλις 90 μίλια από τις κουβανικές ακτές.
Αμερικανικές πηγές υποστηρίζουν επίσης ότι η Αβάνα επιδιώκει το τελευταίο διάστημα να αποκτήσει επιπλέον drones και στρατιωτικό εξοπλισμό από τη Μόσχα, ενώ φέρονται να μελετούν στενά τις ιρανικές τακτικές. Η συζήτηση συνδέεται πλέον ευθέως με την παρουσία ρωσικών και κινεζικών εγκαταστάσεων ηλεκτρονικών υποκλοπών στην Κούβα, αλλά και με τις εκτιμήσεις ότι χιλιάδες Κουβανοί στρατιώτες πολέμησαν στο πλευρό της Ρωσίας στην Ουκρανία, αποκτώντας εμπειρία στις σύγχρονες μορφές πολέμου.
Η Αβάνα απορρίπτει κατηγορηματικά τις αμερικανικές αιτιάσεις περί επιθετικών σχεδίων. Ο υπουργός Εξωτερικών της Κούβας, Μπρούνο Ροντρίγκες, κατηγόρησε τις Ηνωμένες Πολιτείες ότι επιχειρούν να κατασκευάσουν ένα «ψευδές αφήγημα» που θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί ως πρόσχημα για στρατιωτική επέμβαση, επιμένοντας ότι η χώρα «ούτε απειλεί ούτε επιθυμεί πόλεμο». Η κουβανική πλευρά δεν διέψευσε πάντως την ύπαρξη drones, υποστηρίζοντας ότι έχει δικαίωμα στην αυτοάμυνα απέναντι σε εξωτερικές απειλές.
Το Axios αποτυπώνει, συνολικά, μια διπλή εικόνα: από τη μία την ανησυχία για την εξάπλωση των drones και την παρουσία Ιρανών και Ρώσων παραγόντων στην Κούβα, και από την άλλη την αμερικανική εκτίμηση ότι το νησί παραμένει περισσότερο πεδίο δυνητικής απειλής παρά προφανώς άμεσα κινδύνου, παρόλα αυτά επηρεάζονται ήδη οι πολιτικές αποφάσεις στην Ουάσινγκτον.
Αυτό που, ωστόσο, αρκετοί αναλυτές θεωρούν είναι πως τη δεδομένη στιγμή ο Ντόναλντ Τραμπ επιδιώκει μέσω της Κούβας έναν «πολιτικό θρίαμβο» ως αντιπερισπασμό από την τροπή που έχει λάβει ο πόλεμος στο Ιράν. Ο Στίβεν Κόλινσον του CNN εκτιμά ότι ο Αμερικανός πρόεδρος επιζητεί να «εξιλεωθεί» με μια αλλαγή καθεστώτος στην Κούβα που δεν κατάφερε να πετύχει στο Ιράν. Την ίδια στιγμή, όμως, υπογραμμίζει ότι οποιαδήποτε νέα στρατιωτική κίνηση στην Καραϊβική θα συνοδευόταν από υψηλό πολιτικό και στρατιωτικό ρίσκο, σε μία περίοδο όπου οι αμερικανικές ένοπλες δυνάμεις θεωρούνται ήδη καταπονημένες από τα ανοιχτά μέτωπα.
Στο ίδιο κλίμα κινήθηκε και το χθεσινό editorial της Washington Post. Η εφημερίδα αναγνωρίζει ότι στην αμερικανική πολιτική σκηνή παραμένει ισχυρό το επιχείρημα υπέρ της απομάκρυνσης του κομμουνιστικού καθεστώτος, υπενθυμίζοντας ότι επί δεκαετίες η Κούβα καλωσόριζε αντιπάλους των ΗΠΑ στο δυτικό ημισφαίριο και υπονόμευε την εθνική ασφάλεια, και αναμφίβολα οι περισσότεροι Αμερικανοί θα ήθελαν να δουν μία δημοκρατική και ελεύθερη Κούβα, φιλική προς την Αμερική. Την ίδια ώρα, όμως, η WP υπογραμμίζει ότι η προεδρία Τραμπ μπήκε στον πόλεμο στο Ιράν χωρίς σαφή στρατηγική εξόδου και ακόμη και η πιο επιτυχημένη επιχείρηση στη Βενεζουέλα δεν έχει συνοδευτεί από ξεκάθαρο σχέδιο για την «επόμενη ημέρα». Και θέτει ανοιχτά το ερώτημα που αρχίζει πλέον να συζητείται όλο και πιο έντονα στην Ουάσινγκτον: αν ο στόχος είναι πράγματι το τέλος του καθεστώτος των Κάστρο, ποιο ακριβώς είναι το σχέδιο για όσα θα ακολουθήσουν - τονίζοντας τόσο οι πολίτες της Κούβας όσο και της Αμερικής θα πρέπει να το γνωρίζουν.
Από πλευράς τους, Ρωσία και Κίνα εκφράζουν δημόσια στήριξη στην Αβάνα. Το ρωσικό υπουργείο Εξωτερικών κατήγγειλε «ωμή παρέμβαση» των Ηνωμένων Πολιτειών στις εσωτερικές υποθέσεις της Κούβας και υποσχέθηκε «ενεργή υποστήριξη» προς το νησί, ενώ η εκπρόσωπος Μαρία Ζαχάροβα κατηγόρησε την Ουάσινγκτον ότι επιχειρεί να «στραγγαλίσει οικονομικά» την Κούβα μέσω κυρώσεων και πολιτικής πίεσης. Παρά τις δημόσιες κορόνες ωστόσο, η «απραξία» της Μόσχας τόσο όσο αφορά τη Βενεζουέλα, όσο και το Ιράν, δείχνει πως το Κρεμλίνο δεν είναι διατεθειμένο, ή καλύτερα σε θέση λόγω Ουκρανίας, να στηρίξει έμπρακτα τους συμμάχους του. Όσο για την Κίνα, κατηγόρησε τις Ηνωμένες Πολιτείες για «κατάχρηση δικαστικών μέσων» και ζήτησε να πάψει «να απειλεί με χρήση βίας». Ο εκπρόσωπος του κινεζικού υπουργείου Εξωτερικών επανέλαβε ότι η Κίνα «στηρίζει σταθερά την Κούβα».
