Την ώρα που η τεχνητή νοημοσύνη επανακαθορίζει τα όρια της εργασίας και η Ευρώπη επιχειρεί να ξαναχτίσει την παραγωγική της βάση, το ερώτημα για το ποιες δεξιότητες έχουν πραγματική αξία γίνεται πιο επιτακτικό από ποτέ. Από το βήμα του Οικονομικού Φόρουμ των Δελφών, ο Βύρων Νικολαΐδης και ένα πάνελ κορυφαίων εκπροσώπων της οικονομίας, ήτοι ο πρόεδρος του ΣΕΒ, Σπύρος Θεοδωρόπουλος και η CEO της CrediaBank, κ. Βρεττού έθεσαν το ζήτημα με όρους που ξεπερνούν την αγορά εργασίας, αλλά αφορά το μέλλον μιας ολόκληρης γενιάς.
«Το θέμα μας είναι το μέλλον των παιδιών μας», τόνισε εξαρχής ο πρόεδρος της PeopleCert, κ. Νικολαΐδης, περιγράφοντας δύο ισχυρές τάσεις που κινούνται παράλληλα και αναμένεται να καθορίσουν τις εξελίξεις τα επόμενα χρόνια. Από τη μία πλευρά, η τεχνητή νοημοσύνη, με δεδομένη –όπως σημείωσε– την απώλεια θέσεων εργασίας λευκού κολάρου. Από την άλλη, η προσπάθεια της Δύσης να επαναφέρει την παραγωγική της βάση, σε μια περίοδο όπου, όμως, παρατηρείται έντονη έλλειψη ανθρώπων με τις κατάλληλες δεξιότητες.
Η αντίφαση είναι εμφανής, όπως σημείωσε, πτυχιούχοι που δυσκολεύονται να βρουν εργασία ή βλέπουν τις απολαβές τους να μειώνονται, την ώρα που τεχνικά επαγγέλματα, όπως ηλεκτρολόγοι και υδραυλικοί, παρουσιάζουν αυξημένη ζήτηση και σημαντικές οικονομικές αποδόσεις. Το ερώτημα που τίθεται, όπως το διατύπωσε ο ίδιος, είναι απλό αλλά κρίσιμο: τι θα συμβουλεύαμε σήμερα τα παιδιά μας να σπουδάσουν;
Στην ίδια γραμμή, ο πρόεδρος του ΣΕΒ, Σπύρος Θεοδωρόπουλος, υπογράμμισε ότι η Ευρώπη έχει ήδη αρχίσει να επαναπροσδιορίζει τις προτεραιότητές της, δίνοντας έμφαση στην παραγωγή. «Χρειαζόμαστε εργοστάσια και παραγωγή, άρα ανθρώπους που θα τα σχεδιάσουν και θα δουλέψουν σε αυτά», σημείωσε, επισημαίνοντας τις σοβαρές ελλείψεις που καταγράφονται στην Ελλάδα σε τεχνικά επαγγέλματα.
Ειδικότερα, ανέφερε ότι δύο από τις βασικές ελλείψεις εντοπίζονται σε ηλεκτρολόγους κίνησης και μηχανικούς, ενώ πρόσθεσε ότι τα επαγγέλματα αυτά συγκαταλέγονται στα τελευταία που θα επηρεαστούν από την τεχνητή νοημοσύνη, ακριβώς επειδή απαιτούν όχι μόνο γνώση αλλά και πρακτική δεξιότητα. «Οι μισθοί σε αυτά τα επαγγέλματα θα ανέβουν», εκτίμησε.
Παράλληλα, έθεσε μια ακόμη κρίσιμη διάσταση, ότι η διαθεσιμότητα ανθρώπινου δυναμικού αποτελεί πλέον βασικό κριτήριο για επενδύσεις. «Στο ΣΕΒ βλέπουμε ότι κριτήριο για επενδύσεις είναι και αν στην περιοχή υπάρχει ανεργία, γιατί αυτό σημαίνει ότι θα βρούμε ανθρώπους που θα θέλουν να εργαστούν», σημείωσε, υπογραμμίζοντας ότι η αγορά εργασίας επηρεάζει άμεσα τις αναπτυξιακές επιλογές.
Πτυχία, κοινωνικό κύρος και στερεότυπα
Η συζήτηση, ωστόσο, δεν περιορίστηκε στην οικονομική διάσταση. Η Ελένη Βρεττού, CEO της CrediaBank, έφερε στο προσκήνιο το ζήτημα των κοινωνικών αντιλήψεων γύρω από τα επαγγέλματα. Όπως ανέφερε, στον τραπεζικό κλάδο παρατηρείται μειωμένη ζήτηση, όχι απαραίτητα λόγω έλλειψης ευκαιριών, αλλά εξαιτίας των αρνητικών κοινωνικών προεκτάσεων που συνοδεύουν το επάγγελμα.
«Υπάρχουν κλάδοι που θεωρούνται βαρετοί ή αντιπαθείς κοινωνικά», σημείωσε, επισημαίνοντας ότι αυτό επηρεάζει τις επιλογές των νέων. Παράλληλα, τόνισε ότι υπάρχουν πτυχές της εργασίας, όπως το συμβουλευτικό κομμάτι στην τραπεζική, που δεν μπορούν να αντικατασταθούν από την τεχνολογία.
Το μήνυμά της προς τη νέα γενιά ήταν: «Να κάνουν κάτι που θα τους αρέσει». Την ίδια στιγμή, υπογράμμισε τη σημασία της διαρκούς μάθησης, είτε αυτή είναι θεωρητική είτε τεχνολογική, προκρίνοντας έναν συνδυασμό ευρείας ακαδημαϊκής γνώσης και τεχνικής κατάρτισης.
Η έννοια του κοινωνικού κύρους αναδείχθηκε ως ένας ακόμη καθοριστικός παράγοντας. «Τα πλούτη πολλοί εμίσησαν, το κύρος ουδείς», ανέφερε χαρακτηριστικά, περιγράφοντας μια βαθιά ριζωμένη τάση της ελληνικής κοινωνίας, ήτοι την ανάγκη απόκτησης πτυχίου ως στοιχείο αναγνώρισης και υπερηφάνειας.
Σε αυτό το πλαίσιο, ο Σπύρος Θεοδωρόπουλος στάθηκε ιδιαίτερα στον ρόλο των στερεοτύπων. Όπως εξήγησε, όταν δίνουμε συμβουλές σε έναν νέο άνθρωπο, πρέπει να λαμβάνουμε υπόψη τρεις βασικούς παράγοντες: την προσωπικότητά του, τις εκτιμήσεις για τα επαγγέλματα του μέλλοντος και τα κοινωνικά στερεότυπα που επηρεάζουν τις επιλογές.
«Ακόμη και αν αλλάξουμε έστω και κατά μισό της εκατό αυτά τα στερεότυπα, θα είναι επιτυχία», σημείωσε, επισημαίνοντας ότι ένα από τα βασικά ζητούμενα σήμερα είναι να αναδειχθεί ότι υπάρχουν επιτυχημένες επαγγελματικές διαδρομές και εκτός πανεπιστημίου.
Το χάσμα που μικραίνει και η λέξη-κλειδί: δεξιότητες
Ο καθηγητής Γιώργος Δουκίδης έθεσε το ζήτημα από μια πιο δομική σκοπιά, αναδεικνύοντας τις ιδιαιτερότητες του ελληνικού εκπαιδευτικού συστήματος. Όπως σημείωσε, περίπου το 90% των αποφοίτων λυκείου επιδιώκει να εισαχθεί στο πανεπιστήμιο, ενώ την ίδια στιγμή ένα σημαντικό ποσοστό πτυχιούχων εμφανίζεται υπερκαταρτισμένο (overqualified) για τις διαθέσιμες θέσεις εργασίας.
Παράλληλα, άσκησε κριτική στη μετατροπή των ΤΕΙ σε πανεπιστήμια, επισημαίνοντας ότι αυτή η εξέλιξη οδήγησε σε έλλειψη τεχνολόγων σε κρίσιμους τομείς, όπως για παράδειγμα οι τεχνολόγοι τροφίμων. Αντίθετα, επεσήμανε ότι ένας τυπικός ηλεκτρολόγος αποκτά στην πορεία πολλές πιστοποιήσεις, ενισχύοντας διαρκώς το επαγγελματικό του προφίλ.
Η συζήτηση ανέδειξε και μια ευρύτερη μεταβολή, ότι το παραδοσιακό χάσμα μεταξύ «μπλε» και «άσπρου» κολάρου τείνει να μειωθεί. Οι τεχνολογικές εξελίξεις, αν και αλλάζουν τη φύση της εργασίας και περιορίζουν ορισμένες θέσεις, ταυτόχρονα δημιουργούν νέες δραστηριότητες και ευκαιρίες.
Σε αυτό το μεταβαλλόμενο περιβάλλον, η έννοια της επιτυχίας επαναπροσδιορίζεται. Για τον Σπύρο Θεοδωρόπουλο, δεν είναι απλώς ζήτημα επαγγέλματος ή εισοδήματος, αλλά συνδέεται με την προσωπικότητα, τον χαρακτήρα και την ενσυναίσθηση. Και η συμβουλή του προς έναν νέο 18 ετών ήταν ενδεικτική: «Να διαλέξει μια δουλειά που θα τον κάνει χαρούμενο και, αν είναι στην παραγωγή, να είναι περήφανος για αυτό που παράγει».
Η ίδια αντίληψη διαπέρασε και τη συνολική συζήτηση. Η κινητικότητα των νέων στην αγορά εργασίας, η ευκολία με την οποία αλλάζουν δουλειά, αλλά και η ανάγκη για ουσιαστική σύνδεση με το αντικείμενο απασχόλησης, συνθέτουν μια νέα πραγματικότητα. Το τελικό συμπέρασμα, ωστόσο, συνοψίζεται στη λέξη δεξιότητες και πόσο οι νέοι στο μέλλον θα επιλέγουν να επενδύουν σε αυτές.
