Το υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας, προχωράει σε μια από τις σημαντικότερες μεταρρυθμίσεις των τελευταίων ετών, αλλάζοντας οριστικά τον χάρτη του νερού με τη δημόσια διαβούλευση του νέου νομοσχεδίου για τους παρόχους υπηρεσιών ύδατος.
Μέσω του προτεινόμενου νομοσχεδίου μεταφέρεται ένα μεγάλο μέρος των υπηρεσιών ύδρευσης, αποχέτευσης και άρδευσης από δήμους, Δημοτικές Επιχειρήσεις Ύδρευσης και Αποχέτευσης και οργανισμούς εγγείων βελτιώσεων στην ΕΥΔΑΠ και την ΕΥΑΘ.
Το νομοσχέδιο, που τέθηκε σε δημόσια διαβούλευση, δεν περιορίζεται σε μια γεωγραφική διεύρυνση των δύο εταιρειών. Αλλάζει την ιδιοκτησία και τη λειτουργία των δικτύων, προβλέπει αποτίμηση του ενεργητικού και του παθητικού των φορέων που απορροφώνται, ανοίγει τον δρόμο για τη διευθέτηση των ληξιπρόθεσμων χρεών των ΔΕΥΑ και εισάγει νέους κανόνες για τα τιμολόγια, τις συνδέσεις αποχέτευσης και τις επιβαρύνσεις των ιδιοκτητών ακινήτων.
Σε μια περίοδο όπου η λειψυδρία, η κλιματική κρίση και οι αυξανόμενες ανάγκες για σύγχρονες υποδομές δοκιμάζουν τις αντοχές του σημερινού συστήματος, η χώρα καλείται να περάσει από ένα πολυδιασπασμένο μοντέλο σε μια πιο ενιαία και αποτελεσματική διαχείριση.
Η επέκταση της ΕΥΔΑΠ και της ΕΥΑΘ σε νέες περιοχές αποτελεί τον βασικό πυλώνα αυτής της προσπάθειας, με στόχο την αξιοποίηση της τεχνογνωσίας, την ενίσχυση των επενδύσεων και την αναβάθμιση των υπηρεσιών προς τους πολίτες. Παράλληλα, φιλοδοξεί να συνδυάσει την εμπειρία και την τεχνογνωσία δύο ισχυρών οργανισμών με την πολύτιμη γνώση και εμπειρία των τοπικών φορέων και των ανθρώπων που γνωρίζουν τις ανάγκες κάθε περιοχής.
Το νέο νομοσχέδιο αλλάζει τον χάρτη του νερού, με επέκταση ΕΥΔΑΠ και ΕΥΑΘ, θέτει νέους κανόνες για ΔΕΥΑ, δίκτυα, χρεώσεις, επενδύσεις και οφειλές.
Παράλληλα, η Ρυθμιστική Αρχή Αποβλήτων, Ενέργειας και Υδάτων αποκτά αποφασιστικότερο ρόλο στον έλεγχο των τιμολογίων και των επενδύσεων, ενώ θεσπίζονται ειδικές, ταχύτερες διαδικασίες για έργα αντιμετώπισης της λειψυδρίας.
Πρόκειται ουσιαστικά για μετάβαση από ένα ιδιαίτερα κατακερματισμένο σύστημα εκατοντάδων παρόχων σε ένα περισσότερο συγκεντρωτικό μοντέλο, με δύο μεγάλες εταιρείες στον πυρήνα του για την Αττική, τη Στερεά Ελλάδα, τη Θεσσαλονίκη και τη Χαλκιδική.
Το βασικό ερώτημα, επομένως, δεν είναι μόνο τι αλλάζει διοικητικά, αλλά πώς η μεταρρύθμιση μπορεί να οδηγήσει σε καλύτερα δίκτυα, μεγαλύτερη ανθεκτικότητα απέναντι στις νέες προκλήσεις και, τελικά, να διασφαλίσει την παροχή υψηλής ποιότητας και οικονομικά προσιτό νερό για όλους.
Το πρώτο βήμα για τον ολιστικό σχεδιασμό με στόχο την πιο αποτελεσματική διαχείριση των υδατικών πόρων της χώρας για την ύδρευση, την άρδευση και την αποχέτευση υλοποιεί το νομοσχέδιο του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας με τίτλο «Επέκταση αρμοδιοτήτων της Εταιρείας Υδρεύσεως και Αποχετεύσεως Ύδρευσης και Αποχέτευσης Πρωτευούσης και της Εταιρείας Ύδρευσης και Αποχέτευσης Θεσσαλονίκης, ενίσχυση της Ρυθμιστικής Αρχής Αποβλήτων, Ενέργειας και Υδάτων, ρυθμίσεις για τον Οργανισμό Διαχείρισης Υδάτων Θεσσαλίας Ανώνυμη Εταιρεία και λοιπές διατάξεις», που τέθηκε από την Παρασκευή 10 έως και την Δευτέρα 20 Ιουλίου σε πρόσθετη δημόσια διαβούλευση.
Το νομοσχέδιο αποτελεί τμήμα της συνολικής μεταρρύθμισης για τα ύδατα που προωθεί η Κυβέρνηση και περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, την πρώτη «Εθνική Στρατηγική για τα Ύδατα», καθώς και ένα ευρύτατο πλέγμα 103 κρίσιμων έργων υποδομής σε 63 Δήμους σε ολόκληρη τη χώρα, αξίας 142 εκ. € (όπως έργα αφαλατώσεων, επισκευής και αναβάθμισης παλαιών δικτύων, κατασκευής νέων δικτύων κ.ά.), που έχουν υλοποιηθεί τους τελευταίους 10 μήνες ή δρομολογηθεί για το αμέσως επόμενο διάστημα.
Η μεταρρύθμιση συνοδεύεται από την οριστική διευθέτηση των χρεών των απορροφούμενων ΔΕΥΑ προς τους παρόχουςυπηρεσιών ενέργειας, ύψους 200 εκατομμυρίων ευρώ, η οποία νομοθετήθηκε πρόσφατα.
Το νομοσχέδιο αποσκοπεί στον εξορθολογισμό της διαχείρισης του νερού, την καταπολέμηση της σπατάλης, και την αξιοποίηση της τεχνογνωσίας, της εμπειρίας και της κλίμακας των δύο ισχυρών φορέων, ενώ παράλληλα ενισχύει τη δυνατότητα χρηματοδότησης και υλοποίησης απαραίτητων έργων, καθώς και ενσωματώνει τη σημασία της τοπικής γνώσης και των αναγκών κάθε περιοχής.
Η διασφάλιση της απρόσκοπτης, προσιτής και ασφαλούς πρόσβασης όλων των πολιτών στο νερό, αποτελεί τον πυρήνα των ενεργειών του Υπουργείου και του νομοσχεδίου διασφαλίζοντας ότι το νερό ο πολυτιμότερος φυσικός, δημόσιος πόρος και θεμέλιο κάθε μορφής ζωής, κοινωνικής οργάνωσης και οικονομικής δραστηριότητας, παραμένει αδιαπραγμάτευτη εθνική προτεραιότητα και προϋπόθεση για τη βιώσιμη ανάπτυξη, σήμερα και στο μέλλον.
Η συγκέντρωση και οι οικονομίες κλίμακας
Με το νομοσχέδιο του ΥΠΕΝ, συνενώνονται οι δυνάμεις 70 παρόχων υπηρεσιών ύδατος σε δύο. Σήμερα, οι φορείς συνολικά στη χώρα μας ξεπερνούν τους 735, με συνέπεια τον κατακερματισμό, την αλληλεπικάλυψη αρμοδιοτήτων και την αναποτελεσματικότητα. Με το νέο πλαίσιο, επεκτείνεται η χωρική αρμοδιότητα της ΕΥΔΑΠ σε όλη την ηπειρωτική Αττική, την Αίγινα και το Αγκίστρι, την Βοιωτία, την Φωκίδα και την Εύβοια (με την εξαίρεση της Σκύρου).
Ταυτόχρονα, ανατίθεται στην ΕΥΔΑΠ για πρώτη φορά και η ευθύνη της άρδευσης, προκειμένου να υπάρχει ολοκληρωμένη διαχείριση του νερού και να επιτευχθούν οικονομίες κλίμακος που θα είναι επωφελείς για όλους τους χρήστες. Αντίστοιχα, επεκτείνεται η χωρική αρμοδιότητα της ΕΥΑΘ σε ολόκληρες τις Περιφερειακές Ενότητες Θεσσαλονίκης και Χαλκιδικής,με σκοπό την αντιμετώπιση των οξύτατων προβλημάτων της τελευταίας σε νερό ύδρευσης και άρδευσης, την μείωση των απωλειών, καθώς και τη διασφάλιση της καλής λειτουργίας των εγκαταστάσεων επεξεργασίας λυμάτων.
Η αναβάθμιση των υπηρεσιών ύδρευσης και αποχέτευσης θα μειώσει τη σπατάλη του νερού, θα οδηγήσει σε αποτελεσματικότερη διαχείριση και, μακροπρόθεσμα, σε μείωση του λειτουργικού κόστους.
Παράλληλα, η πρόσβαση σε δανειακά κεφάλαια (π.χ. από την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων), ευρωπαϊκά προγράμματα και διάφορα χρηματοδοτικά εργαλεία, διευκολύνει την υλοποίηση των αναγκαίων επενδύσεων σε υποδομές. Το νέο σχήμα παρέχει επίσης μεγαλύτερη ευελιξία στην προσέλκυση και στελέχωση με εξειδικευμένο ανθρώπινο δυναμικό, προσφέροντας ανταγωνιστικότερο μισθολογικό πλαίσιο και ενισχύοντας τη συνολική επιχειρησιακή ικανότητα.
Επιπρόσθετα, την ίδια ώρα, η αποτελεσματικότερη διαχείριση των δικτύων αποχέτευσης και των λυμάτων θα συμβάλλει ουσιαστικά στην προστασία της δημόσιας υγείας και στην αποτροπή περιστατικών περιβαλλοντικής επιβάρυνσης, όπως οι υπερχειλίσεις λυμάτων που παρατηρήθηκαν πέρυσι σε ορισμένες νησιωτικές περιοχές.
Με τη συνένωση φορέων παροχής υπηρεσιών ύδατος, που θα οδηγήσει στην εξυπηρέτηση από την ΕΥΔΑΠ και την ΕΥΑΘ περιοχών οι οποίες σήμερα καλύπτονται από ιδιώτες, με πολύ υψηλό κόστος και με νερό η ποιότητα του οποίου δεν ελέγχεται με τον συστηματικό τρόπο που εφαρμόζουν οι δύο μεγάλοι δημόσιοι πάροχοι, ενισχύεται ο δημόσιος χαρακτήρας του νερού.
Ποιες οι προβλέψεις μέσω του νομοσχεδίου
Ειδικότερα, μέσω του νομοσχεδίου προβλέπονται:
Η χωρική αρμοδιότητα της ΕΥΔΑΠ επεκτείνεται στο σύνολο της Περιφέρειας Αττικής, με εξαίρεση τους Δήμους Κυθήρων και Αντικυθήρων, Πόρου, Σπετσών, Τροιζηνίας και Ύδρας. Στο νέο πεδίο της εντάσσονται επίσης το σύνολο των δήμων στις Περιφερειακές Ενότητες Βοιωτίας, Φωκίδας και Εύβοιας, με εξαίρεση τη Σκύρο.
Η εταιρεία δεν αναλαμβάνει μόνο την ύδρευση και την αποχέτευση των νέων περιοχών. Οι αρμοδιότητές της διευρύνονται και στην άρδευση, αποκτώντας για πρώτη φορά πολύ μεγαλύτερη παρουσία στη διαχείριση νερού που προορίζεται για αγροτική χρήση.
Με βάση την καταγραφή του υπουργείου, στην ΕΥΔΑΠ προβλέπεται να ενταχθούν συνολικά 43 πάροχοι: 26 υπηρεσίες ή τμήματα δήμων που ασκούν σήμερα αρμοδιότητες ύδρευσης και αποχέτευσης, επτά ΔΕΥΑ και οκτώ Τοπικοί Οργανισμοί Εγγείων Βελτιώσεων. Στην εταιρεία περνά ακόμη η αρμοδιότητα άρδευσης που ασκούσε η Περιφέρεια Στερεάς Ελλάδας στην περιοχή του πρώην Οργανισμού Κωπαΐδας.
Για την υποστήριξη της νέας γεωγραφικής και επιχειρησιακής δομής προβλέπεται η σύσταση Γενικής Διεύθυνσης Ύδρευσης και Αποχέτευσης Στερεάς Ελλάδας, με έδρα τη Χαλκίδα, καθώς και επιμέρους διευθύνσεων για τη Βοιωτία, την Εύβοια και τη Φωκίδα. Παράλληλα, δημιουργείται Γενική Διεύθυνση Άρδευσης με έδρα τη Λιβαδειά, γεγονός που αποτυπώνει ότι το αρδευτικό νερό δεν αντιμετωπίζεται ως παρεπόμενη, αλλά ως αυτοτελής δραστηριότητα.
Στο Διοικητικό Συμβούλιο της ΕΥΔΑΠ προβλέπεται επίσης η συμμετοχή εκπροσώπου της Περιφερειακής Ένωσης Δήμων Στερεάς Ελλάδας, ώστε οι νέες περιοχές δραστηριότητας να αποκτήσουν θεσμική εκπροσώπηση στη διοίκηση της εταιρείας.
Αντίστοιχα, η χωρική αρμοδιότητα της ΕΥΑΘ επεκτείνεται σε όλους τους δήμους των Περιφερειακών Ενοτήτων Θεσσαλονίκης και Χαλκιδικής. Από το πεδίο της εξαιρείται το Επιχειρηματικό Πάρκο Θεσσαλονίκης Τύπου Α1, για το οποίο ισχύει ειδικό καθεστώς.
Η ΕΥΑΘ αναλαμβάνει επίσης υπηρεσίες ύδρευσης, αποχέτευσης και άρδευσης. Σύμφωνα με τη χαρτογράφηση που έχει γίνει, στο νέο σχήμα πρόκειται να ενταχθούν πέντε υπηρεσίες δήμων, οκτώ ΔΕΥΑ, έντεκα ΤΟΕΒ και ένας Γενικός Οργανισμός Εγγείων Βελτιώσεων, συνολικά 25 φορείς. Η οργανωτική διάρθρωση της εταιρείας θα προσαρμοστεί στις νέες αρμοδιότητες με αποφάσεις των αρμόδιων εταιρικών οργάνων. Για τους δήμους της Χαλκιδικής, καθώς και για τους Δήμους Λαγκαδά και Βόλβης, προβλέπεται ειδικός συντονιστής, που θα λειτουργεί ως σύνδεσμος μεταξύ της τοπικής αυτοδιοίκησης και της ΕΥΑΘ.
Συμπληρωματικά, οι ΕΥΔΑΠ και ΕΥΑΘ αναλαμβάνουν το σύνολο του ενεργητικού και του παθητικού των παρόχων που απορροφούν (με την εξαίρεση τυχόν νομικών και φορολογικών υποχρεώσεων που αφορούν περίοδο προ της απορρόφησης).
Το κράτος καλύπτει τουλάχιστον το 75% των χρεών των ΔΕΥΑ προς παρόχους ηλεκτρικής ενέργειας, δηλ. για τις περιοχές της Βοιωτίας, της Φωκίδας, της Εύβοιας και των περιοχών εντός της Αττικής τουλάχιστον 34,59 εκ. € από τα συνολικά χρέη των 40,69 εκ.€ και για την περιοχή της Θεσσαλονίκης και της Χαλκιδικής τουλάχιστον 20,16 εκ. € από τα συνολικά χρέη των 23,71 εκ. € (υπόλοιπα με ημερομηνία 31/3/2026). Για την κάλυψη των αναγκών θα διατεθούν συνολικά 200 εκ. ευρώ, ανεβάζοντας τον λογαριασμό σε ένα πακέτο συνολικά 400 εκ. ευρώ που διατίθενται προς Δήμους και ΔΕΥΑ.
Να σημειωθεί ότι η απορρόφηση των παρόχων ύδρευσης/αποχέτευσης πραγματοποιείται κατόπιν αποτίμησης της συνολικής τους καθαρής θέσης, η οποία εγκρίνεται από την ΡΑΑΕΥ. Προβλέπεται δυνατότητα δικαστικής προσφυγής σε περίπτωση διαφωνίας για το ως άνω τίμημα.
Τέλος οι εργαζόμενοι των ΔΕΥΑ και των ΟΕΒ μεταφέρονται σε ΕΥΔΑΠ/ΕΥΑΘ με τα ίδια δικαιώματα. Στην περίπτωση των δημοτικών υπηρεσιών, επιλέγει ο Δήμος ποιοι θα μεταφερθούν, ανάλογα με τις ανάγκες του.
Πως είναι σήμερα η κατάσταση
Στην Ελλάδα, σήμερα, διαμορφώνεται ένα περίπλοκο μωσαϊκό ύδρευσης, με περισσότερους από 735 διαφορετικούς φορείς που διαχειρίζονται θέματα ύδρευσης, αποχέτευσης και άρδευσης, με διαφορετικά οικονομικά δεδομένα, διαφορετικές δυνατότητες και διαφορετικό επίπεδο υπηρεσιών.
Στην Αττική, από τους 62 δήμους, 36 υδρεύονται κανονικά από την ΕΥΔΑΠ, 4 παίρνουν νερό από την ΕΥΔΑΠ αλλά τα δίκτυα ανήκουν στους δήμους, 3 έχουν μεικτό σύστημα (κάποια τμήματα τα καλύπτει η ΕΥΔΑΠ και άλλα τμήματα καλύπτονται είτε με ιδιωτικό δίκτυο είτε με ευθύνη του δήμου), 3 παίρνουν νερό από την ΕΥΔΑΠ χωρίς να εμπίπτουν καν στην αρμοδιότητα της, ενώ υπάρχουν και 16 δήμοι (με 40 δημοτικές ενότητες) στους οποίους η κάθε δημοτική ενότητα ακολουθεί διαφορετικό σύστημα (άλλες υδρεύονται από την ΕΥΔΑΠ, άλλες παίρνουν νερό από την ΕΥΔΑΠ αλλά τα δίκτυα ανήκουν στους δήμους, κάποιες έχουν μεικτό σύστημα και κάποιες παίρνουν νερό από την ΕΥΔΑΠ χωρίς να εμπίπτουν καν στην αρμοδιότητα της).
Ταυτόχρονα, σχεδόν παντού στην ηπειρωτική Αττική, η αποχέτευση είναι αρμοδιότητα της ΕΥΔΑΠ.
Στην άρδευση, με το αρδευτικό νερό να αντιπροσωπεύει περίπου το 85% της συνολικής κατανάλωσης ύδατος κατά μέσο όρο στην Ελλάδα, υπάρχουν οι Οργανισμοί Εγγείων Βελτιώσεων (ΟΕΒ), κάποιοι από τους οποίους λειτουργούν, κάποιοι όχι, σε κάποιες περιοχές η υπηρεσίες άρδευσης παρέχονται από τους δήμους, σε κάποιες από την Περιφέρεια, κλπ.
Αδιαπραγμάτευτος ο δημόσιος χαρακτήρας του νερού.
Αξίζει να σημειωθεί πως, σύμφωνα με πηγές που γνωρίζουν τις διαδικασίες η περαιτέρω ενίσχυση της ΕΥΔΑΠ και της ΕΥΑΘ και η μετεξέλιξή τους στους δύο βασικούς, δημόσιους πυλώνες παροχής υπηρεσιών ύδατος είναι στρατηγική επιλογή της Κυβέρνησης, που διαφυλάσσει και ενισχύει τον δημόσιο χαρακτήρα του νερού και, εν τέλει, τα συμφέροντα και την ποιότητα των υπηρεσιών που λαμβάνουν οι Έλληνες πολίτες.
Η επιλογή της ενίσχυσης της ΕΥΔΑΠ και της ΕΥΑΘ αποτελεί έμπρακτη ψήφο εμπιστοσύνης στους δημόσιους παρόχους και τους εργαζομένους τους, δημόσιους λειτουργούς, που έχουν ανταποκριθεί σε όλες τις δύσκολες προκλήσεις που αντιμετώπισαν έως τώρα και στον δημόσιο χαρακτήρα του νερού, ο οποίος είναι αδιαπραγμάτευτος.
Επιπρόσθετα, με το νομοσχέδιο θωρακίζεται ο δημόσιος χαρακτήρας του νερού, αφού περιοχές που σήμερα εξυπηρετούνται από ιδιωτικά δίκτυα και ιδιώτες παρόχους θα αποκτήσουν επιτέλους δημόσιες υποδομές ύδρευσης και αποχέτευσης και πόσιμο νερό άριστης ποιότητας που υπόκειται σε όλους τους προβλεπόμενους ελέγχους.
Τι σημαίνει για τα τιμολόγια
Η τιμή του νερού της ΕΥΔΑΠ στην Αττική, σήμερα, είναι, μαζί με της Βουδαπέστης, η χαμηλότερη σε όλη την Ευρωπαϊκή Ένωση, ενώ η ΕΥΑΘ έχει μία από τα πιο χαμηλές τιμές επίσης. Οι οικονομίες κλίμακας, η αυξημένη τεχνογνωσία που θα οδηγήσει σε μείωση των διαρροών και του μη τιμολογούμενου νερού, καθώς και ο στρατηγικός προγραμματισμός των απαιτούμενων έργων, αποτελούν εχέγγυα για τη διασφάλιση χαμηλής τιμής για όλους, μαζί με υψηλού επιπέδου υπηρεσίες ύδρευσης και αποχέτευσης.
Η ενίσχυση των υποδομών, η μείωση των απωλειών και η καλύτερη αξιοποίηση των διαθέσιμων πόρων συμβάλλουν στη συγκράτηση του κόστους, διασφαλίζοντας ότι το νερό θα παραμείνει ένα προσιτό, ποιοτικό και αξιόπιστο δημόσιο αγαθό για όλους.
Γιατί, εκτός από ιδιαίτερα ανταγωνιστική τιμή, το νερό της ΕΥΔΑΠ είναι και το ποιοτικότερο στην Ευρώπη.
Όσον αφορά στην τιμολόγηση του αρδευτικού νερού, αυτή σήμερα αντανακλά και καλύπτει το λειτουργικό κόστος των δικτύων άρδευσης. Μέσω του νομοσχεδίου δεν θα αλλάξει κάτι στην ακολουθούμενη πρακτική, παρά μόνο εξοικονόμηση νερού -δηλαδή έμμεση μείωση του κόστους- από τη βελτίωση της διαχείρισής του. Επιπρόσθετα, το νομοσχέδιο προβλέπει ρητά ότι για 3 χρόνια δεν θα αυξηθεί η τιμή του αρδευτικού νερού.
