Η τιμή των αεροπορικών καυσίμων έχει σχεδόν διπλασιαστεί από την έναρξη της σύγκρουσης ΗΠΑ-Ισραήλ με το Ιράν και το γεγονός ότι δύο μήνες μετά, το Ορμούζ παραμένει κλειστό μας έχει φέρει μια ανάσα πριν από μια μεγάλη κρίση στα αεροπορικά καύσιμα.
Ήδη από τα μέσα Απριλίου ο επικεφαλής του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας, Φατίχ Μπιρόλ, προειδοποίησε ότι η Ευρώπη διαθέτει «ίσως περίπου έξι εβδομάδες καυσίμων αεροσκαφών» και μας προετοίμασε για πιθανές ακυρώσεις πτήσεων εάν οι προμήθειες πετρελαίου παραμείνουν μπλοκαρισμένες λόγω του πολέμου στο Ιράν.
Χθες η Κομισιόν προειδοποίησε τις αεροπορικές εταιρείες και κράτη-μέλη να προετοιμαστούν για όλα τα σενάρια, καθώς όπως σημείωσε η εκπρόσωπος της Κομισιόν, Άννα-Κάισα Ιτκόνεν, ουδείς γνωρίζει πόσο θα διαρκέσει η κρίση των αεροπορικών καυσίμων.
Σύμφωνα με στοιχεία της εταιρείας ανάλυσης αεροπορικών δεδομένων Cirium που επικαλούνται οι Financial Times, η κρίση στη Μέση Ανατολή και οι φόβοι για έλλειψη αεροπορικών καυσίμων στην παγκόσμια αεροπορική βιομηχανία ήδη έχουν οδηγήσει τις αεροπορικές εταιρείες να «κόψουν» από τις πτήσεις τους τον Μάιο εκατομμύρια θέσεις επιβατών.
Πιο συγκεκριμένα, η κρίση στην τροφοδοσία καυσίμων έχει οδηγήσει στην απώλεια περίπου 2 εκατομμυρίων θέσεων από τα προγράμματα πτήσεων του Μαΐου. Ο συνολικός αριθμός διαθέσιμων θέσεων μειώθηκε από 132 σε 130 εκατομμύρια μέσα σε λίγες μόλις εβδομάδες, ενώ έχουν καταγραφεί περίπου 12.000 ακυρώσεις πτήσεων.
Εν ολίγοις, οι αεροπορικές εταιρείες έχουν προχωρήσει σε μαζικές περικοπές δρομολογίων, είτε ακυρώνοντας πτήσεις είτε αντικαθιστώντας μεγάλα αεροσκάφη με μικρότερα για εξοικονόμηση καυσίμων.
Εταιρείες, όπως η Lufthansa, έχουν προχωρήσει στις μεγαλύτερες περικοπές με περίπου 20.000 πτήσεις να αφαιρούνται από τον προγραμματισμό έως τον Οκτώβριο. Αντίστοιχα, η Air France-KLM και άλλοι ευρωπαϊκοί αερομεταφορείς έχουν μειώσει σημαντικά τη χωρητικότητά τους.
Η βρετανική EasyJet επίσης έχει προχωρήσει σε αναστολές δρομολογίων.
Σημειωτέον ότι η εκτίναξη των τιμών των αεροπορικών καυσίμων δεν είναι μόνο ευρωπαϊκό πρόβλημα. Η Delta Air Lines μείωσε το δίκτυό της κατά 3,5% για εξοικονόμηση καυσίμων.
Στην Ασία, η Air China περιόρισε εσωτερικά δρομολόγια, ενώ στη Βόρεια Αμερική η Spirit Airlines ανέστειλε τη λειτουργία της και γι’αυτό ευθύνεται ως έναν μεγάλο βαθμό η κρίση στα αεροπορικά καύσιμα.
Βλέπετε, η κρίση πλήττει άμεσα το λειτουργικό κόστος των αεροπορικών εταιρειών, καθώς τα καύσιμα αντιπροσωπεύουν το 25% έως 50% των συνολικών εξόδων τους.
Πολλές οι προεκτάσεις
Δεν επηρεάζονται όμως μόνο οι αεροπορικές εταιρείες. Αν η κρίση των αεροπορικών καυσίμων διατρέξει όλο το καλοκαίρι, τα περιφερειακά αεροδρόμια θα έρθουν αντιμέτωπα με δραματικά χαμηλότερη κίνηση, ενώ όλος ο τουριστικός κλάδος θα βρεθεί στο «μάτι του κυκλώνα»:Ξενοδοχεία και ταξιδιωτικοί πράκτορες θα δουν μείωση κρατήσεων, ειδικά σε προορισμούς που εξαρτώνται από αεροπορικές αφίξεις.
Οι χώρες που βασίζονται στον αεροπορικό τουρισμό και έχουν υψηλή τουριστική ένταση είναι οι πιο ευάλωτες.
Καταρχάς η χώρα μας, για την οποία ο τουρισμός αποτελεί τον πιο σταθερό μοχλό ανάπτυξης της ελληνικής οικονομίας, με άμεσο αποτύπωμα πέριξ του 13%-15% στο ΑΕΠ και συνολικό αποτύπωμα άνω του 30% στο ΑΕΠ.
Σύμφωνα με τα στοιχεία για το 2024, η τουριστική δραστηριότητα παραμένει κατά κύριο λόγο εξαγωγική, αφού το 84,4% των εισπράξεων προέρχονται από τον εισερχόμενο τουρισμό καλύπτοντας το 71,5% του ελλείμματος του ισοζυγίου αγαθών.
Περαιτέρω, ο τομέας συνέβαλε άμεσα στην αιχμή, στο γ’ τρίμηνο του 2024, στο 16,5% της απασχόλησης, ενώ η συνολική του συμβολή (άμεση και έμμεση) ανήλθε μεταξύ 36,3% και 43,7%, συμβάλλοντας καθοριστικά στη μείωση της ανεργίας.
Η χώρα μας έχει προορισμούς με την υψηλότερη τουριστική ένταση στην ΕΕ, πολλοί από τους οποίους εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από τις αεροπορικές διασυνδέσεις.
Στους χαμένους και η Πορτογαλία με την Ισπανία, με τη δεύτερη να αντιμετωπίζει επιπρόσθετα και μαζικές περικοπές θέσεων από εταιρείες χαμηλού κόστους όπως η Ryanair, κάτι που πλήττει τα έσοδά της. Αλλά και η Γαλλία και η Ιταλία μπορεί να βρεθούν αντιμέτωπες με σημαντικές απώλειες εσόδων λόγω ακυρώσεων.
Δεδομένου ότι η δημοσιονομική ευστάθεια των χωρών της Νότιας Ευρώπης είναι άμεσα συνδεδεμένη με την πορεία του τουρισμού, μια τέτοια εξέλιξη δεν είναι καλό νέο ούτε για τις οικονομίες ούτε για τις αγορές.
Ο τουριστικός κλάδος δεν επηρεάζει μόνο το ΑΕΠ, αλλά αποτελεί κύρια πηγή φορολογικών εσόδων και σταθερότητας του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών.
Μια μείωση των πτήσεων και των αφίξεων μεταφράζεται σε άμεση υστέρηση εσόδων για τον κρατικό προϋπολογισμό. Στην Ελλάδα, μια σημαντική πτώση στις αφίξεις θα προκαλούσε «τρύπα» στα έσοδα από τον ΦΠΑ σε εστίαση, καταλύματα και λιανεμπόριο, αλλά και στα τέλη αεροδρομίων, τα οποία χρηματοδοτούν δημόσιες επενδύσεις και υποδομές.
Στο τέλος της ημέρας οι χώρες με υψηλή εξάρτηση κινδυνεύουν με αναθεώρηση των στόχων για τα πρωτογενή πλεονάσματα. Στην χώρα μας οποιαδήποτε κάμψη δυσκολεύει την επίτευξη του στόχου για πρωτογενές πλεόνασμα 2,8% το 2026.
Στην Ισπανία και την Πορτογαλία μια τέτοια εξέλιξη θα μεταφραστεί επίσης σε σοβαρές δημοσιονομικές αποκλίσεις .
Επιπλέον ο τουρισμός στις χώρες αυτές λειτουργεί ως η «βαριά βιομηχανία» που εξισορροπεί τα ελλείμματα στο εμπορικό ισοζύγιο.
Σε περίπτωση κρίσης στα καύσιμα, το κόστος εισαγωγής jet fuel αυξάνεται, ενώ ταυτόχρονα μειώνονται τα έσοδα από τους τουρίστες, προκαλώντας διπλό πλήγμα στο ισοζύγιο πληρωμών.
Ανοίγοντας το πλάνο, μεγάλος θα είναι ο αντίκτυπος και στην απασχόληση και τις κοινωνικές δαπάνες.
Στην ΕΕ, ο τουρισμός υποστηρίζει πάνω από 20 εκατομμύρια θέσεις εργασίας.
Μια παρατεταμένη κρίση στις πτήσεις θα ανάγκαζε τις κυβερνήσεις να αυξήσουν τις δαπάνες για επιδόματα ανεργίας ή προγράμματα στήριξης των πληττόμενων επιχειρήσεων (SMEs), αυξάνοντας τις δημόσιες δαπάνες σε μια περίοδο μειωμένων εσόδων.
Μέτρα πρόληψης από την ΕΕ
Σε απάντηση στις εντάσεις στη Μέση Ανατολή και τις επιπτώσεις στις τιμές των καυσίμων, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε τον Απρίλιο το σχέδιο AccelerateEU το οποίο αποτελεί ουσιαστικά τη συνέχεια του REPowerEU και σχεδιάστηκε ως άμεση απάντηση στην ενεργειακή κρίση και τις υψηλές τιμές καυσίμων που προκάλεσε η ανάφλεξη στη Μέση Ανατολή.
Το πρόγραμμα θα επιτρέψει στα κράτη-μέλη να στηρίξουν οικονομικά κλάδους που εκτίθενται σε απότομες αυξήσεις τιμών, όπως οι μεταφορές και ο τουρισμός.
Επιπλέον το Ευρωπαϊκό Παρατηρητήριο Καυσίμων είναι ένας μηχανισμός για την παρακολούθηση της παραγωγής, των εισαγωγών και των αποθεμάτων, ώστε να εντοπίζονται έγκαιρα ελλείψεις και να διασφαλίζεται η ισορροπημένη διανομή καυσίμων στην ΕΕ.
Την ίδια στιγμή θα διασφαλισθεί η παροχή οδηγιών για ευελιξία σε θέματα όπως οι χρονοθυρίδες αεροδρομίων (slots) και οι συνέπειες ακυρώσεων πτήσεων λόγω έλλειψης καυσίμων.
Στο σημείο αυτό να υπενθυμίσουμε ότι η ΕΕ χρησιμοποιεί υφιστάμενα και νέα κονδύλια για να μειώσει την εξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα όπως τον Μηχανισμό Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (RRF). Περίπου 366 δισ. ευρώ έχουν ήδη εκταμιευθεί για την επιτάχυνση της ενεργειακής μετάβασης και την ενίσχυση της καθαρής ενέργειας. Η Ελλάδα, για παράδειγμα, έχει λάβει εγκρίσεις για πάνω από 24,5 δισ. ευρώ για ενεργειακές και ψηφιακές επενδύσεις.
Το Επενδυτικό Σχέδιο Βιώσιμων Μεταφορών -STIP- επίσης στοχεύει στην κινητοποίηση τουλάχιστον 2,9 δισ. ευρώ έως το 2027 -μέσω του InvestEU- για την παραγωγή ανανεώσιμων και χαμηλών εκπομπών καυσίμων στην αεροπορία και τη ναυτιλία, ενώ το
Σύστημα Εμπορίας Εκπομπών -EU ETS- έχει δεσμεύσει 20 εκατομμύρια δικαιώματα αξίας ~1,6 δισ. ευρώ για την κάλυψη της διαφοράς τιμής μεταξύ συμβατικών και βιώσιμων αεροπορικών καυσίμων.
Πέρα από τα οικονομικά μέτρα, η ΕΕ προωθεί τη δομική αλλαγή του κλάδου του τουρισμού με την προώθηση λιγότερο γνωστών προορισμών που δεν εξαρτώνται αποκλειστικά από αεροπορικές πτήσεις (π.χ. σιδηροδρομικός τουρισμός μέσω του High-Speed Rail Action Plan).
*Αποποίηση Ευθύνης: Το υλικό αυτό παρέχεται για πληροφοριακούς και μόνο σκοπούς. Σε καμιά περίπτωση δεν πρέπει να εκληφθεί ως προσφορά, συμβουλή ή προτροπή για την αγορά ή πώληση των αναφερόμενων προϊόντων. Παρόλο που οι πληροφορίες που περιέχονται βασίζονται σε πηγές που θεωρούνται αξιόπιστες, ουδεμία διασφάλιση δίνεται ότι είναι πλήρεις ή ακριβείς και δε θα πρέπει να εκλαμβάνονται ως τέτοιες.
