Παρά τις καθημερινές διακυμάνσεις των χρηματιστηριακών αγορών, οι περισσότεροι χρηματιστηριακοί δείκτες βρίσκονται πολύ κοντά στα ιστορικά τους υψηλά ή τουλάχιστον σε πολυετή υψηλά. Και, παρά επίσης τις συνεχείς ανησυχίες για την υγεία της οικονομίας, είναι γεγονός πως σε γενικές γραμμές η οικονομική δραστηριότητα ανά τον κόσμο είναι πιο κοντά στο να χαρακτηριστεί υγιής παρά ασθενική.
Και όλα αυτά την στιγμή που ακόμα δεν έχει επανέλθει η ομαλότητα μετά τον πόλεμο στη Μέση Ανατολή και την αναταραχή στην παγκόσμια αγορά ορυκτών καυσίμων, ενώ συνεχίζεται ο πόλεμος στην Ουκρανία και το γεωπολιτικό περιβάλλον δύσκολα μπορεί να χαρακτηριστεί ομαλό. Με λίγα λόγια, παρά τα πολλά εμπόδια, οι αγορές και η οικονομία αντέχουν πολύ καλύτερα απ’ όσο θα περίμενε κανείς.
Αν μάλιστα δούμε τις προβλέψεις των περισσότερων ειδικών αναλυτών για τις διεθνείς αγορές και την οικονομία, φαίνεται πως αυτό το καλό κλίμα θα μπορούσε να κρατήσει για καιρό ακόμα. Αυτό δεν είναι παράλογο, καθώς αυτή την περίοδο βρίσκονται σε εξέλιξη πολλά επενδυτικά προγράμματα μεγάλου μεγέθους σε πάρα πολλές χώρες και σε αρκετούς τομείς. Πρώτα απ’ όλα στον τεχνολογικό τομέα με έμφαση στην Τεχνητή Νοημοσύνη αλλά και στον αμυντικό τομέα, στον ενεργειακό, σε αυτόν των έργων υποδομής και σε πολλούς ακόμα, με μεγάλη συμμετοχή ιδιωτικών κεφαλαίων (ιδίων και δανειακών) αλλά και ισχυρή κρατική στήριξη σε πάρα πολλές περιπτώσεις.
Μπορούμε λοιπόν να είμαστε σίγουροι πως οι καλές ημέρες για την διεθνή οικονομία και τις χρηματιστηριακές αγορές θα κρατήσουν για πολύ ακόμα; Καθόλου απίθανο, αλλά σε καμία περίπτωση σίγουρο. Και για να είμαστε πιο ακριβείς, απαγορεύεται ο εφησυχασμός, καθώς τα προβλήματα που θα μπορούσαν να κάνουν την εμφάνισή τους και να αλλάξουν εντελώς την κατάσταση και σε οικονομικό και χρηματιστηριακό επίπεδο είναι πολλά και αρκετά από αυτά εξαιρετικά σοβαρά και επικίνδυνα.
Κατά την άποψή μας, υπάρχουν τρεις βασικοί άξονες πάνω στους οποίους βρίσκονται οι μεγαλύτερες απειλές, αυτές που αν πραγματικά εκδηλωθούν δυναμικά θα μπορούσαν να πλησιάσουν σε σημασία και ένταση συνεπειών αυτό που αποκαλούμε συχνά «μαύρος κύκνος».
Ο πρώτος άξονας έχει άμεση σχέση με την Τεχνητή Νοημοσύνη, η επέλαση της οποίας παίζει χωρίς καμία αμφιβολία κομβικό ρόλο στην ενίσχυση της οικονομικής δραστηριότητας και την ανοδική πορεία των διεθνών χρηματιστηριακών αγορών. Τρία χρόνια από την στιγμή που ξεκίνησε η μεγάλη διεθνής επενδυτική κούρσα για την κατάκτηση της πρωτοπορίας στον τομέα της Τεχνητής Νοημοσύνης, συνεχίζεται η σημαντική άνοδος των σχετικών επενδύσεων οι οποίες σε διεθνές επίπεδο πλησιάζουν το 1 τρισεκατομμύριο δολάρια ετησίως.
Αυτός ο πακτωλός χρημάτων οδηγεί ανοδικά τα οικονομικά αποτελέσματα όλων των επιχειρήσεων που έχουν άμεση ή έμμεση σχέση με τον τομέα και φέρνει συνεχείς ανοδικές αναθεωρήσεις των τιμών στόχων από τους χρηματιστηριακούς αναλυτές. Σε συνδυασμό με τις ελπίδες για σημαντική βελτίωση της παραγωγικότητας όλης της οικονομίας με την βοήθεια της ΤΝ, μεγάλος αριθμός μετοχών έχει κάνει τεράστιες ανοδικές κινήσεις και βλέπει με μεγάλη αισιοδοξία την συνέχεια. Αυτός όμως ο ούριος άνεμος θα μπορούσε πολύ γρήγορα να αλλάξει κατεύθυνση και να φέρει τα πάνω κάτω. Δύο είναι τα βασικά αρνητικά ενδεχόμενα.
Το πρώτο είναι να αρχίσει να ατονεί η ζήτηση για τις υπηρεσίες Τεχνητής Νοημοσύνης, κάτι που θα οδηγήσει σε σημαντική υποχώρηση των επενδύσεων που γίνονται αυτή την περίοδο στον τομέα, αλλάζοντας προς το χειρότερο τις εκτιμήσεις για τα μελλοντικά αποτελέσματα των εταιρειών. Το δεύτερο είναι να αρχίσει να φαίνεται κάποια στιγμή πως τα κέρδη που περιμένουν οι εταιρείες του κλάδου δεν θα είναι τελικά τόσο θεαματικά όσο εκτιμούν αυτή την στιγμή οι διοικήσεις τους και οι χρηματιστηριακοί αναλυτές.
Και τα δύο αυτά ενδεχόμενα θα έχουν πολύ αρνητικές επιπτώσεις στα χρηματιστήρια, καθώς τέτοιοι φόβοι μπορούν να φέρουν πάρα πολύ μεγάλη πτώση στις μετοχές μέσα σε πολύ σύντομο χρονικό διάστημα. Η σημαντική αναταραχή που προκλήθηκε στα διεθνή χρηματιστήρια προχθές Τετάρτη λόγω μίας ανακοίνωσης της Meta Platforms η οποία από πολλούς ερμηνεύθηκε ως ένα σημάδι πως οι επενδύσεις που ήδη γίνονται και σχεδιάζεται να γίνουν σύντομα είναι μεγαλύτερες από αυτές που πραγματικά χρειάζονται, ήταν ένα μικρό δείγμα του πόσο άσχημα θα μπορούσαν να εξελιχθούν τα πράγματα σε χρηματιστηριακό επίπεδο.
Κάτι αντίστοιχο ισχύει φυσικά και για την διεθνή οικονομία, καθώς σημαντικό κομμάτι της ανάπτυξης είναι άμεσα συνδεδεμένο με την Τεχνητή Νοημοσύνη. Αν, για οποιονδήποτε λόγο, κλονιστεί η εμπιστοσύνη του επενδυτικού κοινού στις προοπτικές της Τεχνητής Νοημοσύνης, ένας πολύ μεγάλος αριθμός σημαντικών μετοχών θα βρεθεί πάνω από ένα κενό ζήτησης και οι συνέπειες θα είναι εξαιρετικά αρνητικές για τα χρηματιστήρια και την οικονομία. Αυτή την στιγμή πάντως, δεν φαίνεται να υπάρχει πραγματικός λόγος για να γίνει κάτι τέτοιο.
Ας περάσουμε σε ένα άλλο σοβαρό θέμα που θα μπορούσε να απασχολήσει πολύ αρνητικά τις αγορές, αυτό που πληθωρισμού και κατ’ επέκταση των επιτοκίων και των αποδόσεων των ομολόγων. Είναι γεγονός πως η σχετική εξομάλυνση της κατάστασης στον Περσικό Κόλπο και την διεθνή ενεργειακή αγορά έχει αρχίσει να μειώνει τους φόβους σχετικά με την εξέλιξη του πληθωρισμού.
Μεγάλο αριθμός αναλυτών και επενδυτών εκτιμά πλέον πως έχουμε ήδη δει τις υψηλότερες μετρήσεις για τον πληθωρισμό και πως έχει αρχίσει η πτωτική πορεία του. Αν αυτή η εκτίμηση επιβεβαιωθεί, τότε είναι σχεδόν βέβαιο πως θα αποφευχθούν σοβαρές αυξήσεις των επιτοκίων αναφοράς από τις κεντρικές τράπεζες, δεν αποκλείεται μάλιστα να μην γίνει καμία από την ΕΚΤ και την Fed.
Αν όμως στους επόμενους λίγους μήνες φανεί πως η επιστροφή του πληθωρισμού σε χαμηλότερα επίπεδα δεν γίνεται άμεσα, τα πράγματα θα μπερδευτούν αρκετά και οι αγορές μπορεί να αρχίσουν και πάλι να φοβούνται την αύξηση των επιτοκίων αναφοράς. Μία τέτοια εξέλιξη δεν θα αρέσει καθόλου στους χρηματιστηριακούς επενδυτές και πιθανότατα θα προκαλέσει ανοδική έξαρση και στις αποδόσεις των κρατικών αμερικανικών ομολόγων, κάτι που αν συμβεί λογικά θα προκαλέσει κύματα πωλήσεων στα διεθνή χρηματιστήρια.
Και προφανώς θα ανεβάσει το κόστος χρήματος, δυσκολεύοντας την λειτουργία των επιχειρήσεων, κάτι χωρίς αμφιβολία αρνητικό και για την οικονομική ανάπτυξη.
Το τρίτο σοβαρό ζήτημα που θα μπορούσε να προκαλέσει σημαντικό πονοκέφαλο στις αγορές και μεγάλο πρόβλημα στην διεθνή οικονομία είναι αυτό της μεγάλης ανισορροπίας στο εμπόριο μεταξύ της Κίνας και πρακτικά ολόκληρου του υπόλοιπου κόσμου. Όπως έχουμε αναφέρει πολλές φορές (Τα δύο πρόσωπα της Κίνας που τρομάζουν τις αγορές | Liberal.gr), η πλεονάζουσα παραγωγική δυναμικότητα της κινεζικής βιομηχανίας, με κρατική υποστήριξη, διοχετεύεται μέσω εξαγωγών σε όλο τον υπόλοιπο κόσμο, απειλώντας άμεσα όλα σχεδόν τα βιομηχανικά προϊόντα του δυτικού κόσμου και μαζί τις επιχειρήσεις και τους εργαζόμενους σε αυτές.
Όσο δεν αλλάζει αυτό και η κινεζική ανάπτυξη εξακολουθεί να βασίζεται στις εξαγωγές και όχι στην εσωτερική κατανάλωση, τόσο θα αυξάνεται η πιθανότητα να ξεσπάσει κάποια στιγμή εμπορικός πόλεμος μεταξύ της Κίνας και πολλών δυτικών βιομηχανικών χωρών. Οι τιμές των μετοχών στην Ευρώπη και αλλού δεν ενσωματώνουν αυτή την στιγμή ένα τέτοιο ενδεχόμενο, το οποίο όμως δεν είναι μηδενικής πιθανότητας όπως φαίνεται και από το γεγονός πως οι εμπορικές συνομιλίες μεταξύ Κίνας και Ευρωπαϊκής Ένωσης βρίσκονται μάλλον σε αδιέξοδο.
Δεν χρειάζεται να σκεφθούμε και πολύ πως θα μπορούσαν να αντιδράσουν οι αγορές σε μία τέτοια περίπτωση. Τον Απρίλιο του 2025 είχαμε πάρει μία γεύση με τις ανακοινώσεις του Αμερικανού προέδρου για τους δασμούς και είμαστε βέβαιοι πως οι επενδυτές δεν πρόκειται να χαρούν καθόλου σε αυτό το υποθετικό ενδεχόμενο, για λόγους που είναι προφανείς.
Επανερχόμενοι σε αυτό που είπαμε στην αρχή, οι αγορές είναι σε ιστορικά υψηλά και η οικονομία διεθνώς κρατιέται καλά. Δεν είναι καθόλου απίθανο να κρατήσει για καιρό ακόμα το πολύ καλό κλίμα αλλά καλό είναι να ξέρουμε και τι είναι αυτό που θα πρέπει να μας ανησυχεί. Μπορεί τα προβλήματα στα οποία αναφερθήκαμε να είναι αυτή την στιγμή περισσότερο υποθετικά αλλά το να γίνουν και πραγματικά σίγουρα δεν είναι και ιδιαίτερα δύσκολο. Ας έχουμε λοιπόν τα μάτια και τα αυτιά μας ανοικτά.
