Μια από τις πιο εμβληματικές γυναικείες μορφές της ηπειρώτικης ιστορίας και παράδοσης επιστρέφει στο προσκήνιο μέσα από το νέο μουσικοθεατρικό έργο της Ξανθούλας Ντακοβάνου, «Φροσύνη, η Κυρά των Καημών», που θα παρουσιαστεί στο Αρχαίο Θέατρο Δωδώνης, στις 15 και 16 Ιουλίου. Πρόκειται για ένα ηπειρώτικο ορατόριο βασισμένο στο ποίημα «Η Κυρά Φροσύνη» του Αριστοτέλη Βαλαωρίτη, το οποίο επιχειρεί μια σύγχρονη ανάγνωση της γνωστής ιστορικής μορφής, αναδεικνύοντας ζητήματα που παραμένουν εξαιρετικά επίκαιρα: τη θέση της γυναίκας, το δικαίωμα στην επιλογή, τον έρωτα, την εξουσία και τη βία.
Η δημιουργός του έργου, Ξανθούλα Ντακοβάνου, υπογράφει τη σύλληψη, την καλλιτεχνική διεύθυνση, τη μουσική σύνθεση και ερμηνεύει τον κεντρικό ρόλο της Κυρά Φροσύνης. Όπως εξηγεί σε συνέντευξή της στον ραδιοφωνικό σταθμό του ΑΠΕ-ΜΠΕ «Πρακτορείο 104,9 FM», η ιδέα γεννήθηκε από την πολυετή ενασχόλησή της με την ελληνική παραδοσιακή μουσική και ιδιαίτερα με την ηπειρώτικη μουσική παράδοση. Η ίδια αναζητούσε εδώ και χρόνια έναν τρόπο να δημιουργήσει μια «ηπειρώτικη όπερα», ένα μουσικό έργο που θα συνδύαζε τη δραματουργία και τη θεατρική πλοκή με το ύφος, τα ηχοχρώματα και τις πολυφωνικές τεχνικές της Ηπείρου.
Τη βάση για αυτό το εγχείρημα αποτέλεσε το ποίημα του Βαλαωρίτη, το οποίο, όπως σημειώνει, διαθέτει ήδη έντονα θεατρικά χαρακτηριστικά και διακριτούς ρόλους. Ωστόσο, η παράσταση δεν περιορίζεται σε μια απλή μεταφορά του κειμένου στη σκηνή. Ο Μάριος Χατζηπροκοπίου διασκευάζει το έργο και προσθέτει πρωτότυπο κείμενο, επιτρέποντας μια πιο σύγχρονη προσέγγιση της ηρωίδας. Η Φροσύνη παρουσιάζεται όχι μόνο ως ιστορικό πρόσωπο αλλά και ως σύμβολο μιας γυναίκας που διεκδίκησε το δικαίωμα στον έρωτα και στην προσωπική επιλογή, αμφισβητώντας τα κοινωνικά όρια της εποχής της.
Το έργο θέτει εξαρχής ένα κρίσιμο ερώτημα: ήταν η Φροσύνη ηρωίδα, επαναστάτρια ή μια γυναίκα που στιγματίστηκε ως αμαρτωλή; Η Ντακοβάνου επιλέγει να φωτίσει τη μορφή της με έναν διαφορετικό τρόπο, αναδεικνύοντας τη σύγκρουση ανάμεσα στην ατομική ελευθερία και την αυταρχική εξουσία. Σύμφωνα με την εκδοχή του Βαλαωρίτη, την οποία ακολουθεί η παράσταση, η Κυρά Φροσύνη θανατώθηκε από τον Αλή Πασά μαζί με άλλες δεκαέξι γυναίκες επειδή αρνήθηκε να υποκύψει στις επιθυμίες του. Η δημιουργός βλέπει σε αυτή την ιστορία μια πρώιμη μορφή γυναικοκτονίας, μια ομαδική δολοφονία γυναικών που τιμωρήθηκαν επειδή διεκδίκησαν το δικαίωμα να ορίζουν τη ζωή και το σώμα τους.
Η μουσική γλώσσα του έργου αντλεί έμπνευση από την ηπειρώτικη παράδοση και γενικότερα από τη μουσική της Πίνδου. Οι χαρακτήρες τραγουδούν σολιστικά, αξιοποιώντας μελισματικές τεχνικές που παραπέμπουν στην παραδοσιακή μουσική, ενώ ο χορός λειτουργεί ως αφηγητής και σχολιαστής της δράσης μέσα από στοιχεία ηπειρώτικης πολυφωνίας. Η δομή του έργου παραπέμπει έντονα στην αρχαία τραγωδία, καθώς οι ήρωες συγκρούονται με τη μοίρα τους και ο χορός παρεμβαίνει διαρκώς, σχολιάζοντας τα γεγονότα και μεταφέροντας τα συναισθήματα της κοινότητας.
Η ίδια η Ντακοβάνου επισημαίνει ότι η δραματουργική διάσταση ήταν εξαρχής βασικός στόχος της σύνθεσης. Το ορατόριο, αν και δεν είναι όπερα με τη στενή έννοια του όρου, διαθέτει ολοκληρωμένη θεατρική αφήγηση και έντονη συναισθηματική εξέλιξη. Η μουσική δεν λειτουργεί απλώς ως συνοδεία της ιστορίας, αλλά ως βασικός αφηγηματικός μηχανισμός που οδηγεί τον θεατή μέσα στα πάθη και τις συγκρούσεις των ηρώων.
Σημαντικό ρόλο στην παράσταση διαδραματίζει η δεκαμελής ορχήστρα, με επικεφαλής τον διεθνώς αναγνωρισμένο κλαρινίστα Νίκο Φιλιππίδη. Όπως τονίζει η δημιουργός, η παρουσία του αποτελεί εγγύηση για την αυθεντική σύνδεση του έργου με την ηπειρώτικη μουσική παράδοση, καθώς το κλαρίνο κατέχει κεντρική θέση στον μουσικό κόσμο της Ηπείρου. Στην παράσταση συμμετέχουν επίσης η Λευκοθέα Φιλιππίδη σε πολλαπλούς γυναικείους ρόλους, ο Κώστας Φιλιππίδης ως Αλή Πασάς, ο Αλέξανδρος Ριζόπουλος ως Ταχήρ και ο Σπύρος Χάλαρης ως Μουχτάρ, ενώ τη σκηνική δραματουργία υποστηρίζει ο ηθοποιός και σκηνοθέτης Βασίλης Κυρίτσης.
Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα στοιχεία της παράστασης είναι η ψυχολογική προσέγγιση των χαρακτήρων. Η Ντακοβάνου, η οποία εκτός από μουσικός είναι ψυχίατρος, διδάκτωρ ψυχανάλυσης και μουσικοθεραπεύτρια, επιχειρεί να φωτίσει όχι μόνο τα γεγονότα αλλά και τα βαθύτερα κίνητρα των προσώπων. Ιδιαίτερα στον χαρακτήρα του Αλή Πασά, το έργο διερευνά την έννοια του τραύματος και τον τρόπο με τον οποίο οι προσωπικές πληγές μπορούν να μετατραπούν σε βία απέναντι στους άλλους. Μέσα από τη μορφή της μητέρας του, της Χάμκως, αναδεικνύεται η αλυσίδα του τραύματος που περνά από γενιά σε γενιά και διαμορφώνει συμπεριφορές και επιλογές.
Παράλληλα, η δημιουργός συνδέει το παρελθόν με το παρόν, επισημαίνοντας ότι η ιστορία της Φροσύνης δεν αποτελεί απλώς ένα ιστορικό γεγονός, αλλά έναν καθρέφτη σύγχρονων κοινωνικών φαινομένων. Η αναφορά στη γυναικοκτονία δεν γίνεται ως αναχρονισμός, αλλά ως προσπάθεια να αναδειχθεί η διαχρονικότητα της έμφυλης βίας και η ανάγκη να επαναπροσδιοριστούν οι τρόποι με τους οποίους αφηγούμαστε τις γυναικείες ιστορίες.
Η μουσική, σύμφωνα με την Ξανθούλα Ντακοβάνου, διαθέτει μια μοναδική δύναμη να εκφράζει συναισθήματα που συχνά αδυνατεί να αποδώσει ο λόγος. Γι’ αυτό και το έργο επιδιώκει να λειτουργήσει όχι μόνο ως καλλιτεχνική εμπειρία αλλά και ως μια διαδικασία συλλογικής συγκίνησης και κάθαρσης. Η συνύπαρξη μουσικής και θεάτρου δημιουργεί έναν χώρο όπου το προσωπικό τραύμα, ο έρωτας, η απώλεια και η επιθυμία μετατρέπονται σε κοινό βίωμα.
Η επιλογή του Αρχαίου Θεάτρου Δωδώνης ως τόπου παρουσίασης αποκτά ιδιαίτερο συμβολισμό. Σε έναν χώρο βαθιά συνδεδεμένο με την ιστορία, τη μνήμη και τη συλλογική εμπειρία, η ιστορία της Φροσύνης επιστρέφει στον τόπο που τη γέννησε, συνομιλώντας ταυτόχρονα με το παρελθόν και το παρόν. Μέσα από τη μουσική, την ποίηση και τη θεατρική δράση, το έργο φιλοδοξεί να δώσει νέα ζωή σε έναν θρύλο της Ηπείρου και να υπενθυμίσει ότι τα μεγάλα ερωτήματα για την ελευθερία, την εξουσία και την ανθρώπινη αξιοπρέπεια παραμένουν πάντα ανοιχτά.
Η εκδήλωση προσφέρεται δωρεάν από το Υπουργείο Πολιτισμού. Υποχρεωτική προκράτηση θέσης στο https://allofgreeceone.culture.gov.gr/
