Αβεβαιότητα και αγωνία διεθνώς για την πορεία της σύγκρουσης Ηνωμένων Πολιτειών και Ιράν, εν μέσω εκατέρωθεν πληγμάτων -πέραν αμιγώς στρατιωτικών στόχων πλέον- στον Περσικό Κόλπο, και με το καθεστώς στην Τεχεράνη να κινητοποιεί τις «εφεδρείες» των Χούθι κατά της Σαουδικής Αραβίας, με συνέπεια να εντείνονται οι φόβοι για έναν διευρυμένο περιφερειακό πόλεμο και τη μεταφορά της ενεργειακής «ασφυξίας» από τα Στενά του Ορμούζ στην Ερυθρά Θάλασσα.
Καθώς η απειλή των Χούθι για επιβολή ναυτικού αποκλεισμού των σαουδαραβικών λιμανιών φέρνει πλέον στο προσκήνιο τον κίνδυνο ενός νέου μετώπου στον πόλεμο στη Μέση Ανατολή, μένει να διαφανεί εάν οι ΗΠΑ θα κινηθούν προς την προώθηση της προοπτικής μίας νέας προσωρινής εκεχειρίας ή προς μία μαζικής κλίμακας στρατιωτική επίθεση από κοινού με το Ισραήλ κατά του Ιράν.
Τη θέση της εκεχειρίας που κατέρρευσε έχει καταλάβει ένας κύκλος επιθέσεων και αντιποίνων, με το περιθώριο για μία διπλωματική παρέμβαση να παραμένει ανοιχτό, αλλά εξαιρετικά στενό. Αμφότερες οι πλευρές επιχειρούν να ενισχύσουν τη διαπραγματευτική τους θέση διά των όπλων προτού αποδεχθούν ή απορρίψουν μια κατάπαυση του πυρός διάρκειας δέκα ημερών που προωθεί το Πακιστάν.
Ο υπουργός Εσωτερικών του Ιράν, Εσκαντάρ Μομενί, είχε χθες επαφές στο Ισλαμαμπάντ, το οποίο επιχειρεί εκ νέου να φέρει Ουάσινγκτον και Τεχεράνη στο «τραπέζι» των διαπραγματεύσεων. Σύμφωνα, πάντως, με νέα αξιολόγηση των αμερικανικών υπηρεσιών πληροφοριών, την οποία γνωστοποίησαν νυν και πρώην Αμερικανοί αξιωματούχοι μιλώντας υπό καθεστώς ανωνυμίας στην Washington Post, οι νέοι γύροι αμερικανικών στρατιωτικών πληγμάτων -της μορφής που έντασης που βρίσκονται τώρα σε εξέλιξη- δεν αναμένεται να έχουν σημαντικό αντίκτυπο στην ιρανική κυβέρνηση ούτε να την οδηγήσουν σε υποχώρηση από τη θέση της για τον έλεγχο του Ορμούζ. Την ίδια στιγμή, πάλι βάσει δημοσιεύματος της WP, αξιωματούχοι κρούουν σήμα κινδύνου για μείωση των αποθεμάτων πυρομαχικών αεράμυνας, ενώ ο Λευκός Οίκος απευθύνεται στο Κογκρέσο για άμεση χρηματοδότηση ύψους 67 δισ. δολαρίων για την κάλυψη πολεμικών αναγκών.
Η απειλή, ταυτόχρονα, των Χούθι περιπλέκει περαιτέρω την όλη εικόνα. Με τα Στενά του Ορμούζ ουσιαστικά κλειστά επί μήνες, η Σαουδική Αραβία έχει στραφεί στα λιμάνια της στην Ερυθρά Θάλασσα για τη διοχέτευση σημαντικού μέρους των εξαγωγών της. Εάν τεθεί υπό πίεση και η διέλευση από το Μπαμπ ελ Μαντέμπ, μία από τις ελάχιστες λειτουργικές εναλλακτικές οδούς για το πετρέλαιο του Κόλπου θα βρεθεί επίσης σε κίνδυνο. Ο ίδιος ο Τραμπ δήλωσε χθες ότι εάν η απειλή υλοποιηθεί, οι ΗΠΑ θα «αντιμετωπίσουν» και τους Χούθι και το ζήτημα.
Οι αμερικανικές δυνάμεις έχουν πλήξει επί δέκα νύχτες κέντρα στρατιωτικής διοίκησης, θέσεις εκτόξευσης πυραύλων και μη επανδρωμένων αεροσκαφών, καθώς και συστήματα αεράμυνας στο Ιράν. Η Τεχεράνη έχει απαντήσει με επιθέσεις εναντίον στόχων στο Κουβέιτ, στο Μπαχρέιν και στην Ιορδανία, χώρες που φιλοξενούν αμερικανικές στρατιωτικές εγκαταστάσεις. Στο Κουβέιτ, οι αρχές κατηγόρησαν το Ιράν ότι έπληξε εκ νέου κρίσιμες υποδομές, περιλαμβανομένων μονάδων ηλεκτροπαραγωγής και αφαλάτωσης, με αποτέλεσμα να προκληθούν πυρκαγιές και να ανασταλεί η λειτουργία των εγκαταστάσεων. Το Μπαχρέιν ανακοίνωσε ότι αναχαίτισε πολλαπλές εναέριες επιθέσεις.
Το εύρος της ιρανικής απάντησης αποτυπώνεται και στις αμερικανικές απώλειες. Το Πεντάγωνο γνωστοποίησε ότι σχεδόν 100 στρατιωτικοί έχουν τραυματιστεί από τις 7 Ιουλίου, στην πλειονότητά τους ελαφρά, ενώ τρεις Αμερικανοί στρατιώτες σκοτώθηκαν σε επίθεση στην αεροπορική βάση Μουαφάκ Σάλτι της Ιορδανίας. Ο θάνατος ακόμη ενός στρατιωτικού στο Ιράκ, κατά την ελεγχόμενη εξουδετέρωση πυρομαχικών από καταρριφθέν ιρανικό drone, αύξησε σε 18 τον συνολικό αριθμό των Αμερικανών στρατιωτών που έχουν χάσει τη ζωή τους από την έναρξη του πολέμου στις 28 Φεβρουαρίου.
Στα Στενά του Ορμούζ, δεξαμενόπλοιο δέχθηκε επίθεση χθες κοντά στο Ομάν, με αποτέλεσμα το πλήρωμά του να το εγκαταλείψει με σωστική λέμβο. Το Ιράν ανακοίνωσε ότι πυρκαγιές εκδηλώθηκαν σε δύο δεξαμενόπλοια τα οποία είχαν κινηθεί μέσω «μη εξουσιοδοτημένης διαδρομής» -δηλαδή το νότιο διάδρομο, πλησίον Ομάν, από όπου και διέρχεται κυρίως η ναυτιλία με κλειστά ραντάρ-, ενώ οι Φρουροί της Επανάστασης επέμεναν ότι τα Στενά θα παραμείνουν «κλειστά» όσο συνεχίζονται οι αμερικανικές επιθέσεις.
Μπροστά στο παρατεταμένο αδιέξοδο, ο Ντόναλντ Τραμπ βρίσκεται αντιμέτωπος με δύο δραστικά διαφορετικούς δρόμους. Ο πρώτος είναι η προώθηση και αποδοχή μίας δεκαήμερης κατάπαυσης του πυρός, με στόχο να ανοίξουν πλήρως και οι δύο δίαυλοι ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ και να υπάρξει περιθώριο για τη «διάσωση» του μνημονίου κατανόησης . Ο δεύτερος είναι η έναρξη μιας μεγάλης κλίμακας κοινής στρατιωτικής εκστρατείας Ηνωμένων Πολιτειών και Ισραήλ, προκειμένου να εξαναγκαστεί η Τεχεράνη σε συνθηκολόγηση. Ο Αμερικανός πρόεδρος δεν έχει ακόμη λάβει απόφαση και η κυβέρνησή του εξετάζει την πρόταση που έχουν καταθέσει το Κατάρ, η Αίγυπτος, το Πακιστάν και άλλοι περιφερειακοί διαμεσολαβητές, κατά το ρεπορτάζ του Μπαράκ Ράβιντ του Axios.
Υπ’ αυτή την έννοια οι επόμενες ημέρες θα είναι καθοριστικές. Η Ουάσινγκτον έχει καλέσει το Ισραήλ να αποφύγει κινήσεις που θα μπορούσαν να κλείσουν το διπλωματικό «παράθυρο», προετοιμάζεται όμως ταυτόχρονα για το ενδεχόμενο αποτυχίας των συνομιλιών. Δεκάδες μαχητικά και αεροσκάφη εναέριου ανεφοδιασμού έχουν μεταφερθεί στην περιοχή, συγκροτώντας την απαιτούμενη δύναμη για μία πολύ ευρύτερη επιχείρηση. Σε αυξημένη ετοιμότητα τελούν και οι ισραηλινές ένοπλες δυνάμεις εν όψει πιθανής πιθανής συντονισμένης εκστρατεία πλήρους κλίμακας.
Οι υπηρεσίες πληροφοριών του Ισραήλ έχουν μεταφέρει επίσης στον Λευκό Οίκο την εκτίμηση ότι μετά τον «πόλεμο των 12 ημερών», τον Ιράν έχει μετακινήσει χιλιάδες φυγοκεντρητές εμπλουτισμού ουρανίου στο όρος Πίκαξ, κοντά στη Νατάνζ, τους οποίους και έχει αποθηκεύσει σε μεγάλο βάθος σε υπόγειο συγκρότημα. Προ ημερών ο Αμερικανός πρόεδρος είχε αναφερθεί στην πιθανότητα αμερικανικής επιχείρησης στο σημείο, και το ίδιο επανέλαβε και χθες ενώπιον των δημοσιογράφων μιλώντας για πλήγμα στην περιοχή «πολύ σύντομα».
Η επιλογή σφοδρότερης κλιμάκωσης επανέρχεται ενώ οι συνεχείς βομβαρδισμοί δεν έχουν επιτύχει να ανοίξουν τα Στενά του Ορμούζ και ο πόλεμος βαραίνει ακόμη περισσότερο τον Τραμπ στο εσωτερικό, μόλις τέσσερις μήνες πια πριν από τις ενδιάμεσες εκλογές για το Κογκρέσο. Η τιμή του πετρελαίου ξεπέρασε πρόσκαιρα τα 90 δολάρια το βαρέλι, προτού υποχωρήσει κοντά στα 88 δολάρια μετά τις ενδείξεις ότι οι διπλωματικές επαφές παραμένουν ενεργές. Στις Ηνωμένες Πολιτείες, η μέση τιμή της βενζίνης ανέβηκε πάνω από τα τέσσερα δολάρια το γαλόνι, από 3,85 δολάρια μία εβδομάδα νωρίτερα.
Η νέα πρόταση των διαμεσολαβητών προβλέπει δεκαήμερη παύση των εχθροπραξιών και πλήρες άνοιγμα των δύο διαύλων στα Στενά: της νότιας διαδρομής, που διέρχεται από τα ύδατα του Ομάν και θα πρέπει να παραμείνει «ελεύθερη» από ιρανικές επιθέσεις, και της βόρειας, εντός ιρανικών χωρικών υδάτων, η οποία θα εξαιρεθεί από τον αμερικανικό αποκλεισμό. Κατά τη διάρκεια της εκεχειρίας, Ουάσινγκτον και Τεχεράνη θα επιχειρήσουν να διαπραγματευτούν μία μακροπρόθεσμη ρύθμιση για τη διέλευση από τα Στενά.
Μία από τις υπό συζήτηση επιλογές θα επέτρεπε στο Ιράν να εισπράττει «εύλογες χρεώσεις» για υπηρεσίες ασφάλειας της ναυσιπλοΐας, περιβαλλοντικής προστασίας και άλλες παρεχόμενες υπηρεσίες προς τα διερχόμενα πλοία. Ως πιθανό πρότυπο αναφέρεται το Στενό της Μάλακα, όπου η Μαλαισία, η Ινδονησία και η Σιγκαπούρη χρεώνουν επιμέρους υπηρεσίες και όχι γενικό τέλος διέλευσης. Μία δεύτερη εκδοχή προβλέπει τη διοχέτευση των εσόδων σε κοινό ταμείο, στη διαχείριση του οποίου θα έχει ρόλο ο Διεθνής Ναυτιλιακός Οργανισμός (IMO).
Οι προσπάθειες οικοδομούνται πάνω στην πρόταση που είχε συζητηθεί στις 11 Ιουλίου στο Μουσκάτ μεταξύ Ομάν, Ιράν και Κατάρ, όταν οι Ηνωμένες Πολιτείες ζήτησαν από την Τεχεράνη να δεσμευθεί δημοσίως ότι θα διατηρήσει ανοιχτά τα Στενά. Οι συνομιλίες έληξαν χωρίς συμφωνία και ακολούθησαν ιρανικές επιθέσεις σε εμπορικά πλοία, οι οποίες και πυροδότησαν τη νέα αμερικανική εκστρατεία βομβαρδισμών.
Χθες, ο Εσκαντάρ Μομενί συναντήθηκε στο Ισλαμαμπάντ με τον αρχηγό του πακιστανικού στρατού Ασίμ Μουνίρ, ενώ στο πρόγραμμά του περιλαμβάνονταν επαφές και με τον πρωθυπουργό Σεχμπάζ Σαρίφ. Στη διαμεσολάβηση συμμετέχουν επίσης ο πρωθυπουργός του Κατάρ Μοχάμεντ μπιν Αμπντουλραχμάν αλ Θάνι, ο Καταριανός απεσταλμένος Αλί αλ Θαγουάντι, ο υπουργός Εξωτερικών της Αιγύπτου Μπαντρ Αμπντελάτι και ο Ομανός ομόλογός του Μπαντρ αλ Μπουσαΐντι.
Οι επαφές διεξάγονται, ωστόσο, υπό την απειλή επέκτασης του πολέμου στην Ερυθρά Θάλασσα. Οι υποστηριζόμενοι από το Ιράν Χούθι της Υεμένης ανακοίνωσαν ότι επιβάλλουν άμεσα «θαλάσσιο αποκλεισμό» στη Σαουδική Αραβία, χωρίς να διευκρινίσουν πώς σκοπεύουν να τον εφαρμόσουν. Ελέγχουν, όμως, το τμήμα της Υεμένης που εκτείνεται κατά μήκος του Μπαμπ ελ Μαντέμπ, της στενής θαλάσσιας διόδου στο νότιο άκρο της Ερυθράς, και έχουν ήδη στο «ιστορικό» τους επιθέσεις με πυραύλους και drones, καθώς και καταλήψεις πλοίων για να διαταράξουν την εμπορική ναυσιπλοΐα.
Η νέα ένταση συνδέεται με την απόπειρα της διεθνώς αναγνωρισμένης και υποστηριζόμενης από τη Σαουδική Αραβία κυβέρνησης της Υεμένης να εμποδίσει την προσγείωση στο αεροδρόμιο της Σαναά αεροσκάφους που μετέφερε αντιπροσωπεία των Χούθι από την Τεχεράνη, όπου είχαν παραστεί στην κηδεία του Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ. Ακολούθησε πλήγμα στον διάδρομο του αεροδρομίου, για το οποίο οι Χούθι κατηγόρησαν το Ριάντ, και απάντησαν με επίθεση στο αεροδρόμιο Άμπχα της νότιας Σαουδικής Αραβίας - η πρώτη απευθείας προσβολή σαουδαραβικού εδάφους από τις αρχές του 2022.
Ο αρχηγός των Χούθι, Αμπντούλ Μαλίκ αλ Χούθι, έχει προειδοποιήσει ότι οι πετρελαϊκές και ενεργειακές εγκαταστάσεις της Σαουδικής Αραβίας θα αποτελέσουν στόχο σε περίπτωση στρατιωτικής κλιμάκωσης. Το Ριάντ απάντησε ότι θα αντιμετωπίσει «άμεσα και αποφασιστικά» κάθε απειλή κατά διερχόμενων πλοίων και ανακοίνωσε μέτρα προστασίας της ναυσιπλοΐας μέσω του Μπαμπ ελ Μαντέμπ.
Από την Ερυθρά Θάλασσα διακινούνται πλέον περισσότερα από 3,6 εκατομμύρια βαρέλια σαουδαραβικού πετρελαίου και συναφών καυσίμων ημερησίως, κατά κύριο λόγο προς την Ασία. Ένας αποτελεσματικός αποκλεισμός από τους Χούθι θα μπορούσε να επηρεάσει περισσότερο από το 3% της παγκόσμιας αγοράς πετρελαίου, ενώ το πλήρες κλείσιμο του Μπαμπ ελ Μαντέμπ θα μπορούσε να αφαιρέσει έως και 7% από την παγκόσμια προσφορά, επιπλέον της διακοπής ροών που ήδη αντιστοιχούν περίπου στο 10% εξαιτίας της κρίσης στα Στενά του Ορμούζ.
