Η απόφαση των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων να αποχωρήσουν από τον Οργανισμό Πετρελαιοεξαγωγικών Κρατών θα αφήσει το καρτέλ πετρελαίου αποδυναμωμένο σε μια κρίσιμη στιγμή. Επίσης, αναδεικνύει τις συνεχιζόμενες εντάσεις μεταξύ των ΗΑΕ και της Σαουδικής Αραβίας, της μεγαλύτερης παραγωγού του OPEC και de facto ηγέτιδας του.
Τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα ανακοίνωσαν στις 28 Απριλίου 2026 ότι θα αποχωρήσουν από τον OPEC και τον OPEC+, μια διευρυμένη ομάδα που περιλαμβάνει και τη Ρωσία, την 1η Μαΐου, στερώντας από τις δύο ομάδες τον τρίτο και τον τέταρτο μεγαλύτερο παραγωγό πετρελαίου τους, αντίστοιχα.
Αν και η κίνηση μπορεί να φαίνεται αιφνίδια, ως στενός παρατηρητής των ΗΑΕ και της ενδο-περιφερειακής πολιτικής του Κόλπου, πιστεύω ότι η απόφαση του Άμπου Ντάμπι να αποχωρήσει από τον OPEC και να κινηθεί αυτόνομα ήταν προδιαγεγραμμένη εδώ και καιρό και ακολουθεί χρόνια παραπόνων του Άμπου Ντάμπι σχετικά με το καρτέλ.
Η ανακοίνωση έρχεται επίσης μετά από χρόνια αποκλίσεων μεταξύ των πετρελαϊκών πολιτικών των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων και της Σαουδικής Αραβίας, καθώς και μετά την ενίσχυση των ανταγωνιστικών αντιπαλοτήτων μεταξύ των δύο χωρών σε ευρύτερα περιφερειακά ζητήματα. Αυτή η ρήξη μεταξύ των δύο μεγαλύτερων σουνιτικών κρατών του Κόλπου ήρθε στο προσκήνιο τον Δεκέμβριο του 2025, όταν οι αντικρουόμενες απόψεις για την ασφάλεια στην Υεμένη απείλησαν να αναζωπυρώσουν την εμφύλια σύγκρουση στη χώρα που έχει καταστραφεί από τον πόλεμο.
Η ενότητα που επιδείχθηκε απέναντι στις ιρανικές επιθέσεις από τότε δεν πρέπει να συγκαλύπτει αυτή την υποκείμενη διαίρεση, της οποίας η απόφαση των ΗΑΕ σχετικά με τον ΟΠΕΚ αποτελεί απλώς την πιο πρόσφατη εκδήλωση.
Το πιο ισχυρό καρτέλ στον κόσμο
Ο ΟΠΕΚ ιδρύθηκε το 1960 με σκοπό να επιτρέψει στους κύριους παραγωγούς πετρελαίου να καθορίσουν όρια παραγωγής και, κατά συνέπεια, να ελέγχουν την τιμή του αργού πετρελαίου σε παγκόσμιο επίπεδο.
Τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα είναι μέλος του OPEC από την ίδρυση της ομοσπονδίας των επτά εμιράτων το 1971, αν και το Αμπού Ντάμπι – το εμιράτο που διαθέτει το 95% των πετρελαϊκών αποθεμάτων των Εμιράτων – είναι μέλος από το 1967.
Στο απόγειό του, στα μέσα και τα τέλη της δεκαετίας του 1970, ο OPEC διαδραμάτισε ισχυρό ρόλο στην αναδιαμόρφωση της ισορροπίας δυνάμεων μεταξύ παραγωγών και καταναλωτών πετρελαίου, καθώς και στην αντιμετώπιση της δυτικής κυριαρχίας σε ένα μετα-αποικιακό πλαίσιο εθνικοποίησης των πόρων.
Ενώ και άλλα μέλη έχουν αποχωρήσει από τον OPEC τα τελευταία χρόνια – όπως το Κατάρ το 2019 και η Αγκόλα το 2024 – ο αντίκτυπος της αποχώρησης των ΗΑΕ είναι πολύ μεγαλύτερης κλίμακας, επηρεάζοντας περίπου το 12% της συνολικής παραγωγής πετρελαίου του OPEC.
Επιπλέον, η έξοδος των ΗΑΕ αφαιρεί έναν από τους λίγους μεγάλους «swing producers» από τον OPEC, αποδυναμώνοντας την ικανότητα του οργανισμού να ανταποκρίνεται γρήγορα σε μεταβαλλόμενες συνθήκες της αγοράς στο μέλλον.
Διαφορετικές προτεραιότητες στον Κόλπο
Τα ΗΑΕ έχουν δώσει ενδείξεις για μια πιθανή ρήξη εδώ και τουλάχιστον πέντε χρόνια, όταν εμφανίστηκαν διαφωνίες με τη Σαουδική Αραβία σχετικά με τον τρόπο διαχείρισης της πετρελαϊκής πολιτικής, ενόψει της συνόδου του OPEC+ τον Νοέμβριο του 2020. Η ρήξη έγινε δημόσια ορατή σε μια επόμενη συνάντηση των χωρών του OPEC+ τον Ιούλιο του 2021.
Και στις δύο περιπτώσεις, τα ΗΑΕ επιθυμούσαν να αυξήσουν την παραγωγή πετρελαίου – η οποία είχε μειωθεί σημαντικά από τα μέλη του OPEC κατά τη διάρκεια της πανδημίας COVID-19 – ενώ η Σαουδική Αραβία επιδίωκε να διατηρήσει τις τιμές υψηλές περιορίζοντας την παραγωγή.
Αυτό αντανακλά εν μέρει τις διαφορετικές συνθήκες των δύο κρατών του Κόλπου. Η Σαουδική Αραβία εξαρτάται από υψηλότερες τιμές πετρελαίου για να εξασφαλίσει τα έσοδα που χρειάζεται ώστε να χρηματοδοτεί τον φιλόδοξο προϋπολογισμό της και μεγάλα έργα υποδομής, όπως το πρόγραμμα Vision 2030. Αντίθετα, η οικονομία των ΗΑΕ είναι πιο διαφοροποιημένη και λιγότερο άμεσα εξαρτημένη από τα έσοδα του πετρελαίου.
Αντί γι’ αυτό, το Άμπου Ντάμπι έχει επενδύσει σημαντικά τα τελευταία χρόνια για να αυξήσει την παραγωγική του ικανότητα, ώστε να μπορεί να ανεβάσει την παραγωγή από 3,4 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα πριν από τον πόλεμο ΗΠΑ–Ισραήλ με το Ιράν, σε 5 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα έως το 2027 – και ενδεχομένως ακόμη περισσότερο αργότερα. Αυτό αντικατοπτρίζει την επιθυμία του να αξιοποιήσει τα αποθέματά του και να διαθέσει το πετρέλαιο στην αγορά, ώστε να μειώσει τον κίνδυνο «παγιδευμένων περιουσιακών στοιχείων» σε περίπτωση μελλοντικής παγκόσμιας μετάβασης μακριά από τα ορυκτά καύσιμα.
Απαλλαγμένο από τους περιορισμούς των ποσοστώσεων του OPEC, τους οποίους οι Εμιρατινοί εδώ και χρόνια θεωρούν περιοριστικούς, το Άμπου Ντάμπι θα μπορεί να αυξήσει την παραγωγή του όποτε το επιθυμεί, μόλις ξεπεραστεί το αδιέξοδο με το Ιράν και επαναλειτουργήσει πλήρως το Στενό του Ορμούζ.
Περιφερειακές αλλαγές μετά τον πόλεμο με το Ιράν
Είναι σαφές ότι η ηγεσία των ΗΑΕ επιδιώκει πρωτίστως να εντείνει την προώθηση των εθνικών της συμφερόντων, δίνοντας προτεραιότητα στις σχέσεις με τις ΗΠΑ – και πιθανώς και με το Ισραήλ – έναντι εκείνων με χώρες που, κατά την άποψη του Αμπού Ντάμπι, αντανακλούν έναν παλιό κόσμο τον οποίο επιδιώκει πλέον να αφήσει πίσω του.
Ενώ ο πόλεμος στο Ιράν μπορεί να έχει επισκιάσει προσωρινά την έκρηξη των εντάσεων μεταξύ Σαουδικής Αραβίας και ΗΑΕ σχετικά με την Υεμένη και τα οράματα για την περιοχή, η ρήξη δεν είχε επιλυθεί πριν από την έναρξη των στρατιωτικών επιχειρήσεων των ΗΠΑ και του Ισραήλ στις 28 Φεβρουαρίου.
Η απόφαση του ΟΠΕΚ αντανακλά έτσι τον υπολογισμό του Αμπού Ντάμπι ότι δεν υπάρχει πλέον κανένα όφελος από την παραμονή σε έναν οργανισμό που κυριαρχείται από τη Σαουδική Αραβία. Η επανεξέταση από τα ΗΑΕ της συμμετοχής τους σε άλλους οργανισμούς, όπως ο Αραβικός Σύνδεσμος, ο Οργανισμός Ισλαμικής Διάσκεψης ή ακόμη και το Συμβούλιο Συνεργασίας του Κόλπου, ενδέχεται να είναι το επόμενο βήμα, καθώς τα ΗΑΕ και άλλες χώρες της περιοχής αρχίζουν να σκέφτονται το αβέβαιο μεταπολεμικό τοπίο.
* Ο Kristian Coates Ulrichsen είναι Ερευνητής για θέματα Μέσης Ανατολής στο Ινστιτούτο Μπέικερ του Πανεπιστημίου Ράις. Το άρθρο του αναδημοσιεύεται αυτούσιο στο Liberal, μέσω άδειας Creative Commons, από τον ιστότοπο TheConversation.com.
