Στο επίκεντρο του σημερινού Eurogroup βρίσκεται η πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για επέκταση της ρήτρας διαφυγής και στον τομέα της ενεργειακής ασφάλειας, μια εξέλιξη που μπορεί να δημιουργήσει για την Ελλάδα πρόσθετο επενδυτικό χώρο ύψους περίπου 1,6 δισ. ευρώ μέσα στην επόμενη τριετία.
Παρά τις αρχικές προσδοκίες που καλλιεργήθηκαν σε αρκετές ευρωπαϊκές πρωτεύουσες για τη δυνατότητα χρηματοδότησης νέων μέτρων στήριξης προς νοικοκυριά και επιχειρήσεις, το στίγμα που εκπέμπουν οι Βρυξέλλες είναι διαφορετικό. Η συζήτηση δεν αφορά νέες επιδοτήσεις λογαριασμών ή έκτακτες παρεμβάσεις αντιμετώπισης της ακρίβειας, αλλά τη δημιουργία ενός ειδικού δημοσιονομικού «διαδρόμου» για επενδύσεις που ενισχύουν την ενεργειακή αυτονομία και ανθεκτικότητα της Ευρώπης.
Η πρωτοβουλία έρχεται σε μια χρονική συγκυρία κατά την οποία η ενεργειακή ασφάλεια έχει επανέλθει στο προσκήνιο λόγω της γεωπολιτικής αστάθειας στη Μέση Ανατολή και των φόβων για νέες αναταράξεις στις διεθνείς αγορές ενέργειας. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θεωρεί ότι η θωράκιση των ενεργειακών υποδομών δεν αποτελεί πλέον μόνο αναπτυξιακή προτεραιότητα, αλλά βασικό στοιχείο της στρατηγικής ασφάλειας της Ένωσης.
Σύμφωνα με πληροφορίες, η πρόταση προβλέπει ότι οι δαπάνες για συγκεκριμένα ενεργειακά έργα θα μπορούν να εξαιρεθούν από τους περιορισμούς που επιβάλλει το νέο δημοσιονομικό πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Με αυτόν τον τρόπο τα κράτη-μέλη θα αποκτήσουν μεγαλύτερη ευελιξία για να προχωρήσουν σε κρίσιμες επενδύσεις χωρίς να επιβαρύνονται οι στόχοι για έλλειμμα και χρέος.
Η συζήτηση συνδέεται άμεσα με τη νέα ευρωπαϊκή φιλοσοφία που αντιμετωπίζει την ενεργειακή επάρκεια με τρόπο αντίστοιχο της αμυντικής θωράκισης. Άλλωστε, πριν από λίγους μήνες οι Βρυξέλλες είχαν ενεργοποιήσει ειδική ρήτρα διαφυγής για αμυντικές δαπάνες έως 1,5% του ΑΕΠ, αναγνωρίζοντας τις νέες γεωπολιτικές προκλήσεις που αντιμετωπίζει η Ευρώπη.
Πλέον, η ίδια λογική επεκτείνεται και στον ενεργειακό τομέα. Η Κομισιόν προτείνει επιπλέον περιθώριο δαπανών που θα μπορεί να φτάνει το 0,3% του ΑΕΠ για έργα πράσινης μετάβασης και ενεργειακής ασφάλειας κατά την περίοδο 2026-2028.
Ωστόσο, η σημερινή συνεδρίαση των υπουργών Οικονομικών της Ευρωζώνης μόνο εύκολη δεν θεωρείται. Αρκετές χώρες ζητούν η νέα ευελιξία να μην περιοριστεί αποκλειστικά σε έργα υποδομών αλλά να μπορεί να αξιοποιηθεί και για παρεμβάσεις στήριξης πολιτών και επιχειρήσεων που δοκιμάζονται από το αυξημένο ενεργειακό κόστος.
Το αίτημα αυτό προκύπτει από την πίεση που δέχονται πολλές ευρωπαϊκές οικονομίες, καθώς η δυνατότητα λήψης νέων μέτρων έχει περιοριστεί σημαντικά μετά την επαναφορά των δημοσιονομικών κανόνων. Παρά ταύτα, μέχρι στιγμής η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εμφανίζεται να απορρίπτει το ενδεχόμενο χρηματοδότησης επιδοτήσεων μέσω της ρήτρας, επιμένοντας ότι το μέτρο πρέπει να έχει αποκλειστικά επενδυτικό χαρακτήρα.
Το μεγάλο ερώτημα που παραμένει ανοιχτό αφορά το εύρος των έργων που θα θεωρηθούν επιλέξιμα. Οι μέχρι τώρα συζητήσεις δείχνουν ότι στο νέο πλαίσιο θα μπορούν να ενταχθούν έργα ηλεκτρικών διασυνδέσεων, υποδομές μεταφοράς ενέργειας, συστήματα αποθήκευσης, επενδύσεις σε δίκτυα, εγκαταστάσεις LNG και γενικότερα έργα που ενισχύουν την ενεργειακή ασφάλεια της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Για την Ελλάδα, η σημασία της πρωτοβουλίας είναι ιδιαίτερα μεγάλη. Όπως έχει επισημάνει ο υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών Κυριάκος Πιερρακάκης, η χώρα μπορεί να αποκτήσει πρόσθετο δημοσιονομικό χώρο περίπου 1,6 δισ. ευρώ σε ορίζοντα τριετίας για ενεργειακές επενδύσεις.
Το όφελος είναι ακόμη μεγαλύτερο αν ληφθεί υπόψη ότι η Ελλάδα, λόγω των διαχρονικά αυξημένων αμυντικών δαπανών της, δεν μπορούσε να αξιοποιήσει στον ίδιο βαθμό με άλλες χώρες την αμυντική ρήτρα διαφυγής. Η προσθήκη της ενεργειακής διάστασης δημιουργεί πλέον έναν νέο μηχανισμό χρηματοδότησης στρατηγικών επενδύσεων χωρίς δημοσιονομικό κόστος.
Στην πράξη, η Αθήνα αποκτά τη δυνατότητα να επιταχύνει έργα όπως οι ηλεκτρικές διασυνδέσεις των νησιών, οι διεθνείς ενεργειακές συνδέσεις, οι νέες μονάδες αποθήκευσης ενέργειας, οι επενδύσεις στα δίκτυα μεταφοράς και διανομής, καθώς και κρίσιμες υποδομές που συνδέονται με τον ρόλο της χώρας ως ενεργειακού κόμβου στην Ανατολική Μεσόγειο.
Σε μια περίοδο όπου η ενεργειακή ασφάλεια εξελίσσεται σε βασικό παράγοντα οικονομικής σταθερότητας και γεωπολιτικής ισχύος, η νέα ευρωπαϊκή ρήτρα διαφυγής αναμένεται να αποτελέσει ένα από τα σημαντικότερα χρηματοδοτικά εργαλεία των επόμενων ετών. Σε κάθε περίπτωση οι οριστικές αποφάσεις που θα ληφθούν στο Eurogroup θα καθορίσουν όχι μόνο το ύψος των διαθέσιμων πόρων αλλά και το εύρος των επενδύσεων που θα μπορέσουν να υλοποιηθούν σε ολόκληρη την Ευρώπη.
