Mε αφορμή το χτεσινό άρθρο για τους Δούρειους Ίππους των μικροεπενδυτών πριν την IPO της Space X- αρκετοί αναγνώστες απηύθυναν στην στήλη το ερώτημα γιατί οι broker τους δεν επιτρέπουν σε Ευρωπαίους πολίτες να αγοράσουν αμερικανικά ETFs που δεν είναι UCITS, δηλαδή δεν συμμορφώνονται με την ευρωπαϊκή νομοθεσία PRIIPs (Packaged Retail and Insurance-based Investment Products) και την οδηγία MiFID II.
Ο όρος UCITS δείχνει ότι το αμοιβαίο κεφάλαιο ακολουθεί συγκεκριμένους κανόνες της Ευρωπαϊκής Ένωσης που έχουν σχεδιαστεί για την προστασία των ιδιωτών επενδυτών. Πέραν της διασποράς και της υψηλής ρευστότητας που ούτως ή άλλως πληρούν και τα περισσότερα αμερικανικά ETFs, η ευρωπαϊκή νομοθεσία απαιτεί από τους εκδότες ETFs να παρέχουν ένα τυποποιημένο έγγραφο βασικών πληροφοριών -Key Information Document - KID ή KIID- το οποίο πρέπει να είναι μεταφρασμένο και στην επίσημη γλώσσα των χωρών που διατίθεται το ETF.
Για να επιτραπεί λοιπόν σε έναν Ευρωπαίο ιδιώτη να αγοράσει οποιοδήποτε χρηματοοικονομικό προϊόν, ο εκδότης υποχρεούται να παρέχει το ΚID, ένα τυποποιημένο έγγραφο 3 σελίδων στην τοπική γλώσσα το οποίο αναλύει με ακρίβεια τους κινδύνους και τα κρυφή κόστη.
Οι μεγάλοι όμως εκδότες των ΗΠΑ αρνούνται συχνά να εκδώσουν αυτά τα έγγραφα με βάση τα ευρωπαϊκά πρότυπα, καθώς δεν βλέπουν τον λόγο να επωμιστούν τα νομικά και μεταφραστικά κόστη από τη στιγμή που τα προϊόντα τους απευθύνονται κυρίως στην τεράστια εγχώρια αγορά. Οι Eυρωπαίοι brokers με τη σειρά τους - DEGIRO, Interactive Brokers κ.α.- βάσει νόμου μπλοκάρουν την αγορά αυτών των ETFs για να μην υποστούν εξοντωτικά πρόστιμα.
Κάποιοι μεγάλοι ιδιώτες επενδυτές μπορούν να ξεπεράσουν τον σκόπελο, διεκδικώντας τον χαρακτηρισμό «επαγγελματία» επενδυτή, με την προϋπόθεση ότι πληρούν τα κριτήρια (ύψος χαρτοφυλακίου, πρότερη επαγγελματική εμπειρία ή συγκεκριμένο αριθμό πινακιδίων ανά τρίμηνο).
Όσοι όμως δεν πληρούν τα κριτήρια, μπορούν σε αρκετές περιπτώσεις να αναζητήσουν τις ευρωπαϊκές εκδοχές των ΕΤFs που θέλουν.
Γιατί δεν υπάρχουν πάντα εναλλακτικές στα ευρωπαϊκά ETFs
Στο χθεσινό άρθρο αναφερθήκαμε στα διαπραγματεύσιμα αμοιβαία κεφάλαια και κλειστά funds που έχουν αποκτήσει μετοχές της SpaceX όσο ήταν ιδιωτική, προσφέροντας στους ιδιώτες επενδυτές έμμεση, αλλά σημαντική έκθεση στην εταιρεία πριν από την επίσημη εισαγωγή της στο χρηματιστήριο.
Στην Ευρώπη όμως τα αντίστοιχα ETFs με το ΝASA, UFO και τα υπόλοιπα με θεματική τη διαστημική τεχνολογία, δεν προσφέρουν την ίδια δυνατότητα.
Βλέπετε τα συμβατά ETFs με τα πρότυπα UCITS είναι «open-ended» αμοιβαία κεφάλαια. Αυτό σημαίνει ότι από τον νόμο υποχρεούται να επενδύουν αποκλειστικά σε ήδη εισηγμένες και δημόσια διαπραγματεύσιμες εταιρείες, γεγονός που αποκλείει τη SpaceX όσο αυτή παραμένει ιδιωτική εταιρεία.
Δείτε για παράδειγμα ένα αντίστοιχο UCITS ΕTF , τo Vaneck Space Innovators. Σύμφωνα με τους κανόνες του MarketVector δείκτη που ακολουθεί το JEDI, η SpaceX θα γίνει επιλέξιμη για εισαγωγή στο ETF αμέσως μετά την ολοκλήρωση της IPO της τον Ιούνιο του 2026. Μόλις η μετοχή αποκτήσει επαρκή ρευστότητα και ενταχθεί στον παγκόσμιο δείκτη αναφοράς, οι διαχειριστές του JEDI θα αγοράσουν μετοχές για να εναρμονιστούν με τον δείκτη. Όχι όμως πριν.
Πολλοί βλέπουν πράγματι την ευρωπαϊκή νομοθεσία PRIIPs ως επενδυτικό αποκλεισμό ή «αδικία», καθώς στερεί από τη λιανική αγορά της Ευρώπης την πρόσβαση σε κορυφαίες ευκαιρίες υψηλής ανάπτυξης όπως η SpaceX, πριν από την IPO.
Ωστόσο, από τη σκοπιά των ευρωπαϊκών ρυθμιστικών αρχών, η απαγόρευση αυτή δεν σχεδιάστηκε για να τιμωρήσει τους επενδυτές, αλλά για να τους προστατεύσει.
Το πρόβλημα εντοπίζεται ότι όταν συντασσόταν η συγκεκριμένη νομοθεσία, ζητήθηκε η συνδρομή μόνο νομικών συμβούλων και όχι των επαγγελματιών της αγοράς, όπως είναι οι διαχειριστές και οι επενδυτικοί σύμβουλοι. Έτσι σε πολλές περιπτώσεις, αναζητώντας κανείς τα αντίστοιχα ευρωπαϊκά ETFs με τα αμερικανικά που έχει επιλέξει, καταλήγει σε προϊόντα που δεν έχουν ούτε τη στάθμιση των αντίστοιχων αμερικανικών, ούτε τα ίδια διαχειριστικά κόστη. Μερικές φορές μάλιστα το «ρίσκο» μπορεί να είναι μεγαλύτερο σε ένα «αντίστοιχο» ευρωπαϊκό ενός αμερικανικού ETF, ακριβώς λόγω των διαφορετικών σταθμίσεων.
Από την άλλη, το νόμισμα έχει πάντα δύο όψεις. Για παράδειγμα, αν και φαίνεται άδικο να μην μπορεί ένας Ευρωπαίος μικροεπενδυτής να αγοράσει το Destiny Tech100, το ΝASA ή το XOVR για να «κλειδώσει» μετοχές της SpaceX πριν την IPO, η ευρωπαϊκή νομοθεσία UCITS προσπαθεί να τον προστατεύσει από τρεις βασικούς κινδύνους των private μετοχών.
Ο πρώτος είναι η έλλειψη ρευστότητας. Αν αύριο το πρωί όλοι οι επενδυτές ενός ETF θελήσουν να πουλήσουν τα μερίδιά τους, ένα παραδοσιακό ETF πρέπει να πουλήσει μετοχές για να τους πληρώσει. Οι private μετοχές της SpaceX όμως δεν μπορούν να πουληθούν άμεσα μέχρι τις 12 Ιουνίου.
Ο δεύτερος είναι οι αδιαφανείς αποτιμήσεις: Μια δημόσια μετοχή έχει τιμή κάθε δευτερόλεπτο. Μια private εταιρεία αποτιμάται συνήθως μία φορά το τρίμηνο ή το εξάμηνο από εσωτερικούς εκτιμητές, κάτι που κρύβει κινδύνους «τεχνητής διόγκωσης».
Λόγω ακριβώς των αδιαφανών αποτιμήσεων, το αμερικανικό fund DXYZ έφτασε κάποια στιγμή να διαπραγματεύεται στο χρηματιστήριο με premium άνω του 100% της πραγματικής αξίας των μετοχών που κατείχε, οδηγώντας πολλούς ιδιώτες σε τεράστιες ζημιές όταν αυτό έγινε αντιληπτό.
Βλέπετε το DXYZ δεν είναι ένα τυπικό ETF, αλλά ένα αμοιβαίο κεφάλαιο κλειστού τύπου (Closed-End Fund). Στόχος του είναι να δίνει πρόσβαση σε ιδιωτικές, μη εισηγμένες high-tech εταιρείες όπως οι SpaceX, OpenAI, xAI και Anthropic. Κατά την εισαγωγή του στο χρηματιστήριο την άνοιξη του 2024, με αρχική τιμή περίπου 8,25 δολάρια, η μετοχή έκανε τρελό άλμα μέσα σε λίγες μέρες, καθώς οι μικροεπενδυτές αγόραζαν προκειμένου να αποκτήσουν έκθεση στη SpaceX πληρώνοντας ένα τεράστιο premium, ενώ η πραγματική καθαρή αξία ενεργητικού (NAV) του ταμείου ανά μετοχή ήταν μόλις 4,84 -5 δολάρια. Το fund διατήρησε εξαιρετικά υψηλή μεταβλητότητα, καθώς κάθε φορά που κυκλοφορούσαν φήμες για αρχική δημόσια προσφορά της SpaceX ή της Anthropic, το DXYZ δεχόταν μαζικά κύματα κερδοσκοπικών αγορών.
Οι επενδυτές που άντεξαν το «τρενάκι του τρόμου» με τα σκαμπανεβάσματα του DXYZ, βλέπουν σήμερα την εσωτερική αξία του fund να έχει βελτιωθεί σημαντικά στα $24,56 ανά μετοχή, καθώς αυξήθηκαν οι αποτιμήσεις των private εταιρειών που κατέχει. Ωστόσο, η μετοχή συνεχίζει να διαπραγματεύεται με σημαντικό premium -είναι κοντά στα $47- αν και το premium αυτό είναι πολύ πιο συγκρατημένο σε σχέση με το παρελθόν.
Το καλό το παλικάρι ξέρει και άλλο μονοπάτι…
Για τους Ευρωπαίους που θέλουν οπωσδήποτε έκθεση σε pre-IPO εταιρείες, υπάρχουν και άλλες εναλλακτικές οδοί όπως είναι τα Ευρωπαϊκά Investment Trusts (Κλειστού Τύπου). Αντί για ETFs, μπορούν να δουν τα εισηγμένα επενδυτικά καταπιστεύματα της Μητροπολιτικής Βρετανίας -UK Investment Trusts- όπως το Scottish Mortgage Investment Trust (SMT) και το Baillie Gifford US Growth Trust που είναι εισηγμένα στο Λονδίνο, είναι προσβάσιμα σε Ευρωπαίους και διακρατούν δισεκατομμύρια δολάρια σε μετοχές της SpaceX (αποτελεί έως και το 15%-20% του χαρτοφυλακίου τους).
Τέλος όπως αναφέραμε και πιο πάνω, μπορούν να διεκδικήσουν το καθεστώς Επαγγελματία Επενδυτή ζητώντας από τον broker τους αλλαγή κατηγοριοποίησης αν πληρούνται συγκεκριμένα κριτήρια. (σ.σ: χαρτοφυλάκιο >500.000 ευρώ, αποδεδειγμένη εμπειρία στον χρηματοοικονομικό κλάδο συγκεκριμένος αριθμός πράξεων ανά τρίμηνο). Αν πληρούνται δύο από τα τρία κριτήρια, οι περιορισμοί PRIIPs/MiFID αίρονται αμέσως και μπορούν να αγοράσουν οποιοδήποτε αμερικανικό ETF.
*Αποποίηση Ευθύνης: Το υλικό αυτό παρέχεται για πληροφοριακούς και μόνο σκοπούς. Σε καμιά περίπτωση δεν πρέπει να εκληφθεί ως προσφορά, συμβουλή ή προτροπή για την αγορά ή πώληση των αναφερόμενων προϊόντων. Παρόλο που οι πληροφορίες που περιέχονται βασίζονται σε πηγές που θεωρούνται αξιόπιστες, ουδεμία διασφάλιση δίνεται ότι είναι πλήρεις ή ακριβείς και δε θα πρέπει να εκλαμβάνονται ως τέτοιες.
