Αυτό που συνέβη την περασμένη Πέμπτη (μέρα που γίνονται πάντα οι εκλογές εδώ) δεν ήταν απλά μια τεράστια απόρριψη της κυβέρνησης που κέρδισε το 2024 μια από τις μεγαλύτερες κοινοβουλευτικές πλειοψηφίες της μεταπολεμικής εποχής, ήταν η πλήρης ανατροπή του πολιτικού σκηνικού της χώρας. Πενήντα ακριβώς χρόνια μετά από την κυκλοφορία του Anarchy in the UK η Βρετανική πολιτική σκηνή σε μια στιγμή εξαϋλώθηκε και έγινε τόσο χαοτική όσο και οι στίχοι του εμβληματικού τραγουδιού.
Όμως τι έγινε ακριβώς; Έγιναν εκλογές για τα αποκεντρωμένα κοινοβούλια της Σκωτίας και της Ουαλίας, και «μερικές» τοπικές εκλογές στην Αγγλία. Η βάση της τοπικής διακυβέρνησης είναι τα δημοτικά συμβούλια. Υπάρχουν και απευθείας εκλεγόμενοι δήμαρχοι, αλλά όχι παντού. Γι αυτό και τα αποτελέσματα αναφοράς είναι ο αριθμός δημοτικών συμβούλων. Αν δεν σας μπέρδεψα αρκετά, ας αναφέρουμε και το «μερικές»: τοπικές εκλογές γίνονται σε τακτικά διαστήματα, την περασμένη Πέμπτη ανανεώθηκε ένα μέρος μόνο των δημοτικών συμβούλων.
Μπήκαν σε ψηφοφορία 5.000 περίπου θέσεις. Σε αυτές τις θέσεις το Reform του Φαράτζ πήγε από 2 συμβούλους σε 1.453 ενώ οι Εργατικοί έχασαν 1.496 μένοντας με 1.068. Σε πολλούς δήμους οι εκλογείς πέρασαν απευθείας και μαζικά από τους Εργατικούς στο Reform, ακόμα και στη βόρεια Αγγλία που ήταν το παραδοσιακό κάστρο των Εργατικών.
Η άλλη σεισμική δόνηση ήταν η κατάρρευση του δικομματισμού σε μια χώρα που είναι συνώνυμη με αυτόν. Με τους Πράσινους να ανεβαίνουν κατά 441 θέσεις φτάνοντας στις 587, τους Συντηρητικούς να πέφτουν στις 801 χάνοντας 563, και τους Lib Dems να κερδίζουν 155 ανεβαίνοντας στις 844 το πολιτικό σκηνικό έχει πολυδιασπαστεί και οι αναγωγές σε εθνικές εκλογές δίνουν πρώτο το Reform με πάνω από 30% και τους επόμενους τρεις περίπου ίσους λίγο πάνω από το 20%. Το άθροισμα Εργατικών και Συντηρητικών που για πάνω από έναν αιώνα ήταν σταθερά πάνω από 65% κατακρημνίστηκε στο 35%.
Αλλά είχαμε και άλλες ανατροπές. Στην Ουαλία οι Εργατικοί ήταν πρώτο κόμμα εδώ και έναν αιώνα. Τώρα βγήκε πρώτο με 43 έδρες στην τοπική Βουλή το εθνικιστικό Plaid Cymru που ευαγγελίζεται την Ουαλική ανεξαρτησία. Και δεύτερο το Reform με 34. Εργατικοί, Συντηρητικοί, Πράσινοι, Lib Dems μονοψήφια με συνολικό άθροισμα 19 έδρες. Η αρχηγός των Εργατικών έχασε την έδρα της. Στη Σκωτία οι πρώτοι εδώ και είκοσι χρόνια Εθνικιστές του SNP πήραν 58 έδρες χάνοντας 2 και την αυτοδυναμία, και δεύτεροι ήρθαν από κοινού Εργατικοί και Reform με 17 έδρες ο καθένας. Το Reform στην προηγουμένη Βουλή είχε 1 και οι Εργατικοί 20. Στη Βόρεια Ιρλανδία δεν έγιναν εκλογές αλλά είναι πρώτο κόμμα το εθνικιστικό Σιν Φέϊν. Και τα τρία έθνη (Ουαλία, Σκωτία, Ιρλανδία) κυβερνώνται από εθνικιστικά κόμματα. Μάλλον, δεν είμαστε κοντά στον διαμελισμό του Ηνωμένου Βασιλείου, αλλά δεν είμαστε και στο σταθερότερο σημείο της νεότερης ιστορίας του.
Τα αίτια είναι πολλά και ήταν ορατά για όσους έχουν ανοιχτά μάτια. Εδώ και 15 χρόνια τα ακίνητα έχουν γίνει πανάκριβα, τα επιτόκια έχουν ξεφύγει και μαζί το κόστος ενός καλού αυτοκινήτου. Η τιμή της ενέργειας ανεβαίνει καθημερινά. Οι νέοι στις ηλικίες 20 με 30 συγκρίνουν τι μέλλον μπορούν να χτίσουν σε σύγκριση με τους γονείς τους και απογοητεύονται. Το να γυρίζει ο Άγγλος στο πατρικό του μετά το πτυχίο θεωρείται ύστατη αποτυχία για τον ίδιο και για τους γονείς του. Παράλληλα η Βρετανία μαζί με την Ευρώπη μένει πίσω σε σχέση με τις ΗΠΑ και τις οικονομίες της ανατολικής Ασίας, και με το Brexit χάνει έδαφος και σε σχέση με την Ευρώπη. Στον πλήρως διασυνδεμένο κόσμο μας και αυτές οι συγκρίσεις είναι αναπόφευκτες, και επίσης αποκαρδιωτικές. Σκοτώνουν την ελπίδα, καταβαραθρώνουν την περηφάνια, δημιουργούν άγχος, ανασφάλεια, οργή.
Η προοδευτική ατζέντα έχει επικρατήσει αλλά ενώ την εποχή των Sex Pistols έφερνε ελευθερία λόγου και κατάργηση διακρίσεων, σήμερα μας χωρίζει και πάλι σε ηθικά ανώτερες συλλογικότητες και πλέμπα που φταίει για νέα προπατορικά αμαρτήματα. Η λίστα με τις απαγορευμένες λέξεις, που είχε εξαφανιστεί για περίπου μισό αιώνα, μεγαλώνει με τη μέρα. Εκπαιδευόμαστε υποχρεωτικά και συνεχώς για το τι δεν είναι αποδεκτό.
Τα συνεχή λάθη, πισωγυρίσματα και αλλαγές προσώπων και πολιτικών της σημερινής κυβέρνησης, αψυχολόγητες αποφάσεις όπως το κόψιμο του επιδόματος θέρμανσης των ηλικιωμένων με παράλληλη αύξηση επιδομάτων για όσους έχουν πολλά παιδιά ή πολλαπλές συζύγους, είναι προφανώς οι σταγόνες που ξεχείλισαν το ποτήρι.
Έχοντας σπάσει το κεφάλι μου να καταλάβω το Brexit αλλά και την αυτοκτονικότητα της Ελληνικής κοινωνίας γύρω στο 2015, κατέληξα στο ότι η μεγάλη πλειοψηφία των ανθρώπων δεν αξιολογεί την κατάσταση της με λογική και κριτήριο αν είναι καλή ή όχι, αλλά με το θυμικό του βιολογικού προκαθορισμού που δουλεύει με παραγώγους: ικανοποίηση για τη βελτίωση, αγανάκτηση για κάθε οπισθοδρόμηση αλλά και στη στασιμότητα. Ο άνθρωπος ψάχνει ελπίδα, όραμα, ηγέτη. Όσο μεγαλύτερη είναι η απογοήτευση και η ανασφάλεια, τόσο απλούστερο είναι το μήνυμα που κερδίζει. Έχει να κάνει με τους αυτόματους μηχανισμούς άμυνας του είδους μας που μπαίνουν σε λειτουργία όποτε αισθανθούμε απειλή. Psychology trumps ideology (pun intended). Την απότομη μετακίνηση άλλωστε περιφερειών από την κεντροαριστερά των Εργατικών στην ακροδεξιά του Reform την είδαμε και στη Γαλλία στις μαζικές απευθείας μετατοπίσεις από το ΚΚ στο Εθνικό Μέτωπο. Τελικά, η εργατική τάξη δεν ανήκει στον θείο Μαρξ αλλά εκεί που της υπόσχονται εξασφάλιση και καλύτερα εισοδήματα, και μας το δείχνει ξεκάθαρα και επαναλαμβανόμενα. Την είδαμε και στις δύο εκλογές Τραμπ επίσης, που και αυτές πολλοί τις είχαμε προβλέψει. Και θα δούμε πολλά ακόμα σε αυτή την κατεύθυνση.
* O Χρήστος Τουραμάνης είναι Καθηγητής Πειραματικής Φυσικής Στοιχειωδών Σωματιδίων στο τμήμα Επιστήμης και Μηχανολογίας του Πανεπιστημίου του Λίβερπουλ.
