Υπεγράφη χθες, Πέμπτη 9 Ιουλίου, από τον υπουργό Εθνικής Άμυνας Νίκο Δένδια και την υπουργό Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη, η σύμβαση δωρεάς για τη δημιουργία του Εθνικού Μουσείου για το 1821.
Η τελετή υπογραφής πραγματοποιήθηκε στην αίθουσα «Ιωάννης Καποδίστριας» του υπουργείου Εθνικής Άμυνας. Εκ μέρους του Ιδρύματος «Αντώνιος Ε. Κομνηνός», το οποίο πραγματοποιεί τη δωρεά, υπέγραψε ο πρόεδρός του Αντώνιος Κομνηνός, και της Εθνικής Πινακοθήκης - Μουσείου Αλεξάνδρου Σούτσου, η πρόεδρος του διοικητικού συμβουλίου Όλγα Μεντζαφού.
«Έχει υπάρξει πλέον ένας δεσμός με το υπουργείο Πολιτισμού» επισήμανε ο υπουργός Εθνικής Άμυνας στον χαιρετισμό του. Και πρόσθεσε: «Είναι μια εγκάρδια και διαρκής συνεργασία που έχει βρει έδαφος και στην υπόθεση του Αρχαιολογικού Μουσείου και στην βοήθεια που το υπουργείο Άμυνας αυτονόητα προσφέρει στην υπόθεση αυτή. Και γενικά επιδιώκουμε τη σύζευξη των Ενόπλων Δυνάμεων της πατρίδας μας με το υπουργείο Πολιτισμού και την πολιτισμική μας παράδοση».
«Η αρχή έγινε», είπε, «από την όψη του κτηρίου του υπουργείου Εθνικής Άμυνας, όταν επελέγη μια προσέγγιση που δεν είναι συνήθης στις Ένοπλες Δυνάμεις, να ανατεθεί στον Κώστα Βαρώτσο να φτιάξει την Κιβωτό Εθνικής Μνήμης, περιλαμβάνει τα ονόματα των νεκρών των πολέμων υπέρ της πατρίδας μας, αλλά και να μετατρέψει ένα μετριότατης - για να το πω με κάθε επιείκεια - αρχιτεκτονικής κτίριο, σε ένα εμβληματικό, νομίζω κτίριο, το οποίο ευπρόσωπα μπορεί να εκπροσωπήσει, ιδίως προς τους ξένους επισκέπτες μας την Εθνική μας Άμυνα».
Μιλώντας για την προσφορά του Αντώνη Κομνηνού, «προς τον οποίον είμαστε ευγνώμονες», ο κ. Δένδιας ανέφερε ότι «στα 200 χρόνια από την Ελληνική Επανάσταση, με τη δημιουργία αυτού του μουσείου, καλύπτεται ένα σημαντικό κενό».
Όπως εξήγησε το μουσείο μπορεί «να αφιερωθεί στα 200 χρόνια από την ίδρυση του νέου ελληνικού κράτους και να αποτελέσει τον πυρήνα της νέας πανηγυρικής επετείου των 200 ετών του νέου ελληνικού κράτους, η οποία επίσης θα μπορέσει να καλύψει και το κενό που δημιουργήθηκε εξαιτίας της πανδημίας τότε στα 200 χρόνια από την Επανάσταση του 1821».
«Επίσης», συμπλήρωσε, «εντάσσεται και στη γενική προσπάθεια του υπουργείου Εθνικής Άμυνας να μεταφέρει στις νέες γενιές των Ελλήνων το νόημα των αγώνων των προγόνων τους».
«Ουδείς πρόκειται να θυσιάσει τη ζωή του για κάτι το οποίο δεν αντιλαμβάνεται και στο οποίο δεν προσυπογράφει», ξεκαθάρισε.
Επιπλέον, ο κ. Δένδιας τόνισε ότι το μουσείο «συνδυάζεται εξαιρετικά με την προσπάθεια που κάνουμε για την αναδημιουργία του Πολεμικού Μουσείου στη Βασιλίσσης Σοφίας και θα αποτελέσει περήφανο, απόκτημα για την πατρίδα μας».
«Επίσης αξιοποιείται ένας χώρος ο οποίος εμπεριέχει βαριές ιστορικές μνήμες, μνήμες επικές, μνήμες αρνητικές. Ξέρουμε πολύ καλά διάφορα τα οποία έχουν ξεκινήσει από το χώρο αυτό, είτε προς τη θετική κατεύθυνση το 1909, είτε προς την αρνητική κατεύθυνση το 1967 και επίσης με την γενναιόδωρη προσφορά σου να συντηρηθεί και η "φυλακή των έξι", δηλαδή τα κελιά που κρατήθηκαν λίγο πριν να εκτελεστούν. Έτσι ολοκληρώνεται ένας κύκλος», είπε ο κ. Δένδιας.
«Συνιστά αυτό, το 1821 με το 1922, έναν άτυπο διάλογο που στην πραγματικότητα οριοθετεί τη Μεγάλη Ιδέα όπως ξεκίνησε από τον Κωλέττη με την Ελληνική Επανάσταση και να καταλήξουμε στη συμφορά στη Μικρά Ασία και την εκτέλεση του αρχιστρατήγου τότε και των υπουργών του», πρόσθεσε.
«Όλο αυτό είναι ένα δίδαγμα για τις νέες γενιές των Ελλήνων για το πως πρέπει να πορευόμαστε από εκεί και πέρα», υπογράμμισε.
Εξέφρασε την πρόθεση του υπουργείου να τιμήσει τον δωρητή και πέραν της παρούσης τελετής και ανέφερε: «Εμείς έχουμε καθιερώσει μια παράδοση να αποδίδουμε βαθμό στους ευεργέτες μας, όχι υπό την έννοια της στενά νοούμενης τιμής, αλλά υπό την έννοια της επανένταξής τους ως υπηρέτες του εθνοσήμου, το οποίο θα δικαιούνται να φέρουν».
Από την πλευρά της, η υπουργός Πολιτισμού τόνισε ότι «με τη γενναιόδωρη χορηγία του Ιδρύματος Αντωνίου Κομνηνού καλύπτεται ένα σημαντικό κενό στον μουσειακό χάρτη της χώρας».
Εξήγησε ότι «δεν εγκαινιάζεται απλώς μια ακόμη μουσειακή πρωτοβουλία» αλλά «δημιουργείται μια Πινακοθήκη αφιερωμένη αποκλειστικά στον Αγώνα της Ελληνικής Επανάστασης του 1821».
«Πρόκειται», είπε, «για ένα έργο με βαθύ εθνικό και ιστορικό συμβολισμό, που αποκτά μόνιμο χαρακτήρα και προσφέρει στη συλλογική μας μνήμη έναν χώρο αντάξιο της σημασίας του Αγώνα της Εθνικής Παλιγγενεσίας».
Και συμπλήρωσε: «Για πρώτη φορά δημιουργείται ένας χώρος όπου η εικαστική αποτύπωση της Επανάστασης συγκεντρώνεται, αναδεικνύεται και συνομιλεί με την ιστορία, αποτελώντας σημείο αναφοράς για τις επόμενες γενιές. Το 2021, όταν γιορτάσαμε τα 200 χρόνια από την Ελληνική Επανάσταση, με απόφαση του πρωθυπουργού, Κυριάκου Μητσοτάκη, το εμβληματικό έργο του επετειακού εορτασμού ήταν η απόδοση και πάλι στο κοινό της Εθνικής Πινακοθήκης - Μουσείου Αλεξάνδρου Σούτσου, η οποία παρέμενε κλειστή επί σχεδόν δεκατρία χρόνια λόγω των εργασιών ανακαίνισης».
«Μία από τις σημαντικότερες εκθέσεις εκείνης της περιόδου ήταν αφιερωμένη στον Αγώνα του 1821. Τότε όλοι μας, αλλά κυρίως το ευρύ κοινό, συνειδητοποιήσαμε τον ανεκτίμητο πλούτο των έργων που διαθέτει η Εθνική Πινακοθήκη και τα οποία αποτυπώνουν την ιστορία της Ελληνικής Επανάστασης και της Εθνικής Παλιγγενεσίας», ανέλυσε η κ. Μενδώνη.
«Η συλλογή του Αντώνη Κομνηνού, με έργα του φιλελληνισμού και γενικότερα με έργα που σχετίζονται με τον Αγώνα του 1821, αποτελεί, κατά γενική ομολογία των πλέον ειδικών, μία εξαιρετικά σημαντική συλλογή. Ο ίδιος, με το πνεύμα γενναιοδωρίας που τον διακρίνει, την παραχώρησε στην Εθνική Πινακοθήκη, ώστε, σε συνδυασμό με τα έργα των συλλογών της, να αποτελέσει τον βασικό πυρήνα της νέας Πινακοθήκης που δημιουργείται στα ιστορικά αρτοποιεία του Στρατού», επισήμανε.
Το 2002, υπογράμμισε, «όταν τα συγκεκριμένα κτήρια χαρακτηρίστηκαν μνημεία σύμφωνα με τον αρχαιολογικό νόμο, είχα την τιμή να προεδρεύω στο Κεντρικό Συμβούλιο Νεωτέρων Μνημείων».
«Μπορώ να καταθέσω και προσωπική μαρτυρία για τη μεγάλη ιστορική και αρχιτεκτονική αξία τους, όπως αυτή είχε αναγνωριστεί από τους ειδικούς», ανέλυσε.
«Έτσι, επιτυγχάνεται ένας πραγματικά ιδανικός συνδυασμός: ιστορικά κτήρια, φορτισμένα με μνήμη και συμβολισμό, αποκτούν νέα ζωή, φιλοξενώντας μια Πινακοθήκη αφιερωμένη στον Αγώνα της Εθνικής Παλιγγενεσίας. Ο ίδιος ο χώρος γίνεται μέρος της αφήγησης της ιστορίας και της εθνικής μας μνήμης», τόνισε.
Ευχαρίστησε τον υπουργό Εθνικής Άμυνας, «ο οποίος από την πρώτη στιγμή μοιράστηκε μαζί μου το όραμα αυτής της πρωτοβουλίας και συνεργάστηκαμε στενά, ώστε να φτάσουμε στη σημερινή ημέρα», αλλά και τον δωρητή Αντώνη Κομνηνό που με την πράξη του αυτή «δεν διασώζει απλώς πολύτιμα έργα τέχνης και ιστορικής μνήμης» αλλά «δημιουργεί μια μόνιμη πολιτιστική παρακαταθήκη για το έθνος».
«Προσφέρει», είπε η κ. Μενδώνη, «στις νεότερες γενιές έναν χώρο όπου θα γνωρίζουν, θα κατανοούν και θα τιμούν τη θυσία εκείνων χάρη στους οποίους απολαμβάνουμε σήμερα την ελευθερία και τη δημοκρατία».
Και συνέχισε: «Πρόκειται για αξίες που δεν πρέπει ποτέ να θεωρούμε δεδομένες. Συχνά στην πατρίδα μας ακόμη και τα αυτονόητα χρειάζονται διαρκή υπενθύμιση».
«Είναι ιδιαίτερα σημαντικό ότι σε αυτή την προσπάθεια συμπράττουν το υπουργείο Εθνικής Άμυνας, η Εθνική Πινακοθήκη και το υπουργείο Πολιτισμού. Η εθνική άμυνα και ο πολιτισμός δεν αποτελούν δύο διαφορετικούς κόσμους. Αντιθέτως, συνδέονται ουσιαστικά, καθώς η προστασία της πατρίδας προϋποθέτει όχι μόνο την προάσπιση των συνόρων της, αλλά και τη διαφύλαξη της ιστορικής μνήμης, της πολιτιστικής μας κληρονομιάς και της εθνικής μας συνείδησης», κατέληξε.
Ο πρόεδρος του «Ιδρύματος Αντώνιος Ε. Κομνηνός» ανέφερε: «Με την υπογραφή της σημερινής σύμβασης, θεμελιώνεται η κοινή βούληση να διαφυλάξουμε και να αναδείξουμε, ένα από τα σημαντικότερα κεφάλαια της ιστορίας του Ελληνισμού. Το Ίδρυμα Αντώνης Ε. Κομνηνός, πιστό στον κοινωφελή και πολιτιστικό του προσανατολισμό, θεωρεί ότι η προστασία της ιστορικής μνήμης συνιστά ύψιστη ευθύνη, εθνική όσο και ατομική. Για τον λόγο αυτό προχωρήσαμε αρχικά στην παραχώρηση της συλλογής των ελληνικών έργων τέχνης και ιστορικών αντικειμένων προς την Εθνική Πινακοθήκη Μουσείο Αλεξάνδρου Σούτσου. Πρόκειται για μία συλλογή που συγκροτήθηκε με πολυετή φροντίδα, επιμονή και βαθύ σεβασμό προς την ιστορία του Ελληνισμού και του φιλελληνισμού».
«Πεποίθησή μας είναι ότι αυτή η συλλογή αξίζει να αποτελέσει από κοινού με έργα της συλλογής της Εθνικής Πινακοθήκης και όχι μόνο, το θεμελιώδη λίθο μίας ευρύτερης εθνικής συλλογής έργων τέχνης και ιστορικών τεκμηρίων, ικανής να αποδώσει το εύρος και το μεγαλείο της ελληνικής μας επανάστασης. Με γνώμονα αυτό το όραμα, το Ίδρυμά μας αναλαμβάνει όχι μόνο με τη δωρεά της συλλογής του, αλλά και την πλήρη χρηματοδότηση των μελετών και της κατασκευής ενός νέου μουσείου, αφιερωμένου στην Ελληνική Επανάσταση, ώστε να παραδοθεί ολοκληρωμένο στην ελληνική Πολιτεία», πρόσθεσε.
«Πρόκειται», είπε, «για μία συνειδητή πράξη προσφοράς, με την πεποίθηση ότι ο πολιτισμός αποτελεί την πολυτιμότερη εθνική παρακαταθήκη και την ασφαλέστερη επένδυση για το μέλλον και τις νεότερες γενιές της πατρίδας μας».
«Η παραχώρηση του ιστορικού και διατηρητέου συγκροτήματος του παλαιού στρατιωτικού κτηρίου στο άλσος στρατού στο Γουδή, το οποίο είναι ένας χώρος που ήδη φιλοξενεί την Εθνική Γλυπτοθήκη, και έχει εξαιρετικές προοπτικές να μεταμορφωθεί σε ζωντανό χώρο τέχνης και πολιτισμού, προσδίδει στο εγχείρημα έναν ιδιαίτερο συμβολισμό, μετατρέποντας έναν ιστορικό στρατιωτικό χώρο σε τόπο μνήμης, παιδείας και πολιτισμού», εξήγησε.
«Εξίσου καθοριστική είναι η συμβολή του υπουργείου Πολιτισμού και της Εθνικής Πινακοθήκης Μουσείο Αλεξάνδρου Σούτσου, στων οποίων την αμέριστη βοήθεια στηριζόμαστε όλοι μας, για την υλοποίηση του μουσείου. Ως συνδιαχειριστές του έργου θα διασφαλίσουν ότι το όραμα αυτό θα υλοποιηθεί, με επιστημονική εγκυρότητα, μουσειολογική αρτιότητα και σεβασμό στην ιστορική αλήθεια, έτσι ώστε το νέο μουσείο να αποτελέσει σημείο αναφοράς για τη μελέτη και την προβολή της Ελληνικής Επανάστασης», υπογράμμισε.
«Πιστεύω ότι η χώρα μας αξίζει ένα σύγχρονο μουσείο, αφιερωμένο αποκλειστικά στην εθνική παλιγγενεσία, έναν σύγχρονο χώρο ιστορικής μνήμης, έρευνας και εκπαίδευσης, όπου το παρελθόν θα συνομιλεί δημιουργικά με το παρόν, καλλιεργώντας γνώση και ιστορική συνείδηση και έμπνευση», ανέφερε.
Εξέφρασε, μεταξύ άλλων, τις θερμές του ευχές, προς τον πρωθυπουργό Κυριάκο Μητσοτάκη, «ο οποίος στήριξε το έργο εξ αρχής» αλλά και προς τα υπουργεία Εθνικής Άμυνας και Πολιτισμού, στα πρόσωπα των υπουργών κ. Μενδώνη και κ. Δένδια, «καθώς και στους εξαιρετικά ικανούς συνεργάτες τους, που αναλαμβάνουν την επίβλεψη του έργου».
Σκοπός της σύμβασης δωρεάς είναι η αποκλειστική κάλυψη δαπάνης έως 12 εκατομμυρίων ευρώ για την εκπόνηση των αναγκαίων μελετών και την αποκατάσταση του κτιριακού συγκροτήματος του Παλαιού Στρατιωτικού Αρτοποιείου, εντός του Άλσους Στρατού στο Γουδί.
Η δωρεά πραγματοποιείται χωρίς οποιαδήποτε επιβάρυνση ή αντάλλαγμα για το Ελληνικό Δημόσιο και σύμφωνα με την αρχιτεκτονική μελέτη του αρχιτέκτονα Ευάγγελου Στυλιανίδη.
Το Εθνικό Μουσείο για το 1821 θα συγκεντρώσει, θα στεγάσει και θα αναδείξει μουσειακά εκθέματα και ιστορικά κειμήλια από δημόσιες και ιδιωτικές συλλογές, με επίκεντρο την Ελληνική Επανάσταση.
Η ίδρυσή του θα συμβάλει στην αποσυμφόρηση των υφιστάμενων μουσείων και θα προσφέρει έναν σύγχρονο, αυτοτελή εκθεσιακό χώρο για την τεκμηριωμένη προβολή της Επανάστασης του 1821.
Το Μουσείο θα αποτελέσει σημείο αναφοράς για τη διατήρηση της ιστορικής μνήμης, την εκπαίδευση και την ανάδειξη της ελληνικής ιστορίας, ενώ φιλοδοξεί να αποκτήσει και διεθνή εμβέλεια, εντάσσοντας την Ελληνική Επανάσταση και το Φιλελληνικό Κίνημα στο ευρύτερο ιστορικό πλαίσιο των ευρωπαϊκών επαναστάσεων και των εθνικών κινημάτων του 19ου αιώνα.
Με την ολοκλήρωση του έργου, το Μουσείο θα υπάγεται στην αρμοδιότητα του υπουργείου Εθνικής Άμυνας, το οποίο θα συντονίζει τους εμπλεκόμενους φορείς και, μέσω των αρμόδιων υπηρεσιών του, θα εποπτεύει τις απαιτούμενες διοικητικές και αδειοδοτικές διαδικασίες για την αποκατάσταση του κτιριακού συγκροτήματος.
Το υπουργείο Πολιτισμού, μέσω της Εθνικής Πινακοθήκης - Μουσείου Αλεξάνδρου Σούτσου, αναλαμβάνει τη μουσειολογική, μουσειογραφική και επιστημονική συγκρότηση του νέου μουσείου, καθώς και τη διαχείριση των συλλογών του.
Παράλληλα, έχει αποδεχθεί, με απόφαση του Διοικητικού Συμβουλίου, τη δωρεά της συλλογής έργων τέχνης του Ιδρύματος «Αντώνιος Ε. Κομνηνός», η οποία θα εκτεθεί μόνιμα στο νέο μουσείο.
Το υπουργείο Πολιτισμού θα συντρέξει το υπουργείο Εθνικής Άμυνας κατά την ίδρυση και λειτουργία του μουσείου, συμβάλλοντας στη συγκρότηση και τον εμπλουτισμό των συλλογών, στη διοργάνωση περιοδικών εκθέσεων, σε συνεργασία με μουσεία και πολιτιστικούς φορείς, καθώς και στην επιστημονική τεκμηρίωση, την επίβλεψη και τη δημόσια προβολή της συλλογής.
Στην τελετή παρέστησαν επίσης ο υφυπουργός Εθνικής Άμυνας Θανάσης Δαβάκης, ο αρχηγός ΓΕΕΘΑ στρατηγός Δημήτριος Χούπης, ο αρχηγός ΓΕΝ αντιναύαρχος Δημήτριος-Ελευθέριος Κατάρας ΠΝ, ο υπαρχηγός ΓΕΣ αντιστράτηγος Ανδρέας Κορωνάκης ως εκπρόσωπος του αρχηγού ΓΕΣ, ο υπαρχηγός ΓΕΑ αντιπτέραρχος (Ι) Βασίλειος Μπρούμας ως εκπρόσωπος του αρχηγού ΓΕΑ, ο αρχιτέκτονας του έργου Ευάγγελος Στυλιανίδης, η ειδική σύμβουλος της υπουργού Πολιτισμού Λεία Ελισάβετ Μπαλόγλου, ο νομικός σύμβουλος της υπουργού Πολιτισμού Παναγιώτης Χίνης, καθώς και η διευθύντρια της Εθνικής Πινακοθήκης-Μουσείου Αλεξάνδρου Σούτσου Συραγώ Τσιάρα.
