Η ανακοίνωση του Ντόναλντ Τραμπ για μια συμφωνία που θα οδηγήσει στον τερματισμό των εχθροπραξιών μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ιράν αποτέλεσε μια σημαντική πολιτική εξέλιξη, συνοδευόμενη ωστόσο από έντονη αβεβαιότητα ως προς το περιεχόμενο και τη βιωσιμότητά της, αναφέρει σε ανάλυσή του το BBC.
Ο Αμερικανός πρόεδρος δήλωσε μέσω ανάρτησής του ότι τα Στενά του Ορμούζ θα παραμείνουν ανοικτά για τη διεθνή ναυσιπλοΐα και ότι οι ΗΠΑ θα άρουν τον ναυτικό αποκλεισμό, υποστηρίζοντας πως πέτυχε μια «μεγάλη συμφωνία» που θα εξασφαλίσει ειρήνη και σταθερότητα στην ευρύτερη περιοχή.
Παρά τους πανηγυρικούς τόνους, οι λεπτομέρειες της συμφωνίας παραμένουν ασαφείς. Ο αντιπρόεδρος των ΗΠΑ, Τζέι Ντι Βανς, υποστήριξε ότι η δέσμευση του Ιράν να μην αποκτήσει ποτέ πυρηνικά όπλα αποτελεί βασικό στοιχείο της συμφωνίας και ότι θα υπάρχουν μηχανισμοί επαλήθευσης της συμμόρφωσής του. Ωστόσο, δεν έχουν αποσαφηνιστεί κρίσιμα ζητήματα, όπως τα όρια στον εμπλουτισμό ουρανίου και η τύχη των υφιστάμενων αποθεμάτων υψηλού εμπλουτισμού που διαθέτει η Τεχεράνη.
Οι επόμενες εβδομάδες αναμένεται να είναι καθοριστικές, καθώς προβλέπονται τεχνικές διαπραγματεύσεις κατά τη διάρκεια μιας 60ήμερης παράτασης της εκεχειρίας. Παρ’ όλα αυτά, η εμπειρία των προηγούμενων δεκαετιών δείχνει ότι οι συνομιλίες για το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν συχνά σκοντάφτουν στις διαφορετικές ερμηνείες των δεσμεύσεων που αναλαμβάνουν οι δύο πλευρές.
Το ίδιο μήνυμα εξέπεμψε και το Ανώτατο Συμβούλιο Εθνικής Ασφαλείας του Ιράν, το οποίο ανακοίνωσε ότι οι τελικές διαπραγματεύσεις θα προχωρήσουν μόνο αφού εφαρμοστούν οι υποχρεώσεις της άλλης πλευράς που προβλέπονται στο μνημόνιο κατανόησης. Η διαφορετική προσέγγιση στην ερμηνεία αυτών των δεσμεύσεων ενδέχεται να αποτελέσει σημείο τριβής.
Παράλληλα, η ενεργειακή αγορά αντιμετωπίζει με επιφύλαξη τις εξελίξεις. Αναλυτές εκτιμούν ότι η ομαλοποίηση της διέλευσης πετρελαιοφόρων από τα Στενά του Ορμούζ δεν θα γίνει άμεσα, καθώς απαιτείται χρόνος για την απομάκρυνση πιθανών κινδύνων και την αποκατάσταση της πλήρους λειτουργίας των θαλάσσιων μεταφορών.
Επιπλέον, σημαντικό παράγοντα αβεβαιότητας αποτελεί το Ισραήλ. Ο Τραμπ φέρεται να εξέφρασε έντονη δυσαρέσκεια προς τον Μπενιαμίν Νετανιάχου για στρατιωτικές επιχειρήσεις στον Λίβανο που, κατά την άποψή του, θα μπορούσαν να υπονομεύσουν τη συμφωνία. Εάν η ένταση στην περιοχή αναζωπυρωθεί, δεν αποκλείεται το Ιράν να επαναφέρει περιορισμούς στη διέλευση από το Ορμούζ, με σοβαρές συνέπειες για την παγκόσμια οικονομία και τις τιμές της ενέργειας.
Για τον Τραμπ, η επιτυχία της συμφωνίας έχει και εσωτερική πολιτική σημασία. Η αποκλιμάκωση της κρίσης και η πιθανή μείωση των τιμών των καυσίμων θα μπορούσαν να περιορίσουν τη δυσαρέσκεια των Αμερικανών ψηφοφόρων απέναντι στην οικονομική πολιτική της κυβέρνησής του. Ωστόσο, μέχρι να αποδειχθεί στην πράξη ότι η συμφωνία μπορεί να εφαρμοστεί και να αντέξει στον χρόνο, οι αβεβαιότητες παραμένουν περισσότερες από τις βεβαιότητες.
Η πτώση στις τιμές πετρελαίου
Σε άλλο δημοσίευμα του το BBC σημειώνει ότι οι παγκόσμιες αγορές ενέργειας βρίσκονται σε αναταραχή τους τελευταίους μήνες, με τις τιμές να καταγράφουν έντονες διακυμάνσεις ως αντίδραση στις εξελίξεις στον πόλεμο μεταξύ ΗΠΑ, Ισραήλ και Ιράν.
Οι ειδικοί της αγοράς ενέργειας προειδοποιούν επίσης ότι η διέλευση πετρελαίου μέσω των Στενών είναι απίθανο να επιστρέψει άμεσα στα προπολεμικά επίπεδα. Ο Άντριου Λίποου, της εταιρείας συμβούλων Lipow Oil Associates, δήλωσε ότι οι νάρκες θα πρέπει πρώτα να απομακρυνθούν από τη θαλάσσια οδό, μια διαδικασία που θα μπορούσε να διαρκέσει από μερικές εβδομάδες έως και έξι μήνες.
Πρόσθεσε επίσης ότι έχει δημιουργηθεί σημαντική συμφόρηση με δεξαμενόπλοια που περιμένουν να χρησιμοποιήσουν τη διέλευση, ενώ η επανεκκίνηση της παραγωγής πετρελαίου και η επιστροφή της φόρτωσης πλοίων σε κανονικά επίπεδα ενδέχεται να απαιτήσουν αρκετές εβδομάδες.
Ο απόστρατος υποναύαρχος του Πολεμικού Ναυτικού των ΗΠΑ και ανώτερος συνεργάτης στο Ίδρυμα για την Υπεράσπιση των Δημοκρατιών, Μαρκ Μοντγκόμερι, δήλωσε στην εκπομπή Today του BBC ότι η επιστροφή στην κανονικότητα δεν θα είναι «κάτι που θα γίνει από τη μια μέρα στην άλλη».
«Θα έλεγα ότι θα χρειαστούν ένας μήνας ή 45 ημέρες για να αποκατασταθεί πλήρως μια ισορροπία στην άντληση και να εξομαλυνθεί η κίνηση των πλοίων μέσα και έξω», ανέφερε χαρακτηριστικά.
Η περιοχή είχε πληγεί ιδιαίτερα από τις υψηλότερες τιμές ενέργειας, καθώς εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τη Μέση Ανατολή για τις προμήθειες πετρελαίου και LNG.
Sky News: Η συμφωνία με το Ιράν δεν είναι η αρχή του τέλους - είναι το τέλος της αρχής
Όπως αναφέρει το Sky News με βάση όσα έχουν διαρρεύσει από τα ξημερώματα της Δευτέρας, όταν ο πρωθυπουργός του Πακιστάν ανακοίνωσε τη συμφωνία μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν, καταγράφονται τα εξής:
Μορφή της συμφωνίας: Το έγγραφο παρουσιάζεται ως μνημόνιο κατανόησης και εκτιμάται ότι έχει έκταση δύο σελίδων. Σύμφωνα με το ημιεπίσημο ιρανικό πρακτορείο ειδήσεων Mehr, θα εγκριθεί μέσω ψηφίσματος του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ.
Παύση εχθροπραξιών: Σύμφωνα με τον πρωθυπουργό του Πακιστάν, η συμφωνία προβλέπει «άμεσο και οριστικό τερματισμό των στρατιωτικών επιχειρήσεων σε όλα τα μέτωπα, συμπεριλαμβανομένου του Λιβάνου». Η εκεχειρία αναμένεται να διαρκέσει 60 ημέρες, κατά τις οποίες Ουάσινγκτον και Τεχεράνη θα διαπραγματευτούν μια πιο ουσιαστική συμφωνία. Ωστόσο, το Ισραήλ έχει δηλώσει ότι δεν αποτελεί μέρος της συμφωνίας και έχει επισημάνει ότι διατηρεί την ελευθερία επιχειρήσεων στον Λίβανο.
Επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ: Ο Ντόναλντ Τραμπ δήλωσε ότι η βασική ναυτιλιακή οδός, την οποία το Ιράν είχε ουσιαστικά κλείσει, θα ανοίξει την Παρασκευή. Διέταξε επίσης την άρση του αποκλεισμού των ιρανικών λιμένων από τις ΗΠΑ. Τα Στενά θα είναι «μόνιμα χωρίς διόδια», δήλωσε στους New York Times.
Αποδέσμευση κεφαλαίων για το Ιράν: Πρόκειται για ένα από τα ζητήματα που απομένουν να διαπραγματευτούν κατά τη διάρκεια της 60ήμερης κατάπαυσης του πυρός, σύμφωνα με τον αναπληρωτή υπουργό Εξωτερικών του Ιράν, Καζέμ Γαριμπαμπάντι. Η κυβέρνηση Τραμπ είχε προηγουμένως δηλώσει ότι τα ιρανικά κεφάλαια θα αποδεσμευθούν μόνο εφόσον το Ιράν εκπληρώσει συγκεκριμένες προϋποθέσεις.
Το Mehr υποστηρίζει ότι 12 δισ. δολάρια θα αποδεσμευθούν πριν από την έναρξη των συνομιλιών και επαναλαμβάνει ισχυρισμούς πως οι ΗΠΑ θα έπρεπε να παρουσιάσουν σχέδια ανασυγκρότησης ύψους τουλάχιστον 300 δισ. δολαρίων για το Ιράν. Αμερικανός αξιωματούχος, ωστόσο, διαψεύδει ότι θα αποδεσμευθούν δισεκατομμύρια δολάρια πριν από την έναρξη της διαπραγμάτευσης.
Πυραυλικό πρόγραμμα: Λίγα είναι γνωστά, ωστόσο το Mehr αναφέρει ότι το μνημόνιο συνεργασίας το εξαιρεί από τις τελικές συνομιλίες.
Πυρηνικό πρόγραμμα: Το απόθεμα ουρανίου υψηλού εμπλουτισμού του Ιράν θα βρεθεί στο επίκεντρο των διαπραγματεύσεων κατά τη διάρκεια της 60ήμερης εκεχειρίας, σύμφωνα με πηγές που επικαλείται το Reuters. Οι θέσεις Ουάσινγκτον και Τεχεράνης παραμένουν εκ διαμέτρου αντίθετες:
Αμερικανός αξιωματούχος δήλωσε ότι μια συμφωνία θα προέβλεπε απομάκρυνση και καταστροφή του αποθέματος, ενώ ανώτερος Ιρανός αξιωματούχος ανέφερε ότι το προσχέδιο επιτρέπει την αραίωσή του εντός της χώρας.
Ο Ντόναλντ Τραμπ είχε δηλώσει ότι, σε περίπτωση αποτυχίας συμφωνίας, οι ΗΠΑ θα επανεκκινήσουν στρατιωτικές επιθέσεις ή θα καταστούν «θεματοφύλακας της Μέσης Ανατολής» με αντάλλαγμα το 20% των εσόδων της περιοχής.
