Μετρήσιμα αποτελέσματα στην αντιμετώπιση του λαθρεμπορίου καυσίμων και της φοροδιαφυγής καταγράφουν κυβερνητικές πηγές, επισημαίνοντας ότι η πολιτική που εφαρμόζεται αρχίζει να αποδίδει.
Σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, η κυβέρνηση κινήθηκε σε τρία επίπεδα. Αυστηρότερες κυρώσεις, ψηφιακή παρακολούθηση της αγοράς και ενεργοποίηση ευθύνης σε όλη την αλυσίδα εμπορίας καυσίμων. Στόχος είναι το βάρος να μην πέφτει αποκλειστικά στο πρατήριο που παρανομεί, αλλά και στους μηχανισμούς τροφοδοσίας, ελέγχου και διακίνησης.
Βασική θέση στον κυβερνητικό σχεδιασμό είναι ότι το λαθρεμπόριο καυσίμων περιορίζεται αισθητά, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι το πρόβλημα έχει εξαλειφθεί. Τα στοιχεία δείχνουν ότι η παραβατικότητα παραμένει υψηλή, αλλά αντιμετωπίζεται πλέον με αυστηρότερο και πιο οργανωμένο πλαίσιο.
Το αυστηρό πλαίσιο του 2023 και τα διετή λουκέτα
Κεντρικό σημείο της κυβερνητικής παρέμβασης ήταν το νομοθετικό πλαίσιο του 2023, με το οποίο θεσπίστηκαν από τις αυστηρότερες διατάξεις που έχουν ψηφιστεί μεταπολιτευτικά για την αγορά καυσίμων. Όταν ένα πρατήριο εντοπίζεται να παρανομεί, προβλέπεται σφράγιση για δύο χρόνια. Το πρατήριο δεν έχει δικαίωμα να επαναλειτουργήσει με άλλο ΑΦΜ, ενώ περιορίζεται και η δυνατότητα των ίδιων προσώπων να επιστρέψουν στην αγορά μέσω άλλου εταιρικού σχήματος.
Κυβερνητικές πηγές τονίζουν ότι η αλλαγή αυτή χτυπά μια παλιά πρακτική της αγοράς. Ένα πρατήριο έκλεινε τυπικά, αλλά επανεμφανιζόταν λίγο αργότερα με διαφορετική εταιρική μορφή ή άλλη σύνδεση. Η διετής σφράγιση, σε συνδυασμό με τους ελέγχους στις ιδιοκτησιακές και διοικητικές συνδέσεις, στοχεύει ακριβώς σε αυτό το κενό.
Η συνευθύνη των εταιρειών εμπορίας
Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται και στη λεγόμενη δέουσα επιμέλεια. Οι εταιρείες εμπορίας καυσίμων υποχρεώθηκαν να ελέγχουν τα πρατήρια με τα οποία συνεργάζονται και να ενημερώνουν την ΑΑΔΕ όταν διαπιστώνουν παραβάσεις. Οι έλεγχοι αυτοί δεν αφορούν μόνο τα τυπικά στοιχεία λειτουργίας ενός πρατηρίου. Περιλαμβάνουν άδειες, πιστοποιητικά, δεξαμενές, αντλίες, λειτουργία του συστήματος εισροών εκροών και ελέγχους ποιότητας καυσίμου.
Αν μια εταιρεία εμπορίας διαπιστώσει παράβαση, οφείλει να διακόψει την τροφοδοσία, να αποσύρει σήματα, εξοπλισμό και εταιρική ταυτότητα και να ενημερώσει τις αρμόδιες αρχές. Αν δεν το κάνει, αντιμετωπίζει και η ίδια αυστηρές κυρώσεις. Κατά την κυβερνητική ανάγνωση, αυτή είναι μια από τις πιο ουσιαστικές αλλαγές. Η παραβατικότητα αντιμετωπίζεται ως ζήτημα εποπτείας ολόκληρης της εμπορικής αλυσίδας.
Ψηφιακή παρακολούθηση με το σύστημα εισροών-εκροών
Ο δεύτερος μεγάλος άξονας είναι η πλήρης εφαρμογή και αναβάθμιση του συστήματος εισροών εκροών. Το σύστημα επιτρέπει την παρακολούθηση των ποσοτήτων καυσίμου που εισέρχονται στις δεξαμενές και των ποσοτήτων που εξέρχονται από τις αντλίες. Στόχος είναι να περιοριστούν η νοθεία, οι αδήλωτες ποσότητες και οι τεχνικές παρεμβάσεις που αλλοιώνουν τα δεδομένα. Η ΑΑΔΕ έχει δημιουργήσει ειδικό πλαίσιο για τα δημόσια πρατήρια καυσίμων, με μητρώο δεξαμενών, τεχνικές προδιαγραφές διασύνδεσης και ηλεκτρονική διαβίβαση δεδομένων. Η πλήρης προσαρμογή των πρατηρίων και των πωλητών πετρελαίου θέρμανσης στο νέο σύστημα προβλέπεται έως το τέλος του 2026, με ενδιάμεση προθεσμία για Αττική και Θεσσαλονίκη. Για την αναβάθμιση εξοπλισμού και λογισμικού έχει προβλεφθεί ενίσχυση έως 3.000 ευρώ ανά δικαιούχο.
Δημόσιες λίστες παραβατών και πίεση συμμόρφωσης
Στο νέο πλαίσιο περιλαμβάνεται και η δημοσιοποίηση παραβατών από την ΑΑΔΕ. Οι λίστες αφορούν περιπτώσεις νοθείας, λαθρεμπορίας, παρεμπόδισης ελέγχου, παραβάσεων στο σύστημα εισροών εκροών και παραβάσεων δέουσας επιμέλειας.Η δημοσιοποίηση λειτουργεί ως πρόσθετο εργαλείο πίεσης. Η παράβαση δεν μένει σε επίπεδο προστίμου ή διοικητικής διαδικασίας. Συνδέεται πλέον με δημόσια έκθεση, απώλεια αξιοπιστίας και αποκλεισμό από την αγορά για σημαντικό χρονικό διάστημα. Σε χαρακτηριστικές περιπτώσεις παραβάσεων στο σύστημα εισροών εκροών έχουν εντοπιστεί παραποιήσεις λογισμικού, μη εγκεκριμένες παρεμβάσεις σε δεδομένα, παράνομα προγράμματα και τεχνικές δυνατότητες αλλοίωσης των μετρολογικών στοιχείων στις αντλίες.
Οι έλεγχοι της ΑΑΔΕ και οι σφραγίσεις πρατηρίων
Στο επιχειρησιακό πεδίο, οι έλεγχοι έχουν ενταθεί με την ΑΑΔΕ να αξιοποιεί στοιχεία από το σύστημα εισροών εκροών, επιτόπιους ελέγχους, διασταυρώσεις φορολογικών δεδομένων και συνεργασία με άλλες αρχές.
Σύμφωνα με θεσμικά στοιχεία που έχουν δημοσιοποιηθεί, μέσα στο 2024 επιβλήθηκαν διετείς σφραγίσεις σε πρατήρια για νοθεία, παραποίηση συστημάτων εισροών εκροών, παρεμπόδιση ελέγχου και λαθρεμπορία. Παράλληλα, ελέγχθηκαν ιδιοκτησιακές και διοικητικές συνδέσεις των εμπλεκόμενων προσώπων με άλλα πρατήρια.
Αυτό επέτρεψε στις αρχές να μην περιοριστούν στο πρατήριο όπου εντοπίστηκε η παράβαση, αλλά να επεκτείνουν τον έλεγχο σε συνδεδεμένες επιχειρήσεις. Σε αρκετές περιπτώσεις επιβλήθηκαν μέτρα διακοπής τροφοδοσίας, απάντλησης καυσίμων και αφαίρεσης σημάτων και εξοπλισμού.
Μεγάλες υποθέσεις και οργανωμένα κυκλώματα
Οι αρχές έχουν κινηθεί και σε υποθέσεις οργανωμένων κυκλωμάτων, με παράνομη διακίνηση καυσίμων, νοθεία, εικονικές συναλλαγές και παρεμβάσεις σε αντλίες. Σε μεγάλη υπόθεση του 2025, οι αρχές εξάρθρωσαν εγκληματικές οργανώσεις που φέρονται να παρενέβαιναν σε αντλίες και στο σύστημα εισροών εκροών μέσω παράνομου λογισμικού. Σύμφωνα με τα στοιχεία των αρχών, το παράνομο λογισμικό είχε εντοπιστεί σε εκατοντάδες πρατήρια σε όλη τη χώρα, ενώ η ζημία για τους καταναλωτές υπολογίστηκε σε πολύ υψηλά επίπεδα.
Την ίδια χρονιά εξαρθρώθηκε και διεθνική οργάνωση που φέρεται να εισήγαγε χημικούς διαλύτες, να τους αναμείγνυε με καύσιμα και να αξιοποιούσε παράνομα συστήματα στις αντλίες. Η υπόθεση ανέδειξε ότι το λαθρεμπόριο καυσίμων αφορά σύνθετα σχήματα εισαγωγών, νοθείας, διακίνησης και φοροδιαφυγής.
Η τελωνειακή θωράκιση και οι νέες διασταυρώσεις
Παράλληλα με τους ελέγχους στα πρατήρια, η κυβέρνηση προχώρησε και σε παρεμβάσεις στο τελωνειακό πεδίο. Ο νέος Εθνικός Τελωνειακός Κώδικας εισήγαγε ψηφιακές διαδικασίες, ηλεκτρονική κοινοποίηση προστίμων, πρόσβαση των τελωνειακών αρχών σε πληροφοριακά συστήματα άλλων ελεγκτικών μηχανισμών και αυστηρότερα πρόστιμα.
Η λογική αυτής της παρέμβασης είναι ότι το λαθρεμπόριο καυσίμων δεν αντιμετωπίζεται μόνο στην αντλία. Χρειάζεται έλεγχος στα παραστατικά, στις διακινήσεις, στις αποθήκες, στα τελωνεία, στις εταιρείες και στα δίκτυα εμπορίας. Κυβερνητικές πηγές υποστηρίζουν ότι οι διασταυρώσεις αυτές δίνουν στις αρχές καλύτερη εικόνα για το πώς κινείται το παράνομο καύσιμο στην αγορά και ποιοι το διευκολύνουν.
