Καθώς οι παγκόσμιες αγορές ενέργειας προσπαθούν να διαχειριστούν ένα νέο κύμα διαταραχών στην προσφορά, το δημοσιονομικό «δίχτυ ασφαλείας» που προστάτευσε τους καταναλωτές κατά την κρίση του 2022-23 είναι πλέον αισθητά πιο αδύναμο.
Σύμφωνα με μια νέα ανάλυση της Morgan Stanley επισημαίνεται ότι, ενώ οι κυβερνήσεις βασίζονταν διαχρονικά στη δημοσιονομική πολιτική για να αμβλύνουν τις επιπτώσεις της μεταβλητότητας στις τιμές του πετρελαίου, ο συνδυασμός υψηλότερων λόγων χρέους προς ΑΕΠ και αυξημένου κόστους δανεισμού έχει ανεβάσει σημαντικά τον πήχη για νέες παρεμβάσεις.
Το δημοσιονομικό δίλημμα: πληθωρισμός ή δημόσιο χρέος
Οι κυβερνήσεις βρίσκονται σήμερα αντιμέτωπες με μια σαφή επιλογή πολιτικής: είτε να αφήσουν τις αυξήσεις στις τιμές της ενέργειας να περάσουν στα νοικοκυριά είτε να απορροφήσουν το σοκ στον δημόσιο προϋπολογισμό.
Το 2023, οι άμεσες και έμμεσες επιδοτήσεις στην ενέργεια ανήλθαν, σύμφωνα με εκτιμήσεις, στο 1,5% έως 2,0% του παγκόσμιου ΑΕΠ, κυρίως λόγω της επιθετικής καταστολής των τιμών στην ευρωζώνη. Ωστόσο, οι αναλυτές σημειώνουν ότι ο διαθέσιμος «δημοσιονομικός χώρος» είναι σήμερα πολύ πιο περιορισμένος σε σχέση με το προηγούμενο σοκ.
«Το περιθώριο για μεγάλης κλίμακας δημοσιονομική επέκταση είναι περιορισμένο», αναφέρουν οι οικονομολόγοι της Morgan Stanley, επισημαίνοντας ότι οι κυβερνήσεις είναι πλέον πιθανότερο να καταφύγουν σε «ενδοδημοσιονομικές» παρεμβάσεις, όπως η ανακατανομή υφιστάμενων δαπανών ή μικρές φορολογικές ελαφρύνσεις, αντί να προχωρήσουν σε νέα πακέτα στήριξης που θα χρηματοδοτούνται μέσω αύξησης του ελλείμματος.
Στις ανεπτυγμένες οικονομίες, όπου κυριαρχεί η τιμολόγηση με βάση την αγορά, αυτή η περιορισμένη δυνατότητα παρέμβασης εκτιμάται ότι θα οδηγήσει σε ταχύτερη και εντονότερη μετακύλιση των αυξήσεων στον πληθωρισμό σε σύγκριση με τις αναδυόμενες αγορές.
Περιφερειακή εικόνα: η Ασία μπροστά, η Ευρώπη σε αυτοσυγκράτηση
Η έκθεση αναδεικνύει μια αυξανόμενη απόκλιση στον τρόπο με τον οποίο οι διαφορετικές περιοχές αντιμετωπίζουν τις τρέχουσες πιέσεις στις τιμές.
Η Ασία βρίσκεται σήμερα στην πρώτη γραμμή της απορρόφησης των επιπτώσεων: ενώ οι διεθνείς τιμές του πετρελαίου σε τοπικό νόμισμα αυξήθηκαν κατά 53% τον τελευταίο μήνα, οι εγχώριες τιμές καυσίμων στην περιοχή αυξήθηκαν μόλις κατά 16%, καθώς δημοσιονομικά μέτρα απορρόφησαν το 30% έως 50% της αρχικής ανόδου.
Αντίθετα, η Ευρώπη παραμένει σε φάση «δημοσιονομικής αυτοσυγκράτησης». Η επαναφορά των δημοσιονομικών κανόνων της ΕΕ και το υψηλότερο κόστος κρατικού δανεισμού σημαίνουν ότι μια γενικευμένη αντίδραση, αντίστοιχη με εκείνη του 2022, θα μπορούσε να εκδηλωθεί μόνο σε περίπτωση πραγματικά υφεσιακού σεναρίου.
Για τις αναδυόμενες αγορές που εισάγουν ενέργεια, οι υψηλότερες τιμές πετρελαίου δημιουργούν ένα «κλασικό πρόβλημα δίδυμων ελλειμμάτων», επιβαρύνοντας τόσο το ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών όσο και τα δημοσιονομικά τους μεγέθη. Οι αναλυτές προειδοποιούν ότι, παρότι οι αγορές αυτές μπορούν βραχυπρόθεσμα να εξομαλύνουν τη μεταβλητότητα των τιμών, θα πρέπει τελικά να θέσουν ένα όριο στο πόση στήριξη είναι βιώσιμη, καθώς οι δημοσιονομικές αντοχές εξαντλούνται.
