Η τεχνολογία blockchain είναι άμεσα συνδεδεμένη, στα μάτια της κοινής γνώμης, με το Bitcoin και γενικά τον κόσμο των ψηφιακών νομισμάτων που προσφέρουν μεγάλες επενδυτικές συγκινήσεις. Η αλήθεια όμως είναι πως το blockchain έχει και πολλές άλλες χρήσεις, και μάλιστα σε τομείς που οι περισσότεροι από εμάς δεν φαντάζονται.
Πάνω σε αυτή την τεχνολογία έχουν βασιστεί ορισμένα νέα συστήματα συναλλαγών πάνω σε διαφόρων ειδών αξίες και προϊόντα. Αρκετά γνωστό είναι το γεγονός πως τα stablecoins, με τα οποία έχουμε ασχοληθεί αρκετές φορές στο liberal.gr, βασίζονται σε μεγάλο βαθμό στην τεχνολογία blockchain.
Ο κόσμος των stablecoins είναι πολύ ενδιαφέρων και όπως είχαμε δει πρόσφατα, η εξέλιξή του αποτελεί σημαντικό θέμα συζήτησης για ισχυρούς παράγοντες της οικονομίας (Το μέλλον του Ευρώ, τα stablecoins και η ανησυχία της Λαγκάρντ | Liberal.gr). Όμως η συνολική αξία των stablecoins που βρίσκονται σε κυκλοφορία ανά τον κόσμο είναι της τάξης των 300 δισεκατομμυρίων δολαρίων.
Υπάρχει μία άλλη αγορά, πολύ μεγαλύτερη αγορά στην οποία το blockchain χρησιμοποιείται καθημερινά και η οποία παίζει πολύ σημαντικό ρόλο στην καθημερινή λειτουργία του παγκόσμιου χρηματοπιστωτικού συστήματος. Αυτή είναι η αγορά των διατραπεζικών repos σε δολάριο ΗΠΑ, το μέγεθος της οποίας είναι της τάξης των 13 τρισεκατομμυρίων δολαρίων, σύμφωνα με τις εκτιμήσεις του Bloomberg, άρθρο του οποίου από την 12η Μαΐου ασχολήθηκε σε βάθος με το θέμα.
Η αγορά των repos δεν θεωρείται ιδιαίτερα γοητευτική αλλά ο ρόλος της όμως είναι εξαιρετικά σημαντικός και βρίσκεται κυριολεκτικά μέσα στην καρδιά της χρηματοπιστωτικής βιομηχανίας. Όπως αναφέρεται στο άρθρο, τα repos (η ονομασία των οποίων προέρχεται από τα repurchase agreements) αποτελούν συμφωνίες επαναγοράς μέσα των οποίων μεγάλες επιχειρήσεις ανταλλάσσουν κρατικούς η εταιρικούς ομολογιακούς τίτλους με μετρητά, αναλαμβάνοντας την υποχρέωση να τα επιστρέψουν σε πολύ σύντομο χρονικό διάστημα, τις περισσότερες φορές με την έναρξη της επόμενης εργάσιμης ημέρας.
Τα repos παίζουν καίριο ρόλο στην ομαλή λειτουργία των αγορών και στην διατήρηση επαρκούς ρευστότητας στο σύστημα. Η μεγαλύτερη αμερικανική τράπεζα, η JPMorgan Chase (JPM NYSE) είναι από τις πιο δραστήριες στον συγκεκριμένο τομέα. Παρά την έντονη δυσπιστία του διευθύνοντος συμβούλου Τζέιμι Ντάιμον απέναντι στον κόσμο των κρυπτονομισμάτων, η τράπεζα έχει ξοδέψει τα τελευταία δέκα χρόνια αρκετές εκατοντάδες εκατομμύρια δολάρια για την ανάπτυξη διαφόρων συστημάτων με βάση την τεχνολογία blockchain.
Σύμφωνα με την αρθρογράφο Anna Irrera, η τεχνολογία αυτή δεν έχει καταφέρει ακόμα να αλλάξει ριζικά τον τρόπο λειτουργίας των αγορών, αλλά τράπεζες σαν την JPMorgan έχουν ανακαλύψει πως είναι πραγματικά χρήσιμη στον τομέα των repos. Η Irrera ανέφερε πως η JPMorgan και οι ανταγωνίστριές της έχουν αρχίσει να υιοθετούν την συγκεκριμένη τεχνολογία σε γενικές γραμμές γιατί διευκολύνει την διενέργεια συναλλαγών που είναι απόλυτα συγκεκριμένες και προσαρμοσμένες στις ανάγκες των συμβαλλομένων, έτσι ώστε τα μετρητά και οι τίτλοι που χρησιμοποιούνται ως ενέχυρα να μπορούν να κινηθούν πιο γρήγορα και πιο ευέλικτα.
Αυτό με την σειρά του έχει ως συνέπεια την ελάττωση των κεφαλαίων που είναι υποχρεωμένες λόγω των κανόνων εποπτείας να έχουν οι τράπεζες που δραστηριοποιούνται σε αυτές τις συναλλαγές. Έτσι ελευθερώνονται κεφάλαια που μπορεί να χρησιμοποιηθούν από αυτές για την ενίσχυση των δραστηριοτήτων τους στον τομέα ή για να προχωρούν σε περισσότερες κινήσεις προστασίας (hedging) απέναντι σε πιθανούς κινδύνους. Όπως ανέφερε στο διεθνές πρακτορείο ο Eddie Wen της JPMorgan, οι λύσεις με βάση το blockchain ταιριάζουν στην συγκεκριμένη αγορά και οι πελάτες της τράπεζας τις χρησιμοποιούν καθημερινά.
Όπως ανέφερε, η τράπεζά του ξεκίνησε το πρώτο σχετικό προϊόν πριν έξι χρόνια και από τότε έχει διεκπεραιώσει repos αξίας περίπου 3 τρισεκατομμυρίων πάνω σε αυτήν την πλατφόρμα. Αυτή την περίοδο εκκαθαρίζει καθημερινά συναλλαγές repos αξίας πολλών εκατοντάδων εκατομμυρίων δολαρίων κάθε μέρα για λογαριασμό πελατών της που χρησιμοποιούν τα repos για την καλύτερη διαχείριση της ρευστότητάς τους, ενώ περίπου 5 δισεκατομμύρια δολάρια κινούνται στην ίδια πλατφόρμα μεταξύ εταιρικών οντοτήτων που σχετίζονται άμεσα με την τράπεζα.
Τα ποσά αυτά είναι ακόμα πολύ μικρά σε σχέση με αυτά που αντιστοιχούν στα παραδοσιακά repos, καθώς η συγκεκριμένη τράπεζα κινεί καθημερινά εκατοντάδες δισεκατομμύρια δολάρια, αλλά ο συμβολισμός είναι πολύ σημαντικός, καθώς μιλάμε για την ηγέτιδα δύναμη της τραπεζικής βιομηχανίας.
Εκτός όμως από την JPMorgan, αρκετά άλλα σημαντικά ονόματα κινούνται ήδη στην συγκεκριμένη αγορά, όπως η τράπεζα HSBC (HSBA LONDON), οι market makers του χώρου DRW Holdings και Virtu Financial και οι επιχειρήσεις που προσφέρουν την απαραίτητη υποδομή για την διενέργεια συναλλαγών repos, όπως η Broadridge Financial Solutions Inc, και η Tradeweb Markets Inc. Οι συνολικές συναλλαγές repos που γίνονται πλέον με την χρήση πλατφόρμας blockchain ανέρχονται καθημερινά σε μερικές εκατοντάδες δισεκατομμύρια δολάρια.
Πέρα από το γεγονός πως απαιτούν την τήρηση χαμηλότερων εποπτικών κεφαλαίων, οι συναλλαγές με αυτόν τον τρόπο έχουν αρχίσει να γίνονται δημοφιλείς και για κάποιους πρακτικούς λόγους. Οι κινήσεις μπορούν να γίνονται πιο γρήγορα, με την χρήση μικρότερου βαθμού ενδιάμεσων μερών.
Τα βήματα που χρειάζεται να γίνουν μέχρι την ολοκλήρωση των συναλλαγών είναι λιγότερα. Αποφεύγεται το συνηθισμένο φαινόμενο των τηλεφωνημάτων της τελευταίας στιγμής που προκαλούν σημαντικές καθυστερήσεις. Διευκολύνονται οι κινήσεις σε διασυνοριακό επίπεδο, καθώς μειώνονται τα εμπόδια που προκαλούν οι διαφορετικές ζώνες ώρας και οι αναντιστοιχίες μεταξύ των επίσημων αργιών, ενώ οι πλατφόρμες μπορούν να δουλεύουν τα σαββατοκύριακα και τις ώρες που είναι κλειστές οι επίσημες αγορές.
Το σύστημα δουλεύει με την χρήση των tokens, δηλαδή των ψηφιακών εγγραφών που αντιστοιχούν στα μετρητά και στα ομόλογα (κρατικά ή εταιρικά) που χρησιμοποιούνται ως εγγυήσεις ή ενέχυρα για την διενέργεια των συναλλαγών. Η χρήση των tokens στην αγορά repos είναι μία από τις πιο χαρακτηριστικές περιπτώσεις εξάπλωσης αυτής της τεχνολογίας.
Τον Ιούλιο του 2025 είχαμε ασχοληθεί με την προσπάθεια κάποιων χρηματιστηριακών πλατφορμών να προωθήσουν την συγκεκριμένη τεχνολογία (Επανάσταση στα Χρηματιστήρια ή μεγάλη παγίδα; | Liberal.gr) στις αγορές μετοχών, ενώ είναι γνωστή η θετική στάση της αμερικανικής κυβέρνησης απέναντι σε αυτή την προοπτική.
Φαίνεται όμως πως η μεγαλύτερη πρόοδος στον δρόμο προς το tokenization μπορεί να συντελείται σε έναν πολύ λιγότερο γοητευτικό αλλά εξαιρετικά κρίσιμο τομέα των χρηματοοικονομικών αγορών.
Βέβαια είναι ακόμα νωρίς για να πούμε πως το blockchain και τα tokens έχουν κατακτήσει έναν τόσο καίριο τομέα όπως αυτός των repos.
Όπως αναφέραμε και παραπάνω, οι συναλλαγές με αυτόν τον τρόπο αποτελούν ακόμα μικρό κλάσμα των συνολικών. Είναι όμως φανερό πως οι τράπεζες έχουν δει πως το σύστημα δουλεύει και κινούνται με γρήγορα βήματα προς την αύξηση της χρήσης των «ψηφιακών repos».
Εκτός από τα ονόματα που προαναφέραμε, πολλές άλλες μεγάλες δυνάμεις της χρηματοοικονομικής βιομηχανίας, όπως για παράδειγμα η Goldman Sachs (GS NYSE), η Citadel Securities και η Bloomberg LP, έχουν αρχίσει να ασχολούνται ενεργά με τον τομέα. Δεν μπορούμε να ξέρουμε αν το blockchain και τα tokens θα καταφέρουν να αποκτήσουν κυρίαρχη θέση στον κόσμο των repos, είναι όμως σίγουρο πως δεν πρόκειται πλέον για ένα πείραμα αλλά για ένα σύστημα που δουλεύει και ταυτόχρονα βολεύει.
Προφανώς υπάρχουν και σοβαροί κίνδυνοι, όπως για παράδειγμα το γεγονός πως η ελαχιστοποίηση της διαπροσωπικής επικοινωνίας μπορεί να αποβεί καταστροφική κατά την περίοδο ενδεχόμενων κρίσεων που απαιτούνται γρήγορες και αποφασιστικές παρεμβάσεις. Δεν υπάρχει αμφιβολία όμως πως τα «ψηφιακά repos» δύσκολα θα αποτελέσουν μία παρένθεση στην ιστορία της χρηματοπιστωτικής βιομηχανίας.
