Περίπου όπως είχε γίνει και την άνοιξη του 2025 με αφορμή τους δασμούς Τραμπ, οι διεθνείς χρηματιστηριακές αγορές φαίνεται πως έχουν αποφασίσει πως ο πόλεμος στην Μέση Ανατολή, τα προβλήματα στις διεθνείς αγορές πετρελαίου και LNG, η άνοδος του πληθωρισμού και οι ενδεχόμενες αυξήσεις επιτοκίων δεν αποτελούν τόσο σημαντικά προβλήματα. Έτσι οι περισσότερες διεθνείς αγορές, η μία μετά την άλλη, πλησιάζουν και ξεπερνούν τα ιστορικά τους υψηλά, με την Wall Street, την Ιαπωνία, την Νότια Κορέα και την Ταϊβάν να επιτυγχάνουν συνεχή νέα ιστορικά υψηλά και τις υπόλοιπες παγκόσμιες αγορές να απέχουν ελάχιστα από τα ιστορικά υψηλά τους.
Αν κοιτάξουμε τα πράγματα από λίγο πιο κοντά, είναι φανερό πως το τεράστιο επενδυτικό κύμα στην Τεχνητή Νοημοσύνη και οι ευεργετικές συνέπειές του για ένα πλήθος κλάδων της οικονομίας, όπως αυτόν των μικροεπεξεργαστών, του ηλεκτρολογικού και ηλεκτρομηχανικού εξοπλισμού, της ενέργειας και όχι μόνο αυτούς, αποτελούν τον πιο βασικό προωθητικό παράγοντα για τα διεθνή χρηματιστήρια.
Η μεγαλύτερη και πιο θεαματική άνοδος έχει σημειωθεί σε αυτούς τους χρηματιστηριακούς κλάδους και στα χρηματιστήρια που η συμμετοχή αυτών των επιχειρήσεων είναι πιο σημαντική. Εκτός από την Τεχνητή Νοημοσύνη, σημαντική είναι και η βοήθεια από τους κλάδους της ρομποτικής και της διαστημικής βιομηχανίας. Μάλιστα, ο ενθουσιασμός για τον τελευταίο θα μας απασχολήσει πολύ έντονα τις επόμενες εβδομάδες, καθώς επίκειται η εισαγωγή της SpaceX στο αμερικανικό χρηματιστήριο. Πέρα από αυτούς τους τομείς όμως, υποστηρικτικά λειτουργούν ο αμυντικός, με έντονη την συμμετοχή της υψηλής τεχνολογίας και τα μεγάλα έργα υποδομής που εκτελούνται ανά τον κόσμο.
Οι επενδυτές μάλλον εκτιμούν πως το μεγάλο επενδυτικό κύμα που βρίσκεται σε εξέλιξη σε όλους τους παραπάνω τομείς, θα αποδειχθεί αρκετό για να κρατήσει ψηλά την οικονομική ανάπτυξη και να οδηγήσει σε πολύ υψηλότερα επίπεδα την κερδοφορία πλήθους επιχειρήσεων. Θεωρούν επίσης πως αυτή η σημαντική οικονομική ανάπτυξη θα φέρει και μία σταδιακή αλλά σημαντική αύξηση της παραγωγικότητας.
Όλα αυτά τους κάνουν να αφήσουν στην άκρη τους προβληματισμούς που εκφράζονται από πολλούς παρατηρητές των αγορών, οικονομολόγους, χρηματιστηριακούς αναλυτές, στελέχη του πολιτικού κόσμου. Οι προβληματισμοί έχουν σχέση με διάφορα σημαντικά ζητήματα και οι περισσότεροι από αυτούς έχουν πολύ αξιόλογη λογική και οικονομική βάση, αυτή την στιγμή όμως φαίνεται πως «μένουν στο ράφι».
Ας δούμε λοιπόν μερικούς από αυτούς τους προβληματισμούς. Ή, για να το πούμε κάπως αλλιώς, ας δούμε μερικές από τις αιτίες που θα μπορούσαν να φέρουν πάλι τις αρκούδες στις διεθνείς χρηματιστηριακές αγορές, με τυχαία σειρά. Η κατάσταση στις διεθνείς αγορές ομολόγων, κρατικών και εταιρικών, σε συνδυασμό με τα ανοδικά επιτόκια, αποτελεί έναν πολύ σοβαρό κίνδυνο. Το επίπεδο δανεισμού για τις περισσότερες χώρες στον κόσμο αυξάνεται συνεχώς, με τις δαπάνες να μεγαλώνουν για διάφορους λόγους και τους προϋπολογισμούς να είναι σταθερά ελλειμματικοί.
Αν η έξαρση του πληθωρισμού που έχει αρχίσει να παρατηρείται τους τελευταίους μήνες, κυρίως λόγω της ανόδου στις τιμές των καυσίμων σαν συνέπεια του πολέμου στην Μέση Ανατολή, κρατήσει για μεγάλο διάστημα και προκαλέσει και αύξηση των επιτοκίων αναφοράς από τις κεντρικές τράπεζες, θα πρόκειται για σαφώς αρνητική εξέλιξη για τις αγορές μετοχών και ομολόγων. Η αύξηση του κόστους χρήματος για τις επιχειρήσεις συνήθως συνοδεύεται και από μείωση των περιθωρίων κέρδους, ενώ σε δημοσιονομικό επίπεδο προκαλεί αύξηση του κόστους εξυπηρέτησης των κρατικών χρεών.
Αυτό συνοδεύεται από την άνοδο των αποδόσεων των κρατικών και εταιρικών ομολόγων, κάτι που μειώνει την όρεξη των επενδυτών για αγορές επιχειρήσεων που δεν επιτυγχάνουν κερδοφορία και προκαλεί προβλήματα βιωσιμότητας στις πιο αδύναμες από αυτές. Όλα αυτά συνήθως επιδρούν αρνητικά στην πλειοψηφία των μετοχών στα χρηματιστήρια.
Σχετικά με τα επιτόκια και τον δανεισμό, δεν πρέπει να ξεχνάμε πως οι διεθνείς αγορές εταιρικών ομολόγων έχουν ήδη κατακλυστεί από τις τεράστιες εκδόσεις ομολόγων από τους γίγαντες της τεχνολογικής βιομηχανίας, κάτι που θα μπορούσε να προκαλέσει σημαντικές δυσκολίες στις μικρότερες επιχειρήσεις στην περίπτωση που εμφανιστούν τριγμοί στις διεθνείς ομολογιακές αγορές.
Επιστρέφοντας λίγο στο ζήτημα της έντασης στην Μέση Ανατολή, είναι φανερό πως οι επενδυτές δεν ανησυχούν πολύ για το ενδεχόμενο να δούμε αρνητικές γεωπολιτικές εξελίξεις που θα προκαλέσουν τριγμούς στις αγορές. Είναι φυσικά λογικό για τους επενδυτές να μην μένουν έξω από τις αγορές απλά επειδή υποθέτουν πως κάποια στιγμή θα συμβεί κάτι σοβαρό, από την άλλη όμως η συμπεριφορά τους όμως μας δείχνει πως στην περίπτωση που θα συμβεί κάτι τέτοιο η αντίδραση των αγορών θα είναι έντονα αρνητική και οι αρκούδες θα πάρουν το πάνω χέρι, όπως συνέβη πριν τρεις μήνες έστω και για λίγο.
Σοβαρός λόγος ανησυχίας μπορούμε να πούμε πως είναι οι σαφείς ενδείξεις υπεραισιοδοξίας από την μεριά πολλών επενδυτών και η διάθεσή τους να αποτιμήσουν εταιρείες με βάση μόνο τα φιλόδοξα σχέδιά τους. Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα της επικείμενης δημόσιας εγγραφής της SpaceX, η αποτίμηση της οποίας προβλέπεται πως θα είναι πάρα πολύ υψηλή χωρίς αυτό να μπορεί εύκολα να δικαιολογηθεί από κάποια χειροπιαστά στοιχεία της επιχείρησης.
Το γεγονός πως το αισιόδοξο κλίμα ενόψει αυτής της εγγραφής έχει επεκταθεί σε όλον τον διαστημικό κλάδο εντείνει ακόμα περισσότερο τον προβληματισμό και μας δείχνει πως αν τελικά η SpaceX δεν καταφέρει άμεσα να επιβεβαιώσει τις εκτιμήσεις των επενδυτών, ένα μεγάλο τμήμα της αγοράς θα μπορούσε να βρεθεί σε «κενό αέρος», με πολύ αρνητικές συνέπειες για όλες τις μετοχές.
Πιο σημαντικό όμως ζήτημα είναι αυτό των αποτιμήσεων των μετοχών που οδηγούν την ανοδική κούρσα των αγορών, δηλαδή αυτών που σχετίζονται με την Τεχνητή Νοημοσύνη, οι οποίες μπορούν εύκολα να χαρακτηριστούν υπεραισιόδοξες ακόμα και για μεγάλες επιχειρήσεις με σοβαρούς κύκλους εργασιών και ισχυρή κερδοφορία.
Ακόμα πιο σημαντικό είναι ένα συναφές θέμα: ο βαθμός της εξάρτησης της γενικότερης οικονομικής ανάπτυξης από το επενδυτικό μπουμ της Τεχνητής Νοημοσύνης.
Όπως ανέφερε προ ημερών στο Bloomberg ο Neil Dutta Renaissance Macro Research, η επίδραση της επενδυτικής έκρηξης της Τεχνητής Νοημοσύνης είναι πιθανόν να είναι πολύ πιο ισχυρή και ευρεία απ’ όσο νομίζουμε. Ο Dutta παρέθεσε ενδείξεις που οδηγούν στο συμπέρασμα πως αυτές οι επενδύσεις έχουν ενισχύσει την επιδόσεις πάρα πολλών επιχειρήσεων που εκ πρώτης όψεως δεν έχουν άμεση σχέση με τον τομέα.
Επίσης ανέφερε πως οι αμερικανικές επενδύσεις έχουν ήδη επιδράσει πολύ θετικά στην οικονομική ανάπτυξη πολλών άλλων κρατών. Κάτι άλλο που μας φάνηκε πολύ ενδιαφέρον είναι το γεγονός πως αυτές οι επενδύσεις και τα κέρδη από την άνοδο των μετοχών έχουν ήδη ενισχύσει σημαντικά τα έσοδα των πολιτειών στις ΗΠΑ ενώ έχουν παίξει σημαντικό ρόλο στην αύξηση των καταναλωτικών δαπανών, μόνο που αυτές οι δαπάνες προέρχονται κυρίως από όσους έχουν σημαντικά μετοχικά χαρτοφυλάκια και όχι από τον ευρύ πληθυσμό της χώρας.
Πού θέλουμε να καταλήξουμε; Στο ότι η Τεχνητή Νοημοσύνη και οι σχετικές επενδύσεις παίζουν ακόμα σημαντικότερο ρόλο απ’ όσο έχουμε υποθέσει στην ενίσχυση των ρυθμών οικονομικής ανάπτυξης στις ΗΠΑ και αλλού, όπως επίσης στην ενίσχυση των οικονομικών μεγεθών πάρα πολλών επιχειρήσεων, στην αύξηση των κρατικών εσόδων και στην άνοδο των καταναλωτικών δαπανών. Αν λοιπόν οι αγορές φοβηθούν πως κάτι αλλάζει προς το χειρότερο στο μέτωπο της ΤΝ, τα χρηματιστήρια θα μπορούσαν να βρεθούν αντιμέτωπα με πολύ σημαντικές πιέσεις, δεδομένων και των ήδη πολύ αισιόδοξων αποτιμήσεων σε πολλές μετοχές, αποτιμήσεων που «φουσκώνουν» συνεχώς.
Σε ένα τέτοιο ενδεχόμενο, δεν θα εκπλαγούμε αν οι επενδυτές θυμηθούν ξαφνικά και τους υπόλοιπους προβληματισμούς στους οποίους αναφερθήκαμε νωρίτερα, ανοίγοντας τον δρόμο σε μία πιθανή «επιδρομή αρκούδων». Βέβαια, υπάρχει και η πιθανότητα να γίνει το ακριβώς αντίθετο και η ΤΝ να συνεχίσει να τραβά τις αγορές με την στήριξη συνεχών καλών ειδήσεων. Σε μία τέτοια περίπτωση, το πιθανότερο είναι πως οι χρηματιστηριακές αρκούδες μάλλον θα παραμείνουν στις σπηλιές τους. Για καλό και για κακό πάντως, καλό είναι να έχουμε ανοικτά τα μάτια μας. Ένα τέτοιο χρηματιστηριακό επεισόδιο θα μπορούσε να συμβεί ανά πάσα στιγμή.
